- 6 months ago
Aired (August 16, 2025): Sa paligid ng Manila Bay, libo-libong residente ang umaasa sa yaman ng dagat para mabuhay. Kabilang dito ang mag-amang sumisisid at naghahango ng tahong mula sa ilalim ng dagat. Kasama niya ang kanyang anak na may isang malinaw na pangarap: ang makapagtapos ng kanyang pag-aaral sa pamamagitan ng pagtatahong.
Ngunit sa maraming banta ng pagkawala ng kanilang kabuhayan sa Manila Bay, manatili kayang nakalutang ang kanyang pangarap?
‘I-Witness’ is GMA Network's longest-running and most awarded documentary program. It is hosted by the country’s top documentarists— Howie Severino, Kara David, Atom Araullo, Mav Gonzales, and John Consulta. ‘I-Witness’ airs every Saturday, 10:15 PM on GMA Network.
Subscribe to youtube.com/gmapublicaffairs for our full episodes.
Ngunit sa maraming banta ng pagkawala ng kanilang kabuhayan sa Manila Bay, manatili kayang nakalutang ang kanyang pangarap?
‘I-Witness’ is GMA Network's longest-running and most awarded documentary program. It is hosted by the country’s top documentarists— Howie Severino, Kara David, Atom Araullo, Mav Gonzales, and John Consulta. ‘I-Witness’ airs every Saturday, 10:15 PM on GMA Network.
Subscribe to youtube.com/gmapublicaffairs for our full episodes.
Category
😹
FunTranscript
00:00www.fema.org
00:17I'm a young man, and I'm like my life.
00:20I have a nice morning.
00:30Araw-araw po, basta meron po kaming ano, may order po sa amin na kailangan naming umango.
01:00May hirap po nakakahingal.
01:13Nailo po ko, tas nagsusuka.
01:20May nangyari na ba na nadisgrasya kayo sa ganyan?
01:23Mayroon po, pero hindi sa amin, sa ibang nagtataho.
01:27Ano nangyari?
01:28Namatay.
01:28Namatay?
01:29Namatay, pamit!
01:45Namatay, pamit!
01:58Sa paligid ng Manila Bay,
02:03hibolibong residente ang tila naitaboy na sa sulok ng lipunan.
02:08Napagigitnaan ang lupa at dagat sa mga pamayanang natatago sa paningin ng marami.
02:23Sa mundong ito namulat at lumaki ang manging isdang si Anthony.
02:40Para sa kanya, biyayang maituturing ang paninirahan sa tabing dagat.
02:45Sinamahan ko siya sa laot para sa isa na namang araw ng mabigat na trabaho.
03:00May hirap, pero kailangan eh kasi kailangan mo kumita ng pera eh para sa pamilya eh.
03:06Kasama ni Anthony ang kanyang panganay na anak.
03:36Ang labing isang taong gulang na si Mark, na mas kilala sa palayaw na ulo.
03:45Pakay naming marating ang ekta-ektaryang tahongan sa gitna ng Manila Bay.
03:50Sa dami ng mga boya o mga palutang na kinakapitan ng mga tahong,
04:01mistulang highway sa dagat ang binabaybay namin.
04:05Bantelo, dun tayo sa Batangan.
04:21Bosero si Anthony.
04:29Sila ang tagasisid at tagahangon ng tahong mula sa ilalim ng dagat.
04:35Bitbit ang malaking basket o sinaya
04:46at tangan ng hose mula sa kompresor ng hangin,
04:52agad siyang sumabak sa trabaho.
04:53Tumambad agad ang isa sa pinakamalaking hamon sa trabaho ni na Anthony.
05:05Ang napakalabong tubig sa Manila Bay.
05:08May hirap para sa amin ng mga bosero, lalo na ganyan yung taong,
05:14ano, tsa niin, yung kumagahanapin.
05:16Yung, hindi na yung makukuha yung kota.
05:20Dahil na rin sa polusyon,
05:22madalang na raw luminaw ang tubig sa lugar na ito.
05:30Isa pang kalaban ng mga magtatahong,
05:33ang tuloy-tuloy na sama ng panahon.
05:38Nagkaroon po ng baulan.
05:44Ngayon, yung dagat po sa ibabaw,
05:46tumabang nawala po yung alat niya.
05:48Kaya yung taong po, namamatay.
05:56Hindi yung nakawano sa ilalim?
05:57Ako.
05:59Pinatay po yan ng ano?
06:01Ah, mga patay na ito?
06:02Oo.
06:03Pinatay yan ng ano?
06:04Na itong ulat,
06:05ng bakat,
06:06yung nakaraan lang.
06:07Ah, na ang mga buka na?
06:08Oo, buka na.
06:09Bale yung mga laman niya,
06:10kinahin ng mga isda sa ilalim.
06:21Bagamat na matayang maraming tahong,
06:24may mga natira
06:25at nakaligtas pa rin.
06:26Pagkahangok,
06:34naapak-apakan ng mga ito
06:36para paghiwahiwalayin.
06:39Pagkatapos,
06:58lilinisan at pagpipilian na
07:01ang mga tahong.
07:02Dahil hindi pa masyadong sanay sumisid si Ulo,
07:15ito ang mga nakatokang trabaho sa kanya.
07:17Arif!
07:23Yun.
07:27Ha?
07:27Iyon siyong madali ah.
07:35Kina ka natutugumaan ito,
07:36nung edal?
07:38Alain pa lang po.
07:39Hmm, sanay ka na eh.
07:43Bakit ka sumasama sa papa mo?
07:45Pero pumatutung ako po sa kanin
07:47kung wala akong pasok.
07:48Lumipat ang grupo sa ibang pwesto.
08:14Nagpapakasakali na kahit konti,
08:16mas maganda ang kondisyon ng dagat doon.
08:18Ito ang manila bay ang talagang natatakpan itong mga tabungan.
08:45Pero para makita kung paano ba talaga ito tumutubo at pinaparangin,
08:49kailangan natin sumisid sa ilalang.
08:53Slime!
09:03Sariyo nga ano, compressor?
09:04Ito ba.
09:05Pag-alala mo ka sa akin,
09:09parang ginagangit to?
09:10Eh, ano mo,
09:12gagantay mo muna.
09:13Tapos, sasalpak mo sa
09:15yung mga angamog.
09:16Oo.
09:16Huwag mo siya iguped,
09:17kasi agantay mo lang yung angin mismo,
09:19yung magano sa'yo.
09:20Parang normal na hihigyo pa lang.
09:21Okay.
09:22Yung, ganun lang.
09:23Kinakagat ka ba yung dulo?
09:24Opo, kakagat ko.
09:25Kasi kapag di mo kinagat siya,
09:26lalayo siya sa'yo.
09:27Napakadilim sa ilalim ng tubig.
09:45Halos hindi ko na makita si Anthony.
09:54Hindi naging madali.
09:56Ang una kong sabak sa tubig.
10:20Nagay na mga tubig.
10:21Pinakalma ko ang aking sarili
10:39at saka sumubok ulit.
10:42Sa malabong tubig,
11:06dahan-dahang sumilip sa aking paningin
11:08ang mga mahabang linya ng tahong.
11:19Isa-isa naming pinitas
11:21ang mga tahong
11:21na mapakikinabangan.
11:23Para sa isang baguhan tulad ko,
11:34mabagal at mahirap ang trabaho.
11:35lier-i delete-i delete-i den Drew ang-
11:37katakan namun благodih
11:49amaamba.
11:50Guditu di-i desu.
11:52Diadu den kongsi
11:53pagi ni CRISPR открывается sastaから
11:53toe-in of mówi
11:59p Adriana Pahrt
11:59za pala saka make ouda Thiore venus
12:00vícorda serie
12:01at safari.
12:02Mayamaya pa, habang nasa dalim na sampung talampakan, nagka-problema.
12:23Oh
12:33Patay nung wala lang patay
12:37Natanggal yung
12:39Pinaka nagbibigay ng hangin
12:41Ito
12:43Akala ko naimagine ko lang eh na wala ng hangin
12:45Tumalsik siya
12:47Sabi ko iba na to ah
12:49Wala nang mahigo pa
12:53Ligtas kami
12:55Kaya nagawa ko pang tumawa at ngumiti
12:59Pero seryoso ang mga panganib na kinahaharap
13:01Nang mga nangungompresor
13:03Tayo ba hindi kayo
13:05May nangyari na ba na nadesgrasya kayo sa ganyan?
13:07Mayroon po pero hindi
13:09Sa amin sa ibang
13:11Nagtataho
13:13Ano nangyayari?
13:15Nawamatay ng kompresor sa ilalim
13:17Tapos yung hose na pulupot sa ano
13:19Ngayon parang
13:21Kaya nakatalay pa yung hose sa bewang
13:23Parang kinapos sa angin
13:25Ano nangyari?
13:27Namatay
13:29Sa pag ano yun
13:31Pag kukuha nila ng alimasag
13:33Oh my gosh
13:34Talagang delikado pala
13:35Kaya pala kayo
13:37Hindi kami nagtatalay
13:39Oo nga eh
13:40Napansin ko
13:41Kasi ibang mga nasasamahan ko
13:42Pinupulupot sa katawan
13:43Oo
13:44Sa ano naman yun
13:45Sa balang sasabitan
13:46Iyan na nga eh
13:47Parang pansin ko kayo talagang nandito na sa bibig
13:49Yung pala yun
13:50Ang dilim talaga sa ilalim
14:06Wala kang makikita
14:08Pag nahiwalay lang ako sa kanila ng konti
14:10Parang mag isa ka na
14:12Kaya nakakadagdag dun sa kaba
14:14Tapos dahil sobrang dilim nga
14:17Hindi mo alam kung gaano kalalim ka na eh
14:23So
14:24Para kontrolin mo yung paglangoy mo
14:27Na hindi ka lumulutang
14:29Hindi ka rin dumulubog
14:31Tapos idadagdag mo pa yung pagkukuha mo ng tahong
14:34Kailangan pilihin mo pa kung ano yung okay ano yung hindi
14:37Andayan mo kailangan isipin
14:39Kaya
14:40Ano
14:41Hindi siya simple
14:44Hindi siya simple yung trabaho
14:47Nakaino pa ako tubig
15:04Nakatira ngayon si Anthony sa isang floating house
15:07Sa gilid ng dagat
15:08Dito muna nalinirahan ng ilang residenteng
15:14Wala nang mapuntahan
15:16Matapos masunuga noong isang taon
15:18Paano nyo ginawa itong floating house na ito?
15:22Gali ano po
15:24Naghanap po kami ng mga styro po
15:26Para gawin siyang pampalutang sa floating
15:30Tapos gumawa po kami
15:32Nagbili po kami ng mga kawayan
15:34Yung bamboo
15:35Para po gawin sa egg
15:36Tapos yung mga ibang materiales na ito
15:39Dyan din lang po
15:40Mga pinagsisirang-sirang bahay
15:42Ano ba yung pinakamainam na pampalutang
15:44Sa ganyan?
15:45Yung rek po
15:46Yung mga sirang rek
15:47Kali ay yung malakas magpalutang
15:49Sa dyan nakukuha?
15:50Binibili po namin minsan sa mga john shop
15:53Bali isandaan po yung kada isang pirasa
15:55Binibili po yan?
15:56Binibili po
16:07Pero mas sarap ba?
16:09Masarap ba tumira dito?
16:10Kung parehan bawa sa
16:12Sa tradisyonal na bahay
16:14Mas masarap sa natural na bahay kaysa dito
16:17Eh wala tayong magagawa
16:19Kasi dito yung anak buhay natin eh
16:25Tuwing sabad at linggo lang nakakasama ni Anthony si Ulo
16:31Sa floating house
16:33Sa isang relocation site na kasi sa Nae Cavite naninirahan
16:37Ang kanyang pamilya
16:39Pero si Anthony
16:41Kailangang mamalagi dito
16:43Dahil sa trabaho
16:45Wala naman pong maayos nakita dun
16:48Eh magkano lang yung sahod ng contraction dun
16:51280
16:53Hindi kagaya po sa dagat
16:55Yung sipag mo sabay ng swerte
16:56May pagkakataon po na
16:57Maganda po yung kwito sa dagat
17:01Anong pakiramdam na malayo sa pamilya?
17:04Mahirap po kasi minsan po ano eh
17:06Pagdating mong galing sa laut
17:08Imbis na makakasama mo yung mga anak ko
17:10Wala ikaw lang
17:11Sa ulo ka lang dyan
17:12Mag isa sa may floating
17:14Nasa grade 6 na si Ulo ngayon
17:20Sa kabila ng pagtatrabaho sa tahongan
17:23Hindi ron niya pinababayaan
17:25Ang kanyang pag-aaral
17:27Meron na tayong event sa una
17:29Kamusta yung grades mo ngayon?
17:31O, walang naman po
17:33Okay lang?
17:34Oo po
17:35Walang mga bagsak?
17:36Wala po
17:38Okay, anong sagot po Mark?
17:403
17:41Tama ba si Mark class?
17:42Ooooo!
17:44Nagtatrabaho raw si Ulo para suportahan ang kanyang pag-aaral
17:48At makatulong sa pamilya
17:51Sa ano ba ginagasas yung pera mo?
17:53Pambili ko po ng mga alangok ko sa school
17:57Ikaw na yung bumibili?
17:58Ako po
18:00Tulad ng ano?
18:01Mga notebook po
18:03Mga bag
18:05Sapatos po
18:06Uniform
18:08Wow!
18:09Tapos
18:14Pag may natitira kang pera
18:15Ano ginagawa mo din sa pera?
18:16Ibigyan akong kumakapatid ko
18:20Taga?
18:21Para po di na po silang mga ikalamama
18:29Pagka uwi ng bahay galing school
18:31Imbis na magpahinga
18:33Ang unang ginagawa ni Ulo
18:35Labhan
18:37Ang kanyang uniforme
18:40Ilan ba ang uniforme mo sa school ngayon?
18:43Isa lang po
18:44Isa lang?
18:45Ikaw rin ba bumili na?
18:46Oo po
18:48O paano yun?
18:49Pag sinuot mo na sa school
18:53Sinusuot mo ba uli yun?
18:54Susunod na araw?
18:56Oo po
18:57Pag nagdumian po
18:58Pagka uwi ko lalapang upo agad
19:00Oo
19:01Bakit di ka bumili ng
19:03Isa pang uniforme para
19:07Salitan?
19:08Iba
19:09Wala pa pong pangaray
19:10Nag-iipong pa lang po
19:14Sa murang edad
19:16mulat na si Ulo
19:18sa mga hirap ng buhay
19:20Kung hindi ka kailangan magtahong
19:22Anong gusto mong gawin?
19:26Mag-aaral na lang po
19:27Mag-aaral po
19:29Ano pa?
19:31Maglalaro?
19:32Ayaw mo maglaro?
19:33Ayaw po
19:34Ayaw mo?
19:35Ayaw mo?
19:36Ba't ayaw mo maglaro?
19:38Matanda na ko
19:39Matanda ka na?
19:40Eleven ka pa lang
19:43Yung mga kaibigan mo
19:44hindi ba sila mga nagtatrabaho?
19:46Hindi po
19:47Ikaw lang
19:48Ayaw po
19:49Anong reaksyon nila kapag
19:51nalalaman nila na
19:53nakatrabaho ka na
19:55o nakatahong ka?
19:57Hindi po nila alam
19:58Hindi nila alam
19:59Bakit hindi nila alam?
20:01Ayaw mo ikwento?
20:02Ayaw ko po
20:03Bakit?
20:05Naiiyak po
20:06Magka naman naiiyak?
20:09Ba?
20:10Kasi po asarin nila
20:13Asarin ka nila?
20:14Bakit ka naman nila asarin?
20:16Wag po
20:21Hindi
20:22Dapat nga proud ka dun eh
20:23kasi ikaw nakakatulong ka sa parents mo
20:27Pero nag-aaral ka pa rin di ba?
20:29Like da?
20:32Ja
20:54Sometimes, it's a way to go to the house.
21:04It's a way to go to the house.
21:10It's a way to go to the house.
21:20I don't want to go to my family, but I don't want to go to my family.
21:33Anthony, he's got to go out every day, every day.
21:39He doesn't want to be like him, like him, and his son.
21:44How long did you get married?
21:45It was my first year. I got to go out there.
21:48Because I didn't have to be able to do it.
21:51I had to have a situation with my family.
21:54I was able to get my school.
21:56I was able to do it.
21:58I said to them to come, I'm going to be able to do it.
22:00Because I'm going to be able to do it.
22:04But, I'm going to be able to do it again.
22:04It's an important thing to do with my own.
22:09I'm going to have to finish my school for my job.
22:13I'm going to have to do it in my life.
22:15What is your job that you want to do?
22:19C-man.
22:21Why C-man?
22:23C-man.
22:25I'm going to help my dad.
22:27I'll help my dad to help my dad,
22:31so I can help my dad.
22:45Pagkatapos ng buong araw ng pagtatahong,
22:54pinihatid na ito sa nag-aabang ng Bayer.
23:05Imbatimbang tahong ang isinako ni na Anthony.
23:09Malaki kasi ang quota nila ngayong araw.
23:13Nasa 8,000 piso ang kita para sa siyam na sako.
23:21Kalahati, mapupunta sa may-ari ng tahongan.
23:29Ang natitira, paghahatian ng mga trabahador.
23:33Ang magamang Anthony at Ulo, maguuwi ng 1,200 pesos.
23:39Jackpot na raw ang halagang ito.
23:43Sa pamayan ng ito,
23:51libo-libo ang umaasa sa yaman ng dagat.
23:55At malaki ang ambag nila sa ekonomiya.
23:59Sa Calabar Zone, lampas isang daang milyong piso ang halaga ng naaning shellfish tulad ng talaba at tahong noong 2023.
24:09Isa rin ang shellfish ang mga pangunahing produktong nililinang sa aquaculture ng bansa.
24:15Pero may nakaumang na banta sa kabuhayang ito, ang kabikabilang reclamation projects sa Manila Bay.
24:25Tatanggalin daw po yung mga tahongan dyan.
24:27Kasi nga po, para po yata yung tinambak po dyan sa dagat.
24:31Kung tatanggalin dyan, ay paano naman na kami?
24:33Lalo na kami sa mga nananahong.
24:35Samantala, ang mga residente sa tabing dagat nanganganib din umanong paalisin dahil sa ilang development projects ng lungsod.
24:49Ang lokal na pamahalaan, nangako namang hindi basta paaalisin ang mga manging isda sa tabing dagat.
25:08Ongoing po yung aming fishermen's dormitory, malapit lang din po dito sa dulong coastal area po ng Bacoor.
25:15Malapit na po siyang matapos, by October 2025, tapos na po siya.
25:21So magagamit na po ito ng mga manging isda ng Bacoor.
25:23Habang hindi pa po tapos yung transitory shelter, pinapayagan silang tumira muna dito?
25:28Yes po, inaalaw ko.
25:31Pero kasabay ng sinasabing pag-unlan, kasama pa rin nga pa ang mga manging isda.
25:37Baka mabigyan lang po sila ng isang area na medyo labas po dito sa development para naman po hindi naman po maapektuhan yung mga iaangkat o yung kanilang makukuhang mga isda, mga talaba.
25:51Dahil maganda ang kita ngayong araw, dumiretsyo muna sina Anthony at ulo sa palengke pagkatapos ng trabaho.
26:03May pandalan kayo ma'am?
26:06Para bumili ng bagong uniforme.
26:09Hindi na kailangang maglaba araw-araw ni ulo.
26:24Okay na to.
26:26450.
26:28Thank you po ma'am.
26:30So ngayon, meron ka ng extra.
26:33Anong ano, anong pakiramdam mo na meron ka ng bagong uniform ngayon?
26:41Kasi?
26:42Bakit?
26:43Burak ko din ako umunglaba pagkakawiti kayo mo.
27:03Hindi matatawaran ang ambag ng mga mandaragat, di lamang sa komunidad, kundi sa mas malawak na lipunan.
27:19Ipinagmamalaki mo ba yung trabaho mo?
27:23Opo, pinagmamalaki yung trabaho.
27:26Kasi kahit sabihin mo na po na mandaragat lang po kami.
27:29At plus, ginagawa naman namin yung lahat para kumita ng malinis na paraan.
27:37Ang mga tulad nila, hindi dapat ipinagtatabuyan.
27:40Dapat silang kilalani, suportahan, at pangalagaan.
27:51Magandang gabi. Ako si Atom Araulio.
27:54At ito, ang Eyewitness.
27:57Maraming salamat sa panunod ng Eyewitness, mga kapuso.
28:13Anong masasabi nyo sa dokumentaryong ito?
28:16I-comment na yan at mag-subscribe sa YouTube channel ng GMA Public Affairs.
Comments