00:00Manyeto hidrodinamik. Bu da ne demek diyebilirsiniz.
00:03Antalyalı iki ortaokul öğrencisi Ayşe ve Tarık'ın denizlerdeki katı ve sıvı atıkları birlikte temizlemek üzere geliştirdikleri bir cihaz.
00:11Denizlerimiz çok güzel ancak hızla kirleniyor ve deniz canlıları giderek hayatta kalmak için daha da zorlanıyor.
00:18Örneğin denizlerdeki varlıkları 110 milyon yıla ulaşan ve dünyanın en eski denizcileri olan deniz kaplumbağaları.
00:25Dünyada 7 deniz kaplumbağası türü var ve bu kadim denizcilerden 2 tür yuva yapmak için Türkiye'de Akdeniz kıyılarındaki kumsalları seçiyor.
00:35Karetta karettalar ve yeşil deniz kaplumbağaları.
00:38Ama denizde gördükleri her şey onlar için güvenli değil.
00:41Plastik poşetler deniz anasına, balık ağları lezzetli deniz yosununa benziyor.
00:46Ve milyonlarca yıllık bu yolculuk insan eseri atıklarla kesintiye uğruyor.
00:50Müsilaj denizlerin solunumunu engellerken petrol sızıntıları gibi atıklarsa tüm ekosistemi zehirliyor.
00:57Ayşe ve Tarık bu meseleyi kafalarına taktılar ve denizlerdeki petrol kirliliği de dahil sıvı atıklarla katı atıkları birlikte temizleyebilen bir düzenek geliştirdiler.
01:07Manyeto Hidrodinamik su içinde yandan çarklarıyla ilerleyen bu icatlarına verdikleri isim.
01:13Ayşe ve Tarık'ın TÜBİTAK'a da sundukları proje bu.
01:16İkilinin denizlerde hayat kurtaracak bu projesinin ilk çoğunları okullarına gelen bilim kuşağı atölyeleriyle atıldı.
01:23Peki nedir bu bilim kuşağı atölyeleri?
01:26Türkiye'nin dört bir yanındaki ihtiyaç sahibi okullarda okuyan öğrencilere yeni teknolojileri öğrenebilecekleri bilim setleri gönderilir.
01:34Türkiye İş Bankası ve Petrol Ofisi grubunun iş birliğiyle gerçekleşen bu bilim seferberliğiyle gönüllü rol modeli öğretmenler aracılığıyla teknolojik bir donanımla araştırma yapma fırsatı tanımıyor.
01:46Bu sosyal sorumluluk projesi sayesinde ortaya çıkan icada yakından bakalım.
01:51Ayşe ve Tarık nasılsınız?
01:53İyi, siz nasılsınız?
01:54Çok teşekkürler. Şimdi biz Antalya Muratpaşa Bilsem binasındayız. Siz okuldan sonra geliyorsunuz buraya haftada bir kere.
02:01Yanımda da manyetohidrodinamik isimlerimin projeniz var. Söylemesi bile gerçekten zor benim için.
02:08O yüzden birazcık böyle kolayca anlaşılabilir bir şekilde biraz anlatabilir misiniz bunu?
02:13Şöyle, bu kelime manyetoh, manyetik anlamında, hidrosu anlamında, dinamik ve hareket anlamında kullanılıyor.
02:21Burada bizim aslında yaptığımız şey, iletken bir suya biz burada tuzlu su kullandık.
02:25Akım vererek bir manyetik alan oluşturuyoruz.
02:27Ve bir de sabit mıknatısımız var.
02:29Bu iki manyetik alan kesişerek suyun aracımızın içerisine doğru çekilmesini sağlıyoruz aslında.
02:33Ne işe yarıyor peki bu suyu çekerek siz ne yaptınız burada?
02:36Suyun üzerini yüzerek yüzeyde bulunan katı veya sıvı her türlü atığı toplamada arkadan filtreleyip temiz suyu çıkarmak için.
02:44Nereden geldi aklımıza böyle bir şey sizin?
02:46Her gün denize yüzdüğümüzden, tabii Antalya'dayız çünkü.
02:50Ama denizde çok fazla çöp oluyor ve biz de bundan rahatsız oluyoruz.
02:54Ve şöyle düşündük. Dünyanın zaten üçte ikisi sularla kaplı.
02:57Bu denizlerdeki kirlilik sadece bizimle bütün dünyada yaşanan bir problem.
03:02Biz de bunu çözmek için fizik bilimindeki myto-hidrodinamik prensibini kullandık.
03:06Başka dünyada bunu yapan böyle bir alet var mı?
03:09Benzer aletler var ama bu kadar şey değil, bu kadar imkanlı ya da şey verimli değil.
03:15Bazıları birazcık plastik atıkları çekiyor, bazıları sadece sıvı atıkları çekiyor.
03:20Bizimki gibi su içerisinde çeken bazı tasarımlar var.
03:24Ancak onlarla sabit durduğu için sadece kendi yakın çevrelerindekileri çekebiliyor.
03:28Ancak bizim aracımız hareket ettiği için istediğimiz her bölgedeki atıkları çekebiliyor.
03:32Hem öyle hem katı hem sıvı her şeyi temizleyebiliyorsunuz.
03:36Mesela atıkları da temizleyebiliyor.
03:37Petrolü de temizleyebiliyor, evet.
03:39O zaman diyelim şimdi Antalya Belediyesi geldi sizden, dedi ki ben size bir milyon dolar vereceğim.
03:45Bunu alacağım ama sizin isminizi kullanmayayım ben burada.
03:49Ya da satar mısınız?
03:50Yani insanlık yerine kullanılacaksa tabii ki de veririz.
03:53Yani illa bizim ismimiz olsun de varsınız.
03:56Evet, ama öyle.
03:57Bir şey icat etmek nasıl bir hiz?
04:00Yeriden fazla bir şey araştırıp bunları bir yerde toplayıp en verimli sonucu almak için uğraş veriyoruz.
04:07Yani açıkçası biz de ortaya çıkan şeyle ilgili bazen inanamıyoruz.
04:11Gerçekten bunu biz mi yaptık diyoruz.
04:13Yarışmaya da katıldınız ve ödül kazandınız.
04:16O yarışma süreci nasıl geçti?
04:18Haberi duyduğumuzda heyecanlandınız mı mesela?
04:20Elbette biz bu projemizde hem TÜBİTAK yarışmasına katıldık hem de YERGA'nın vicdanlı bilim yarışmasına katıldık.
04:28TÜBİTAK'ta bölge ikincisi YERGA'da da en sistem tabanlı proje seçildik.
04:31En sistem tabanlı proje ne demek?
04:33En sistem tabanlı demek teknoloji, matematik, tasarım ve estetik alanlarını.
04:39Sanat.
04:39Kerem.
04:40Hepsinin birleşimi yani zengin gibi birçok verim birleşimi.
04:44Valla Leonardo Dalinçe gibisiniz valla.
04:46Mühendislikle sanat bir araya gelmiş sizde de yani.
04:48Peki tamam bu nasıl çalışıyor?
04:51Biraz bunu gösterebilir misiniz bana?
04:53Biz bunu yaparken elektriği sağlamak için iki tarafına iletken elektrotlar yerleştirdik.
04:59Bu sayede arada bir manyetik alan oluşmasını sağladık.
05:03Sabit mıknatısı yerleştirmek için de alt tabanına 3D yazıcıdan bir kalıp çıkardık.
05:08Onu yerleştirdik.
05:10Ayrıca buradaki anakartımız darar görmesin diye araya bir asetap parça koyduk.
05:16Bu sayede suyla temasını da engellemiş olduk.
05:18Ve hareketleri için de buradaki paletleri kullandık.
05:20Bunu uzaktan kontrol edebiliyoruz uygulaması sayesinde.
05:24Ayrıca arka sarapına takılıp çıkarılabilir bir süzgeç mekanizması yerleştirdik.
05:28Bu sayede içine çekmesini serimin atın türüne göre farklı süzgeçler takabiliyoruz.
05:32Suyla batlanması için yanlarına köpük koyduk.
05:36Dengede durabilmesi için çünkü suyla temas ettiği için sıkıntı oluyor.
05:41Çeşitli ağırlıklar yerleştirdik böyle.
05:43Tabi yapması biraz uğraştırıcı oldu.
05:46En zorlandığınız bölüm hangisi oldu?
05:50Tabi ki dengeleme.
05:51Dengeler koyma falan.
05:53Mesela bir seferinde bıraktık.
05:55Arka tarafı suya girdi.
05:57Sonra ön tarafa ağırlık ekledik.
05:59Bu defa orası baktı.
06:00Arada trinsetlerini sudan kurumak da çok zor oldu.
06:02Çünkü suya hassas yapıdılar.
06:05Bunun için arada temas hızlıklar yaşandı.
06:07Çıkardı.
06:08Gerekirse saç kurutma makinesiyle kuruttuk.
06:11Tekrar geri birleştirdik.
06:12Ama en sonunda projemizi çalışır hale getirdik.
06:14Böyle hiç şey dediniz mi?
06:16Ya olmuyor.
06:17Ne yaparsak yapalım olmuyor.
06:18Dediğiniz bir an oldu mu?
06:19Yoksa bu olmuyor.
06:20Yapabildik.
06:21Ama pes etmedik.
06:21Pes etmedik.
06:22Yapacağız dedi.
06:23Dediniz yani.
06:24Hatta tam sulumu yapmadan önce tübi taktı.
06:27Bir bozuldu falan böyle bir şeyler oldu falan.
06:30Sonra ama.
06:31Zettik sonra.
06:32Aman iyi.
06:33Alışmışsınızdır siz artık bunu yapmaya yani.
06:36Gelecekte çalışmak istediğiniz alan, meslek düşünüldü mü şimdiden?
06:40Yoksa biraz daha vaktimiz var diyor musunuz?
06:44Ya da daha çok hangi konulara ilgilisiniz diye söyleyeyim belki.
06:47Ben bir süredir bilim insanı olmayı düşünüyorum.
06:51Çünkü ve özellikle de fizik alanında çalışmak istiyorum.
06:54Çünkü fizik alanım bana ilginç geliyor ve fizik alanında insanlığa yer arı şeyler üretebileceğimi düşünüyorum.
06:59Ne seni tetikledi?
07:01Yani buraya dedin ya bir süredir düşünüyorum diye.
07:03Mesela örnek aldığın birileri var mı?
07:06Dünyadan, Türkiye'ye ben.
07:08Ben küçüklüğümden beri çevrem, gerekirse ailem, gerekirse bilsemdeki öğretmenlerim bizlere bazı bilimsel gerçekleri, deneyler gösterdiler.
07:20Bilim insanlarını tanıttılar ve onlar beni eskiledi.
07:24Tahir Çımson?
07:24Ben zaten küçüklüğümden beri de deneye merak değilim.
07:27Öyle mi?
07:28Annem babamdan etkilendim, ikisi biyolog.
07:30Fiziği de seviyorum yani, biyoloji.
07:32Daha çok böyle deney üzeri mi?
07:34Sen deney Türklerinin arasında büyümüşsün yani biraz.
07:37Öyle denilebilir.
07:38O zaman sen birazcık daha alışıksın böyle şeyler yapmaya belki.
07:41Daha bebeklikten.
07:42Bütün bir şeyler yaptım ben.
07:45Kızdıkları bir şeyler oldu mu hiç?
07:47Oldu bazen batırdım, öpüldüm ne mesela.
07:51Mesela gıda boyasıyla bir şeyler yapmaya çalıştığımda etraf böyle boyan.
07:54Orada bir anne terliği gelmiş olabilir biraz belki.
07:58Bilimle uğraşmak isteyen başka çocuklara, belki sizden daha küçük olanlara söylemek istediğiniz bir şey var mı?
08:05Tavsiye ediyor musunuz böyle şeylerle ilgilenmeye?
08:08Tavsiye ediyorum.
08:09Çok güzel bir şey böyle yeni bir şeyler bulmak.
08:12İnsanların yardımını, hızın dokunması falan güzel bir his.
08:17Ve o merakının peşinden gitmek, o ilgisine devam ettirmek insanda böyle anlatılamayacak bir his oluşturuyor.
08:25Ve bu bir süreden sonra artık böyle onu yapmam lazım.
08:29Bunu bir şekilde bitirmem lazım artık diyor insan.
08:32Pes etmeyin insan, yapacağım diye bunu.
08:34Hedef koyuyor.
08:35O hedefinin üstüne gidiyor.
08:37Ve başarıyor.
08:38Ve en sonunda başarınca da bütün böyle yaptığı uğraşların emeğini alınca çok seviniyor.
08:45Gığır duyuyorsunuzdur kendileri zaten.
08:47İnsanların yardımımızın dokunması.
08:49Harika bir şey yapmışsınız.
08:50Başka iğne projeler var mı bunun gibi düşündüğünüz yakın zamanda?
08:55Var ama dediğim gibi ben 80'li sok olduğum için daha çok bir liseye hazırlık geliyor.
09:01Henüz bakamıyorum onlara ama var yani.
09:04Senin kafanda var mı bir şeyler?
09:06Ben de şu an başka hocalarına farklı alanlarda projelerde çalışıyorum.
09:10Peki.
09:11Çok teşekkür ederim.
09:13Gerçekten harika bir proje yapmışsınız.
09:15Devamını bekliyoruz sizden mutlaka.
09:17Sağ olun.
09:18Teşekkür ederim.
09:19Çocuklar merak etsin, öğrensin, icat etsin ve öğretebilsin diye.
09:26Okul sıralarından dünyaya açılabilsinler diye.
09:29Bilim Kuşağı Atölyeleri.
Yorumlar