00:00.
00:07.
00:21Higit kalahati ng buhay ni Edward inilaan sa pangingisda.
00:53What grade are you just finished?
00:58But it wasn't an island for Edward's day.
01:03I realized why I was in the middle.
01:11Animo'y sementeryo ng koral
01:13that I can see.
01:14There was no island in the dead of Bahura.
01:18When I came to the island,
01:20I came to the island
01:20to the island.
01:24It's hard to find out what to do.
01:30Si Tatay Max ang pinakamatandang manging isda
01:33sa Dewey Island.
01:34Banyer-banyera daw ng isda
01:36ang nakukuha nila noon.
01:37Pero simula nang dumating ang mga dayo,
01:40unti-unting inalat ang kanilang lambat.
01:43Paano'ng ginagawa nila?
01:46May isda ma'am na ibababal sa sayo
01:49at bago nila iagis.
01:52May kakain naman yung lapo-lapo.
01:55O yun, nahilo na.
01:57Lulutang na yun.
01:58Yung dinamita naman,
01:59pag dinapuan ng dinamita yung bato,
02:01wasak.
02:02Warak yung bato.
02:03Hindi na dinapuan ang isda yun.
02:05Kaya ganon, dumalang ng isda dito sa amin.
02:10Dahil pinatay ng iligal na panging isda ang bahura,
02:13lumayo sa mas malalim na bahagi ng dagat ang mga isda.
02:19Sa laot, kung saan,
02:21kailangan mo na ng malaking bangka.
02:27Kaya ang mga maliliit na manging isda tulad nila,
02:31napipilitang maghanap ng kabuhayan
02:33sa sementeryo ng bahura.
02:42Mamalantik o mantis shrimp ang tawag sa ganitong uring ng lamang dagat.
02:47Sa ibang probinsya,
02:49alupihang dagat ang tawag dito o pitik.
02:53May mga kamay kasi ito na nakasusugat kapag pumitik.
03:03Katunayan sa lahat ng hayop sa mundo,
03:06ang mamalantik ang may pinakamabilis na suntok
03:09para ka raw tinamaan ng bala sa bilis nito.
03:12Tapos yung ano naman niya sa harap, yung pitik niya,
03:15pag pititik ka nun, hindi lang putusok yung butin,
03:19kundi yung hiwa.
03:21Hiwa talaga?
03:22Malalim po.
03:23Saka iba rin po yung ano nun, yung tama ng mga pitik nila.
03:27May mga parang may mahalong lasong din kasi masakit, makirot din yan.
03:32Ito ang dahilan kung bakit sa buong isla ng Dewey,
03:36apat lang silang nangangahas na kumuha ng mamalantik.
03:40Anong mas gusto niyo po yung nangingisda o namamalantik?
03:45Yung talagang tusin mam,
03:46mangisda pag may sariling ano.
03:48Kasi magagawa mo yung ano, saka madiskarte mo yung sarili mo.
03:51Lalo pag maano ka, matsaga ka sa laot,
03:56mag anong mangisda.
03:57Eh kaso lang?
03:58Eh wala po ma'am.
03:59Kaya nakikikuan lang.
04:09Kaya kaya nagkaroon na rin banguka.
04:12Eh kasi mahirap ang buhay.
04:14Kaya balasan nalang kayang bilhin.
04:19Meron! Meron!
04:21Kumitik na!
04:31Pinipitik niya yung ano eh.
04:34May laman sa loob.
04:36Pagkalagay na pagkalagay pa lang namin ng silo,
04:41inaano na niya kaagad.
04:49Nakatira sa ilalim ng buhang ng mga mamalantik.
04:52Isa ito sa iilang hayop sa dagat na may kakayahang mabuhay kahit patay na ang bahura sa kanyang paligid.
05:04May laman kaya to?
05:06Opo ma'am.
05:08Kada isang butas po ma'am, dalawa po ma'am, mag-asawa.
05:10Isang pares po.
05:13Gatilim, hindi naman makita.
05:15Malaya po yung butas.
05:18May dalawa dyan sa loob?
05:20Opo ma'am.
05:24May ibang mga butas,
05:27hindi mo mahahalata na baybahay ng mamalantik kasi may takip na buhangin.
05:33Pero dahil kabisado na ni Kuya Edward yung itsura,
05:36kailangan mo lang hukayin yung ano, yung takip.
05:43Dahil delikado ang pitik ng mamalantik,
05:46hindi nila ito dinudukot sa butas.
05:49Bagkos, nilalagyan nila ito ng silo at hinahaya ang kusang kumagat.
06:00Sadyang umaalis ng madaling araw yung mga maninilo kasi gusto nila hanggang dito pa lang yung tubig.
06:10Kapag lumalim na kasi ito,
06:13mahirap nang makita yung bahay nung mamalantik.
06:17Ang sabi sa akin ni Kuya,
06:19mga alas nueve raw ng umaga,
06:21magsisimula nang tumaas yung tubig dito.
06:23Mga alas non-dumalantik.
06:31Baan ang iko!
06:40Mga alaag,
06:41nang dito ha na ang mga walang Otari!
06:42Dahil ang mga suras!
06:43May sada tawaan na ang Bombo sari wela develop PERCHAN
06:58But they were working at this job.
07:02There's a lot of work!
07:04What did you see?
07:06I had a lot.
07:08I lost it.
07:09I lost it.
07:10I lost it.
07:12They were able to get out.
07:16There was a little bit of his face, but he was still in the middle of his face.
07:26He's still a little bit.
07:28He's still a little bit.
07:29He's still a little bit.
07:39Sometimes Max hadológed me.
07:45What could happen next?
07:47Will you call me?
07:49It's all for me but it's not here to help me.
07:51Why do you call it?
07:55Why can't I just call for me?
07:58It's not a bad job.
08:00You will not be able to do this.
08:03It will be difficult.
08:04You will be able to do it.
08:05Can I take it?
08:07You will be able to do it.
08:11Let's do it.
08:13What are you doing, kuya?
08:14It's a big deal.
08:25Bukomong.
08:26Há?
08:27Lumalabas.
08:28Lumalabas?
08:31Nakita ko!
08:32Lumalabas sa butas, kuya!
08:34Nakita ko yung ...
08:36tungay niya!
08:43Kuya lumalabas!
08:45...
08:47...
09:02May kasabihan, kung di madaan sa Santong Dasalan, daanin sa Santong Paspasan.
09:10Tila ba na ubusan na ng pasensya ang masipag na maginisda?
09:20While it was a long time,
09:24it was a long time for Edward.
09:27Who is going to lose it?
09:29...sa tunggalian ito.
09:42Makalipas ang ilang minuto...
09:48...nagtagumpay ang tapos.
09:59Teka, mo akal lumabas dito, eh.
10:21Lumibas!
10:26Lumibas!
10:33Sa puntong iyon, nararamdaman naming tumataas ng tubig.
10:38Mas mahihirapan silang makita ang tirahan ng mga mamalantik.
10:43Actually, meron pa kaming tatlong butas na inaabangang.
10:46Pero pumunta muna tayo dito sa pwesto ni Tatay Max.
10:50Kasi ang sabi sa atin ni Tatay Max, meron daw butas dito na may mamalantik.
10:57Pero hindi niya mahukay.
10:58So, dahil medyo may edad na si Tatay Max, si Kuya Edward yung maghukay, tsaka kukuha dun sa mamalantik.
11:08Ay, kuya!
11:10Kuya, may pumitik!
11:11Ay, kuya!
11:13Kuya, may pumitik!
11:14Kuya, pumitik!
11:14May laman yan!
11:15May laman!
11:23So, ang nangyayari ngayon, yung butas nandito, pero dahil yung bahay ng mamalantik ay para siyang tunnel,
11:32ang ginagawa ni Kuya Edward ngayon, inaano niya, binubutas niya, binugulabog niya yung isang side ng tunnel
11:42para mapuwersa yung mamalantik na lumabas dito sa butas na to at mahuli ni Tatay Max.
11:49Tulad ng ginawa niya sa iba, hinanap ni Edward ang dulo ng butas
11:54at pwersahang pinalabas sa kanilang tirahan ang mga alupihan.
12:01Pero may ibang plano ang karagatan.
12:07Kanina malinaw yung tubig, kaso lang, nung hinukay na niya,
12:13lahat nung mga hinukay niya, umukunta ngayon dito sa butas.
12:18So, hindi na namin ngayon makita yung butas.
12:22Ang labo na ng tubig.
12:25Dahil lumalakas na yung agos.
12:32Nagpatuloy sa paghukay ang belawang maling isda.
12:41Nang biglang...
12:44Bilis, bilis, ayunaw!
12:48Dalawang lalaking mamalantik ang kanilang nakuha.
12:53Dalawang lalaking!
12:58Batid ni Tatay Max na may kapares ang mga ito.
13:04Kaya sumubok pa ulit silang maghukay.
13:10Pero tumataas na ang tubig noon.
13:15Naging mailap ang swerte.
13:19Wala.
13:20Wala.
13:21Wala.
13:22Wala, wala riyak.
13:22Umalis na.
13:24Hindi, hindi na...
13:25hindi na sutan yung butas niya.
13:28Sa puntong iyon,
13:31tinanggap ng dalawang manging isda ang pakiusap ng karagatan.
13:35Kumuha ka lang ng sapat sa isang araw.
13:39Gusto na.
13:41Tama na.
13:42Hindi na makukuha.
13:45Dibab na lang.
13:48Alas 9 eh.
13:51Tsaka, kailangan na rin natin bumalik kasi tatakas na yung tubig nito.
13:57Walong mamalantik ang nakuha ni na Edward at Tatay Max.
14:03Sana, sapat na ito para paghatian ng dalawang manging isda.
14:28Alas 12 na ng tanghali nang makabalik kami sa isla.
14:33Alas 12 na ng tanghali nang makabalik kami sa isla.
14:37Alas 12 na ng tanghali nang makabalik kami sa isla.
14:38Pero hindi pa pwedeng kumain at magpahinga.
14:41Wala pa silang kita.
14:52Maglakad ka nang maglakad lang?
14:54So, dalawang balde?
14:56Hindi po, isa lang.
15:06Sa bintahang 700 pesos per kilo, high value kung ituring ang mga mamalantik.
15:15Pagkain daw ng mga mayayaman.
15:19Ati, malbalantik.
15:29Gano'y yan, iluto nyo na ay?
15:31Oo, sinigaw.
15:33Hindi, walang isang kilo?
15:34Wala.
15:36Half lang.
15:36Lagpas ng isang, lagpas na lahat.
15:39Lagpas na lahat.
15:41360 po.
15:43Ano?
15:43360.
15:45360.
15:46Bineta mo nalang.
15:48Kahit ano.
15:50Magta may bineta lang.
15:53Hindi man lang umabot sa isang kilo ang naibenta ng mga mangingista.
16:01Pagkatapos ng walong oras na pakikipagsapalaran sa karagatan,
16:07640 pesos lang ang kanilang pinaghatian.
16:19Sa isang tahanang walang dingding, nakatira si Edward at ang kanyang limang anak.
16:24Ah, nagpaano.
16:28Gaano man kapayak ang kanilang kalagayan,
16:33pinagsaluhan nila ang bunga ng kanilang pinaghirapan.
16:37Kapasaya sa akin, ano, pag pag ano, pag naglalaro sila o inaharot ko,
16:44pag nawawalay din ang pagod ko, pag ano, pag nakikita ko silang masaya.
16:48Sa diyang mapaglaro ang kapalaran,
16:53ang taong nang huhuli ng pagkain pang mayaman,
16:57hindi man lang makabili ng sapat na ulam.
17:02Maraming salamat sa pagtutok ninyo sa eyewitness mga kapuso.
17:06Anong masasabi ninyo sa dokumentaryong ito?
17:09I-comment nyo na yan,
17:10tapos mag-subscribe na rin kayo sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Comments