00:00Canin is life!
00:04But for some of our boys in Pangasinan,
00:08in Benguet and in Mindanao,
00:11burong canin is lifer!
00:15This is a place in Dagupan, Pangasinan.
00:19There are a few years ago,
00:23it's been a few years ago.
00:25This is Cecilia.
00:28Kasi may 3 piso, may 4 piso, may 5 piso, may bainti.
00:395 bisis hanggang ito, hanggang malinawa yung tubig.
00:51Para mas sumarap ang lulutuing binurburan,
00:54bawal na bawal daw mag-ingay
00:57at bawal na bawal din daw may sumilip
01:00habang siya'y nagluluto.
01:02Amay nanungnungday, wala ag makanungnung
01:04niya agka makagawa'y binuburan.
01:06Hanggang antong sumanggawa, agka makagawa
01:08ag nabuong binuburan.
01:10Bago i-ferment ang isinaing na kanin,
01:13dapat malamig na raw ito.
01:18Inilatag niya muna ito sa mesa.
01:24At para mabilis lumamig,
01:26tinutukan niya ng electric fan.
01:29Kailangan nang niliwala yun ng butin ng bigas.
01:32Tsaka binudburan ng pinong bubor o yeast.
01:35Ilagay na sa palangga ng may dahon,
01:3724 ulo sa luto na.
01:42Tinakpan ng dahon ng saging at sako.
01:44At inimbak sa bahagi ng kanilang bahay
01:52na hindi naaarawan.
02:14Ang mga namis na-mis na medyo maasin.
02:16Ang kinain mo diyan,
02:17parang makain ng taro.
02:20Parang may lasang halak.
02:22Hindi naman ito nakakalasing.
02:24Ayaw nila.
02:25Panis na ang gawin kanin.
02:27Maasin na.
02:28Parang medyo mapaklaw.
02:31Sa i-panala ko,
02:32ulad ako pang 50 anyus ko lang.
02:34Ito, 8 years ko nun nagtitinda na,
02:36kaya sama ko si mama ko.
02:38Nang tuno si nanay ko
02:39nang nang gawa ng binuburan.
02:40Sa pagbebenta ng binuburan,
02:43mag-isang itinaguyod ni Cecilia
02:46ang labing isa niyang mga anak
02:48mula nung siya'y nabyuda.
02:5035 ko nun ang pabaloak.
02:52Yun, apabalo ko mo nila,
02:53kapang graduate ko labat-ira,
02:54high school.
02:56Ang binurburan ni Cecilia,
02:57hindi lang daw panlamancihan,
03:00mainam din daw sa kalusugan.
03:03Yung binuburan na luto na,
03:04gamot sa ulcer,
03:05gamot sa asidik.
03:06Yung binuburan po,
03:07yun ang ginagamit namin
03:08sa mga bata para
03:09nailabas nila yung bumi nila.
03:11Ang fermented foods,
03:12maganda po sa ating digestive health
03:14since nakakatulong po ang good bacteria,
03:17lalabanan po nito ang H. pylori,
03:20which is nakakakospo ng ulcer.
03:23Nakakabalance po ito ng pH level
03:25and reduce ng inflammation
03:27ng ating digestive system.
03:29Bago pa man dumating ang mga Kastila,
03:32marunong nang magburo
03:34o mag-ferment ng pagkain
03:36ang ating mga ninuno.
03:38Hindi lang kasi nito
03:39napapasarap ang lasa.
03:41Napapahaba rin nito
03:42ang tinatawag na shelf life
03:44o ang itatagal
03:46ng pagkain
03:47bago mabulok.
03:48Sa mga panahon
03:49na wala pa tayong tinatawag
03:51na refrigerator,
03:52kapag may mga
03:53oversupply
03:54na mga bighas
03:55na ginagawa
03:56kesa matapon ito,
03:57kesa masayang ito
03:58na mabulok ito
03:59pag ito ay nabasa,
04:00mas higit nila iniisip
04:01ang kinabukasan,
04:02lalo na ng kanilang komunidad.
04:03Dito naman,
04:04sa kabundukan ng Sablan
04:06sa Benguet,
04:07may isang makaluma
04:08at sagradong paraan
04:10ng paggawa
04:11ng burong kanin
04:12na buhay na buhay
04:14pa rin
04:15sa kasalukuyang panahon.
04:17Ito ang kanin
04:19sa likod
04:20ng ipinagmamalaki nilang
04:22tapoy
04:23o rice wine
04:24at ang tawag nila rito
04:26defog.
04:28Malagkit din ito,
04:29mamula-mula
04:30at may kakaibang aroma
04:32o amoy.
04:33Simula sa pool nung bata kami,
04:34nakikita namin
04:35sa mga okasyon
04:36pero ang talagang nagturo
04:37sa akin
04:38ay yung mismo
04:39yung aking biyanan.
04:41Ang paggawa
04:42ng defog
04:43walang shortcut.
04:44Ang gamit nilang kanin,
04:46hindi white rice
04:47kundi yung kulay itim.
04:49Piniprefer namin talaga
04:50yung balatinaw
04:51kind of rice.
04:53Yung isang klase
04:54ng malagkit rice
04:55na karaniwan
04:56tinatanim dito
04:57sa highland
04:58nung araw.
04:59Kasi matingkad
05:00at kakaiba rin yung itsura.
05:02Pagkatapos hugasan,
05:06isinain ang bigas.
05:08Dapat half-cook lang
05:10para hindi magkadikit-diit
05:11pag lalagyan na natin
05:12ng bubod.
05:14Habang iniluluto
05:15ang bigas,
05:16inihanda na
05:17ang salaw o banga.
05:19Kailangan natin
05:20siguraduhin
05:21na malinis
05:22at saka tuyo
05:23yung ating lalagyan.
05:24Ang kanilang
05:25pang-ferment,
05:26bubod,
05:27isang natural yeast
05:28na gawa
05:29sa kanin,
05:30luya
05:31at damo.
05:32Dudurugin ito
05:33hanggang maging pino.
05:37Sa bilao
05:38na may dahon
05:39ng saging,
05:40doon mismo
05:41inilatag ang kanin.
05:44Mayong malamig na
05:45ang ating kanin,
05:46saka natin ilalagay
05:47yung ubod.
05:48Ito po yung
05:51Ito po yung kawayan.
05:52Kailangan natin
05:53itong ilagay dito
05:54sa gitna
05:55ng ating salaw
05:56para pag sakaling
05:57magtubig
05:58ay dito lang
05:59pupunta sa loob
06:00at madali natin
06:01itong i-extract.
06:02Kung ang ibang
06:14binurong kanin
06:15isang araw
06:16lang ang paghahanda,
06:17ang defog
06:18inaabot
06:19ng isang buwan.
06:20Ang defog
06:22hindi nawawala
06:23sa hapag
06:24ng mga tigasablan
06:25lalo na
06:26tuwing meron silang
06:27gagawing ritual
06:28katulad ng kiwa.
06:29Yun po yung
06:30pang-cleansing
06:31sa mga nag-attend
06:32ng boreal.
06:34Pero hindi ito
06:35kinakain ng solo.
06:36Inihahalo nila ito
06:38sa iba nilang luto
06:39gaya ng pinikpikan
06:41para mas masarap daw.
06:44Parang mayroon siyang bitsin
06:45kahit wala.
06:46Wow!
06:47Na-miss!
06:48Kailangan natin i-continue yan.
06:49Yun yung identity namin
06:50dito sa Cordillera.
06:5163 anyos na si Lapisa.
07:00Pero halos araw-araw pa rin
07:02niyang sinusuyo ng tanggubat
07:04sa Esperanza Sultan Kudarat.
07:06Mangunguha kasi siya ng mga dahon
07:08na ipambabalot niya
07:10sa ginagawa niyang binurong kanin
07:13na kung tawagin,
07:14papay.
07:15Hindi na akong maggagawa ng tapay
07:17kung wala dahon ng alam
07:19kasi yan,
07:20magbango.
07:21Hindi man pwede kung
07:22hindi alam ang makabalot
07:24sa tapay.
07:25Matapos ang ilang minutong
07:26pagsuyod sa gubat.
07:28Ah, mayroon doon o.
07:30Nakita na ni Lapisa
07:31ang mga pakain niyang dahon
07:33na hugis puso.
07:34Ang mga puno nito
07:36nasa mula apat hanggang
07:38sampung metro lang ang taas.
07:40Mahirap punin ang dahon
07:42ng alam sa bundok.
07:43Ah!
07:44Ah!
07:45Pag nanguha ako ng dahon
07:58ng alam,
07:59dapat ganito kalaki,
08:00dapat hugis puso.
08:03Nung nakakolekta na siya
08:04ng sapat na dahon,
08:06umuwi na siya
08:07para magluto
08:08ng tapay.
08:11Ah!
08:12Nakakapagon.
08:15Iilan lang ang marunong
08:17magluto nito
08:18sa buong esperanza.
08:19At si Lapisa na marahil
08:21ang pinakamatanda
08:23sa kanila.
08:27Sa paggawa ng tapay,
08:28una munang nagsain si Lapisa
08:30ng apat na kilong bigas.
08:32Nung naluto na ang kanin,
08:42hinayaan niya muna itong lumabig.
08:44At saka niya ito binudburan
08:54ng bubol o yeast.
08:56Ang kanin,
08:57sunod niyang ibinalot sa mga nakolektang dahon.
09:04Hindi natin kuliputan ang pagbenta natin.
09:07Ang mga gawa niyang tapay,
09:16isinuksok niya
09:17sa isang lalagyan.
09:19Tinakpan ulit
09:20ng dahon.
09:21Yan ang paraan
09:22na madali siyang
09:23mag-init.
09:25O, yan.
09:27Tapos na.
09:28At inimbak sa isang malamig na sulok
09:31ng kanyang tahanan.
09:32Hahayaan niya itong magburo
09:34o mag-ferment
09:35sa loob ng 24 oras.
09:41Dati,
09:42tuwing edelfiter
09:43o huling araw
09:44ng ramadan lang daw
09:45natitikman ang tapay ni Lapisa.
09:47Yan ang pinakain
09:48sa mga tao
09:49pagkatapos mag-simba.
09:51Simbolo ito
09:52ng kultura namin,
09:53mga moro.
09:55Ay, mga suki!
09:56Mga suki!
09:57Bili na kayo ng tapay.
09:59Pero dahil sa pagmamahal
10:00sa kanilang tradisyon
10:01at para may ekstrang kita na rin,
10:04halos araw-araw niya na itong inilalako.
10:07Yung tapay,
10:08piburito ng mga tao
10:09sa umaga.
10:10Ang partner niya,
10:11yung kapit ng native.
10:13Ay, papadayan!
10:14Mahirap, sir.
10:15Hindi ko naramdaman
10:16ang pagod ko
10:17dahil
10:18yan ang paraan ko, sir,
10:19na makapera.
10:20So, crap!
10:22Di kong katunanin niya ba,
10:23kapandagan ko ba niya
10:24sa tapay?
10:25Tapos di ko katunanin niya
10:27ka kultura namin.
10:35Para sa ating mga Pinoy,
10:37kanin is life!
10:39Pero,
10:40may ilang tayong mga kababayan
10:42na hindi kontento sa kanin lang.
10:45Dapat i-level up
10:47up into
10:48binurong kanin
10:50para mas maging
10:52lifer!
11:01Thank you for watching,
11:02mga kapuso!
11:03Kung nagustuhan niyo po ang video ito,
11:05subscribe na
11:07sa GMA Public Affairs YouTube channel.
11:09And don't forget to hit the bell button
11:12for our latest updates!
11:14Updates!
11:15.
11:16.
11:17.
Comments