- 1 year ago
Category
馃摎
LearningTranscript
00:00Na ca艂ym 艣wiecie piramidy stanowi膮 dow贸d pot臋gi dawnych cywilizacji.
00:07Pot臋偶ny serkofag.
00:10Chc臋 pozna膰 tajemnice tych imponuj膮cych budowli.
00:14Robi臋 to w ich ojczy藕nie, Egipcie.
00:19Oto wielka piramida w Gizzie, szczytowe osi膮gni臋cie w艣r贸d takich budowli.
00:24Przez tysi膮ce lat ludzie podziwiali ich dok艂adno艣膰 i wielko艣膰 oraz wysi艂ek, kt贸rego wymaga艂y.
00:31Mimo to piramidy zawiod艂y.
00:35Mia艂y do wykonania tylko jedno zadanie.
00:38Tak nazw臋 ten odcinek.
00:40Mieli艣cie jedno zadanie.
00:42Niezwyk艂e.
00:46Poznamy towarzysz膮cy piramidom wy艣cig zbroje艅.
00:50Rabusie byli r贸wnie pomys艂owi co konstruktorzy.
00:54To jedna z najwi臋kszych ironii w dziejach.
00:58To?
00:58W gablocie?
00:59Tak.
01:00Spekulacje 偶yj膮 w艂asnym 偶yciem.
01:03Nie interesuje mnie czym jest Sphinx, ale to co znajduje si臋 pod nim.
01:08Wyrze藕bili go w ziemi ze ska艂y macierzystej.
01:13Niezwyk艂e.
01:14To musia艂 by膰 powa偶ny projekt.
01:18Pomog膮 mi archeolog Raksha Dave.
01:21Przy艂apanym grozi艂a 艣mier膰.
01:23Wspania艂e.
01:25Oraz egiptolog Chris Nonton.
01:28W pewnym momencie pojawi艂y si臋 p臋kni臋cia.
01:33Zbadamy ukryte korytarze, kt贸re mia艂y chroni膰 zmar艂ych faraon贸w
01:37i staniemy twarz膮 w twarz z jednym z nich.
01:41Poznajmy wsp贸lnie sekrety piramid.
01:44Sekrety piramid.
01:52Kair.
01:59艢ledztwo zaczynam nie w zakurzonym staro偶ytnym grobowcu,
02:03ale w Han al-Halili, s艂ynnym kairskim bazarze.
02:07S膮 tu najdro偶sze, pieczo艂owicie wykonane i bogato zdobione skarby.
02:14Egipskie artefakty by艂y bardzo poszukiwane od chwili zamkni臋cia ich w grobowcach.
02:20Staro偶ytni wierzyli, 偶e do za艣wiat贸w trafi膮 nie tylko faraonowie,
02:26ale te偶 r贸偶ne przedmioty.
02:28Chowano wi臋c ich ze skarbami, jakie mo偶na zobaczy膰 na tym targu.
02:32Problem w tym, 偶e ludzie wiedzieli o skarbach, a to zach臋ca艂o do kradzie偶y.
02:37Egiptolog Chris Nonton wyja艣ni nam, jak staro偶ytni Egipcjanie
02:46zacz臋li walczy膰 z plag膮 pl膮drowania grobowc贸w faraon贸w.
02:54Jedziemy do Sakkary.
02:57Tak, tam stan臋艂a pierwsza piramida.
03:02Dowiemy si臋, jak w艂ama膰 si臋 do piramidy.
03:05Pl膮drowanie monumentalnych grobowc贸w ma r贸wnie d艂ugie tradycje, co ich budowa.
03:11Pomys艂owo艣膰 rabusi贸w dor贸wnywa艂a budowniczym.
03:18Zanim wymy艣lono piramidy, arystokracj臋 chowano w prostszych budowlach,
03:23zwanych mastabami.
03:25Znajduj膮ce si臋 w Sakkarze budowle o p艂askim dachu
03:28posiada艂y proste zabezpieczenia przeciw z艂odziejom.
03:32Okaza艂y si臋 jednak niewystarczaj膮ce,
03:38wi臋c Egipcjanie wymy艣lili co艣 innego.
03:44Piramidy.
03:47To pierwsza z nich.
03:49Zbudowana przez faraona D偶esera jako grobowiec.
03:59Panowa艂 2660 lat przed nasz膮 er膮,
04:03wi臋c budowla ma prawie 5000 lat.
04:06Czyli chowano ich pod p艂askim budynkiem.
04:12Potem zjawi艂 si臋 cz艂owiek, kt贸ry zaproponowa艂by ustawi膰 kolejn膮 platform臋.
04:17Kolejn膮 i kolejn膮.
04:20Obiekt wygl膮da jak stos malej膮cych platform.
04:24Tak, w ten spos贸b si臋gali ku niebu.
04:26Tak narodzi艂a si臋 piramida.
04:32Piramida schodkowa sta艂a si臋 ostatnim miejscem spoczynku
04:36nie tylko dla D偶esera,
04:38ale te偶 jego maj膮tku,
04:39w tym szczeg贸lnie po偶膮danych przez rabusi贸w skarb贸w.
04:44W przypadku ka偶dego faraona
04:46zdobione trumny i amulety z cennymi kamieniami
04:49okazywa艂y si臋 bardzo kusz膮ce.
04:51Gdy balsami艣ci zacz臋li umieszcza膰 z艂ot膮 i srebrn膮 bi偶uteri臋
04:57pomi臋dzy banda偶ami,
04:58zagro偶one sta艂y si臋 nawet zw艂oki.
05:02Z艂odziej膮 grozi艂a 艣mier膰
05:04przez rozcz艂onkowanie albo uci臋cie nosa lub uszu.
05:09Zdarza艂o si臋 te偶 wbijanie na pal.
05:14Dzi艣 handel z rabowanymi zabytkami
05:17stanowi trzeci najwi臋kszy czarny rynek na 艣wiecie.
05:20Zaraz po narkotykach i broni.
05:22Dzi艣 w Egipcie grozi za to do偶ywocie
05:25i milion dolar贸w grzywne.
05:27Przynajmniej ju偶 nie wbijaj膮 na pal.
05:34Pomimo ryzyka skarby przyci膮ga艂y kolejnych rabusi贸w,
05:38wi臋c nie powinno dziwi膰,
05:40偶e Egipcjanie coraz mocniej fortyfikowali piramidy.
05:43Pewnie b臋dzie ciemno.
05:49Du偶o ciemniej ni偶 tutaj.
05:52Powstanie piramidy schodkowej
05:54jest zas艂ug膮 geniuszu Imhotepa,
05:57doradcy kr贸la,
05:58kt贸ry powszechnie jest uwa偶any
05:59za pierwszego architekta.
06:03Imhotep, kt贸ry by艂 tak偶e kap艂anem i lekarzem,
06:06uzyska艂 p贸藕niej w艣r贸d Grek贸w
06:08status b贸stwa,
06:09a tak偶e wzbudzi艂 zainteresowanie Hollywood.
06:12Chris uzyska艂 specjalne zezwolenie
06:16na zbadanie przej艣cia,
06:17kt贸rego wi臋kszo艣膰 turyst贸w
06:19nigdy nie zobaczy.
06:22To prawdziwy labirynt
06:25i nie jestem pewien,
06:26czy doprowadza nas do komory grobowej.
06:29Czeka nas niez艂a zabawa.
06:32Ciesz臋 si臋!
06:34Szybko napotykamy
06:36na antykradzie偶owe rozwi膮zania Imhotepa.
06:40Wyobra藕cie to sobie
06:41w absolutnej ciemno艣ci,
06:43jedynie ze 艣wiec膮 w r臋ku.
06:46Zbudowa艂 艣lepe korytarze
06:47i fa艂szywe komory.
06:49Im wi臋ksza pl膮tanina,
06:50tym rabusi膮 by艂o trudniej.
06:55Nawet nie wiesz,
06:56jaka to dla mnie atrakcja.
07:00Oczywi艣cie mamy do czynienia
07:02z histori膮 i wiele si臋 t艂ucze,
07:04ale te偶 艣wietnie bawi臋.
07:05To rozwidlenie?
07:09Tak.
07:10Ciekawe.
07:12Dylemat egiptologa?
07:14W lewo czy w prawo?
07:16My艣l臋, 偶e w lewo.
07:17Niech b臋dzie.
07:19O, Rety.
07:20Jakie to wielkie.
07:21Uwaga na schody.
07:29Przed nami kolejna decyzja.
07:31Proponuj臋 t臋dy.
07:33Nie wiem, jak z rabusiami,
07:35ale mniej
07:36Krisa Imhotep
07:37przechytrzy艂.
07:38Teraz t臋dy?
07:41Tak, potem w lewo
07:42i powinni艣my wr贸ci膰.
07:47Mo偶e t臋dy?
07:49Spr贸bujmy.
07:51Chyba za du偶o gra艂em
07:52na komputerze.
07:56Wierzcie lub nie,
07:58ale 12 tysi臋cy kilometr贸w st膮d
08:00w podobnym okresie
08:01piramidy schodkowe
08:03wznosili staro偶ytni Peruvianie.
08:06Najwi臋ksza znana
08:07jako templo major
08:08ma blisko 30 metr贸w wysoko艣ci,
08:11a podstawa zajmuje
08:12powierzchni臋
08:13trzech boisk pi艂karskich.
08:16Trudno okre艣li膰
08:17jej przeznaczenie.
08:19Odnaleziono tu
08:20kipu,
08:21sznureczki z w臋ze艂kami
08:22stanowi膮ce spos贸b
08:23zapisu informacji
08:24numerycznych.
08:26Wskazuje to
08:27na istnienie
08:27zaawansowanego spo艂ecze艅stwa
08:29rozumiej膮cego matematyk臋.
08:32Datowanie metod膮
08:33radiow臋glow膮
08:34wskazuje,
08:34偶e piramidy s膮
08:35w zbli偶onym wieku
08:36co te
08:37w Gizie.
08:41Egipt
08:42Dwie zaawansowane
08:47cywilizacje
08:48buduj膮ce
08:49piramidy
08:49w tym samym czasie
08:50wprawi艂y w os艂upienie
08:52niekt贸rych ludzi,
08:53co da艂o po偶ywk臋
08:54szalonym teoriom.
08:57Porozmawiam
08:58z Nikiem Popem,
08:59kt贸ry przez
09:0020 lat
09:01zajmowa艂 si臋
09:01UFO.
09:02Fakt,
09:04偶e dzia艂o si臋 to
09:05w r贸偶nych zak膮tkach
09:07艣wiata
09:07w podobnym okresie
09:08dla niekt贸rych
09:10nie stanowi dowodu
09:11na to, 偶e ludzie
09:12lubi膮 si臋 gromadzi膰
09:13i budowa膰,
09:14lecz wskazuje
09:15na istnienie
09:16zewn臋trznej si艂y.
09:20Wyznawcy teorii
09:21spiskowych
09:21twierdz膮,
09:22偶e te kultury
09:23nie mia艂y ze sob膮
09:24bezpo艣redniego
09:25kontaktu,
09:26wi臋c co艣
09:27musia艂o je
09:28ze sob膮
09:29po艂膮czy膰.
09:33To mog艂a by膰
09:34jaka艣
09:35zaginiona
09:35cywilizacja
09:36albo przybysze
09:37z kosmosu,
09:38kt贸rym 艂atwo
09:39by艂o dotrze膰
09:39do ludzi
09:40w r贸偶nych
09:40cz臋艣ciach
09:41艣wiata
09:41w okresie,
09:42gdy kultury
09:43nie mia艂y
09:43mi臋dzy sob膮
09:44styczno艣ci.
09:46Tak w艂a艣nie
09:46mia艂y
09:47upowszechni膰 si臋
09:48niezwykle
09:49podobne
09:49budowle.
09:54Bardzo lubi臋
09:55takie opowie艣ci.
09:59Ciekawe
10:00w ludzkiej naturze
10:01jest jednak to,
10:02偶e nawet
10:02na wst臋pnym
10:03etapie rozwoju
10:04lubili艣my
10:05budowa膰
10:06i usypywa膰,
10:07a piramidy
10:08oferuj膮
10:08najprostsz膮
10:09form臋.
10:11Tak twierdz膮
10:13naukowcy
10:13g艂贸wnego
10:14nurtu.
10:15Je艣li chcesz
10:16co艣 zbudowa膰,
10:17to jest to
10:18najprostsza rzecz.
10:19S膮 jednak
10:20ludzie,
10:21kt贸rzy upieraj膮 si臋,
10:22偶e piramidy
10:23by艂y
10:23poza zasi臋giem
10:25ludzkopolskim.
10:25nowe
10:27wygl膮da to
10:28na niezwyk艂y
10:29zbieg okoliczno艣ci,
10:30ale snucie
10:31takich wizji
10:32wymaga
10:32fenomenalnej
10:33wyobra藕ni.
10:37Tymczasem
10:37w piramidzie
10:38schodkowej
10:39nadal
10:39nie odnale藕li艣my
10:40miejsca
10:40spoczynku
10:41Faraona.
10:42W ko艅cu
10:43tam dotrzemy.
10:45Racja,
10:46taka jest
10:47natura
10:47labiryntu.
10:48Wiadomo,
10:49偶e pr臋dzej
10:49czy p贸藕niej
10:50osi膮gnie si臋
10:51cel.
10:52Tak.
10:52wspania艂e.
10:55M贸j Bo偶e.
10:58Nie spodziewa艂em si臋 tego.
11:03Oto komora grobowa.
11:06Nie s膮dzi艂em,
11:07偶e b臋dzie
11:07tak osza艂amiaj膮ca.
11:09Jeste艣my
11:10wewn膮trz
11:11piramidy?
11:12Nie.
11:12Poziom gruntu
11:13jest nad nami.
11:14Zeszli艣my
11:15tak nisko?
11:16Tak.
11:16To wszystko
11:17wyci臋to
11:17w skal臋 macierzystej.
11:19Ca艂a ta przestrze艅
11:20znajduje si臋
11:21pod ziemi膮.
11:22Nad ni膮
11:22jest
11:23ca艂a piramida.
11:25Niewiarygodne.
11:28Czyli
11:28wykopali t臋 jam臋
11:30i wybudowali
11:31w niej
11:31komor臋 grobow膮,
11:32a piramida
11:33stanowi
11:33nagrobek.
11:35Tak.
11:37Mia艂a stanowi膰
11:38pot臋偶n膮
11:38barier臋
11:39pomi臋dzy
11:39rabusiami
11:40a skarbami
11:41wewn膮trz.
11:42W blokach
11:43komory grobowej
11:44wyci臋to
11:44okr膮g艂y
11:45otw贸r.
11:46Wniesiono
11:47przez niego
11:47cia艂o
11:48oraz wyposa偶enie.
11:50Nast臋pnie
11:50otw贸r
11:51za艣lepiono
11:51blokiem
11:52wa偶膮cym
11:53sze艣膰 ton.
11:54To powinno by膰
11:55nie do
11:56sforsowania.
11:57A jednak
12:06zawiod艂o
12:06jak
12:07wszystko
12:07inne.
12:12Trudno
12:13mi si臋 jednak
12:14nachwali膰.
12:16Poranne
12:16zwiedzanie
12:17tuneli
12:17pod piramid膮
12:18by艂o
12:19wielk膮
12:19frajd膮,
12:20ale te偶
12:21okazj膮
12:21do
12:21poszerzania
12:22wiedzy
12:23o tym
12:23jak
12:23zbudowano
12:24labirynt
12:25oraz
12:25dlaczego
12:26umieszczono
12:27komor臋
12:27grobow膮
12:28na dnie
12:28wielkiej
12:29dziury,
12:30by powstrzyma膰
12:30rabusi贸w.
12:32To jednak
12:32nie pomog艂o.
12:34Wa偶ne jest jednak
12:35to, 偶e kr贸l
12:36Jesser
12:36rozpocz膮艂
12:37najwspanialsz膮
12:38na 艣wiecie
12:39er臋
12:39budowy
12:40piramid.
12:41P贸藕niej
12:41przysz艂a
12:42Giza
12:42i okres
12:43wielkich
12:43piramid,
12:44kt贸ry
12:44rozpocz膮艂 si臋
12:45w艂a艣nie
12:45od
12:45piramidy
12:46schodkowej
12:47w Sakkarze.
12:51I ju偶
12:52za chwil臋.
12:53Co z
12:53robotnikami,
12:54kt贸rzy w
12:54pal膮cym
12:55s艂o艅cu
12:55ci膮gn臋li
12:56liny,
12:56przenosili
12:57ceg艂y
12:57i wci膮gali
12:58bloki?
12:59Co oni
12:59z tego
13:00mieli?
13:08Podoba mi si臋,
13:10ale chyba
13:10nie o to
13:11im
13:11chodzi艂o.
13:16My艣l臋, 偶e
13:16mo偶na
13:17stwierdzi膰,
13:18偶e projekt
13:18zak艂ada艂
13:19nieco
13:19inny
13:19wygl膮d,
13:20ale i tak
13:21mamy do
13:21czynienia
13:22z innowacj膮.
13:30Chris
13:31zabra艂 mnie
13:32do
13:32Dachshur
13:33na po艂udnie
13:33od
13:33Kairu,
13:34by pokaza膰
13:35mi,
13:35jak piramidy
13:36zmienia艂y si臋,
13:37by powstrzymywa膰
13:38rabusi贸w
13:38i jak osi膮gn臋艂y
13:40sw贸j
13:40ikoniczny
13:41kszta艂t.
13:42Nie by艂 to
13:43艂atwy
13:43proces.
13:44W pewnym momencie
13:48w komorze grobowej
13:49pojawi艂y si臋
13:50p臋kni臋cia.
13:51Wiadomo, 偶e
13:51masa budowli
13:52by艂a ogromna.
13:56Zamiast
13:57dalej
13:57pi膮膰 si臋
13:58do g贸ry,
13:58postanowiono
13:59zrobi膰
14:00zgi臋cie.
14:04To mia艂a by膰
14:05niezwykle
14:06smuk艂a
14:06piramida
14:07o najwi臋kszym
14:08mo偶liwym
14:08nachyleniu.
14:09Mia艂a
14:10nie tylko
14:10pe艂ni膰
14:11rol臋
14:11grobowca,
14:12ale te偶
14:12d膮偶y膰
14:13do
14:13matematycznego
14:14idea艂u.
14:16Wzni贸s艂 j膮
14:17faraon
14:18Snefru.
14:19Odpowiedzialny
14:19te偶 za
14:20co najmniej
14:20dwie inne
14:21piramidy.
14:22Jedn膮
14:23w Majdum,
14:24daleko
14:24na po艂udniu,
14:25a drug膮
14:25tutaj,
14:26tak zwan膮
14:26czerwon膮
14:27piramid臋.
14:29W tym
14:30przypadku
14:31si臋 nie
14:31uda艂o,
14:32ale w ko艅cu
14:32osi膮gn膮艂
14:33to,
14:33co chcia艂.
14:35Czerwona
14:36piramida
14:36jest prawdziwym
14:37cacuszkiem.
14:38Wysz艂a
14:38idealnie.
14:42Racja.
14:42Snefru by艂
14:44innowatorem.
14:45Je艣li przyjrzymy si臋
14:46ewolucji tych
14:47trzech budowli,
14:48to zobaczymy,
14:49偶e obiekt
14:49w Majdum
14:50jest przerobion膮
14:51piramid膮
14:52schodkow膮.
14:55Gdyby uda艂o si臋
14:56w przypadku
14:57piramidy
14:57艂amanej,
14:58Egipcjanie
14:59w pe艂ni
14:59opanowaliby
15:00t臋 sztuk臋.
15:02Sukces
15:02przynios艂a
15:03czerwona
15:03piramida.
15:05Kiepska pr贸bka,
15:06dobry produkt
15:07ko艅cowy.
15:08To wykonanie
15:09testowe,
15:09kt贸re nie do ko艅ca
15:10si臋 uda艂o.
15:11W艂a艣nie.
15:14W kr贸tkim czasie
15:15nast膮pi艂a
15:16erupcja
15:17budownictwa
15:17piramidowego
15:18w Egipcie.
15:19Nie wsz臋dzie
15:20tak jednak by艂o.
15:24Dwa milenia
15:25p贸藕niej
15:25i 12 tysi臋cy
15:27kilometr贸w dalej
15:28dzia艂o si臋
15:28zgo艂a
15:29odmiennie.
15:30Wielka
15:31piramida
15:31w Choluli
15:32w Meksyku
15:33dzier偶y
15:33tytu艂
15:34najwi臋kszej
15:34na 艣wiecie.
15:36Trudno
15:36to jednak
15:37dostrzec.
15:38Jest
15:38cztery
15:39razy
15:39wi臋ksza
15:40od tej
15:40w Gizie
15:41i ma
15:41dwukrotnie
15:42wi臋ksz膮
15:42kubatur臋,
15:43ale ten
15:44ogrom
15:44nie jest
15:45widoczny,
15:46poniewa偶
15:46du偶a cz臋艣膰
15:48znajduje si臋
15:48poni偶ej
15:49poziomu
15:50gruntu.
15:51W przeciwie艅stwie
15:53do egipskich
15:53odpowiednik贸w,
15:54t臋 budowano
15:55przez tysi膮c
15:56lat i
15:57mo偶na
15:57dostrzec
15:58w niej
15:58艣lady
15:59r贸偶nych
15:59gr贸b
16:00etnicznych.
16:01Do budowy
16:02wykorzystano
16:03suszon膮
16:03ceg艂臋.
16:04Piramida
16:05g贸rowa艂a
16:05kiedy艣
16:06w centrum
16:06pi臋膰dziesi臋ciotysi臋cznego
16:08miasta.
16:10Cho膰 obecnie
16:11na jej szczycie
16:12stoi ko艣ci贸艂,
16:13prywatnie by艂a
16:14o艣rodkiem
16:15kultu
16:15Ketzal
16:16Kotla,
16:17jednego z
16:17najwa偶niejszych
16:18b贸stw
16:19Maj贸w.
16:24Dwa tysi膮ce lat
16:26wcze艣niej w Egipcie
16:27nast膮pi艂a
16:28piramidowa
16:29rewolucja
16:29nap臋dzana
16:30przez jednego
16:31cz艂owieka,
16:32faraona
16:33Snefru.
16:34Ten wizjoner
16:35geniusz
16:36wzni贸s艂
16:36w艂a艣ciw膮
16:37piramid臋
16:38w ci膮gu
16:38trzydziestu lat.
16:44Z gotowego
16:45projektu
16:46jego nast臋pcy.
16:48W ci膮gu
16:48nast臋pnych
16:48stu dwudziestu
16:49lat
16:49wycieli
16:50i
16:50przetransportowali
16:52trzydzie艣ci pi臋膰
16:53milion贸w ton
16:54wapienia,
16:54granitu
16:55i nieco
16:56bazaltu.
17:02Osi膮gni臋cia
17:03staro偶ytnych
17:03Egipcjan
17:04s膮 niezwyk艂e,
17:05dlatego
17:05za艂amuje r臋ce,
17:07gdy s膮
17:07przypisywane
17:08kosmitom.
17:10Badaczka
17:11zjawisk
17:11paranormalnych
17:12Laura
17:13Roughton
17:13widzi to
17:14inaczej.
17:16Teoria
17:16o staro偶ytnych
17:17kosmitach,
17:18o kt贸rej
17:19m贸wi si臋
17:19w kontek艣cie
17:20takich budowli
17:21jak
17:21piramidy,
17:22na pierwszy rzut
17:23oka
17:23wydaje si臋
17:24zabawna.
17:26Jednak
17:27zag艂臋bienie
17:28si臋 w temat
17:28i spojrzenie
17:29na te
17:30tak zwane
17:31byty
17:31w kategoriach
17:32wierze艅,
17:33szczeg贸lnie
17:33religijnych
17:34i sposob贸w,
17:35jaki ludzie
17:35na przestrzeni
17:36dziej贸w
17:37wierzyli
17:37w r贸偶ne
17:38b贸stwa
17:38sprawia,
17:39偶e nie jest
17:40to takie
17:41niepowa偶ne.
17:45Je艣li mo偶na
17:46wierzy膰
17:47w chrze艣cija艅skiego
17:48Boga,
17:48to dlaczego
17:49nie w istoty
17:50pozaziemskie?
17:51Ludzie
17:52szukaj膮
17:52o艣wiecenia
17:53i celu
17:54istnienia
17:54w r贸偶ny
17:55spos贸b.
17:55Mamy
18:01prawo
18:02si臋 nie
18:03zgodzi膰.
18:04Przez
18:04tysi膮ce
18:04lat
18:04wielkie
18:05piramidy
18:05by艂y
18:06najwy偶szymi
18:07budowlami
18:07na 艣wiecie.
18:09Ich
18:09bia艂e
18:10ok艂adziny
18:10i z艂ote
18:11zwie艅czenia
18:12musia艂y
18:12robi膰
18:12wra偶enie,
18:14wynosz膮c
18:14pochowanych
18:15w nich
18:16kr贸l贸w
18:16do
18:16rangi
18:17b贸stwa.
18:20艁atwo
18:21zrozumie膰,
18:22dlaczego
18:22faraonowie
18:23i ich architekci
18:24lubili
18:24ambitne
18:25za艂o偶enia.
18:26Ale co
18:26z robotnikami?
18:28Co
18:28z lud藕mi,
18:29kt贸rzy w pe艂nym
18:30s艂o艅cu
18:30przeci膮gali
18:31liny,
18:31przenosili
18:32ceg艂y
18:32i podnosili
18:33bloki?
18:34Co
18:34oni
18:35z tego
18:35mieli?
18:37Trudno
18:37sobie
18:37wyobrazi膰
18:38ich 偶ycie,
18:39tym bardziej,
18:40偶e latami
18:40twierdzono,
18:41偶e ich
18:41praca
18:41odbywa艂a
18:42si臋 w
18:42rytm
18:43uderze艅
18:43bata.
18:46W
18:47wielowiekowej
18:48batalii
18:48pomi臋dzy
18:49faraonami
18:50a
18:50rabusiami
18:50pracownicy
18:51stanowili
18:52armi臋,
18:53bez kt贸rej
18:53kr贸l
18:54by艂
18:54bezradny
18:55w drodze
18:56w za艣wiaty.
18:58Po wi臋cej
18:59informacji
18:59musz臋 wr贸ci膰
19:00do Gizy.
19:03Cze艣膰,
19:04Raksha.
19:05Nie
19:05spieszy艂e艣 si臋.
19:06Przepraszam.
19:07Znalaz艂a艣
19:08pi臋kne miejsce
19:08do przeczekania.
19:11Raksha
19:11chce mi
19:11pokaza膰
19:12wspania艂e
19:13odkrycia
19:13u st贸p
19:14piramid.
19:16Czy
19:17budowniczowie
19:18byli
19:18niewolnikami
19:19czy nie?
19:21Nie
19:21byli.
19:22To powszechny
19:24b艂膮d.
19:25Ca艂kowita
19:25nieprawda.
19:26My艣l臋, 偶e
19:26wizj臋
19:27budowy
19:27piramid
19:28r臋koma
19:28niewolnik贸w
19:29zawdzi臋czamy
19:30Hollywood.
19:32Gwarantuj臋
19:33jednak, 偶e
19:33nie ma
19:34tu 偶adnego
19:35Charltona
19:36Hestona.
19:38W
19:38ostatnich
19:38dekadach
19:39archeolodzy
19:40odkryli
19:40miasteczko,
19:41w kt贸rym
19:41mieszka艂o
19:4230 tysi臋cy
19:43robotnik贸w.
19:454,5
19:46tysi膮ca
19:46lat temu
19:47偶y艂y tam
19:47trzy pokolenia
19:48rzemie艣lnik贸w
19:49i ich
19:50rodziny.
19:51Swoich
19:51zmar艂ych
19:52chowali w
19:52grobach,
19:53w piramidach
19:54kr贸l贸w.
19:57Cmentarz
19:58i odnalezione
19:58ko艣ci pokazuj膮
19:59prawdziwe 偶ycie
20:00robotnik贸w
20:01i to,
20:02jak bardzo
20:02byli szanowani
20:03i dopieszczani.
20:08Niesamowite.
20:10To nie ma艂a
20:11budowla.
20:13Racja.
20:14Z dzisiejszej
20:16perspektywy
20:17nazwaliby艣my
20:18j膮
20:18mauzoleum,
20:19a chowano
20:20tu jedynie
20:21rzemie艣lnik贸w.
20:22Tak,
20:24robiono to
20:24na podobie艅stwo
20:25poch贸wk贸w
20:26faraon贸w.
20:28Dlaczego
20:28mieliby tego
20:29nie robi膰?
20:30Pracowali
20:30dla faraona.
20:32Dlaczego
20:32nie mieliby
20:33upi臋kszy膰
20:33swoich grob贸w?
20:35Ja bym
20:36tak zrobi艂a.
20:40Jestem
20:41pod wra偶eniem
20:42budowlanej
20:43eksplozji,
20:43kt贸ra nast膮pi艂a
20:444,5 tysi膮ca
20:45lat temu
20:46na przestrzeni
20:47zaledwie
20:47120 lat.
20:50Wspaniale
20:51by艂o zobaczy膰
20:52groby ludzi,
20:52kt贸rych umiej臋tno艣ci,
20:54geniusz
20:54i pracowito艣膰
20:55uczyni艂y
20:56to wszystko
20:56mo偶liwym.
21:00呕yli w tym
21:01miejscu
21:02na co dzie艅.
21:03Czy wiemy,
21:03jak to wygl膮da艂o?
21:06My艣l臋,
21:07偶e blisko
21:08si臋 kolegowano.
21:09W Gizie
21:10odnaleziono
21:10graffiti,
21:11a jeden
21:12z napis贸w
21:12wykona艂
21:13gang nazywaj膮cy
21:14siebie
21:14Pijakami
21:16Mykerinosa.
21:17Dobrze si臋 tu
21:18bawili.
21:23Wewn膮trz piramidy?
21:24Tak.
21:26Ksi膮偶ki historyczne
21:27opowiadaj膮 o zwyci臋zcach,
21:28ale archeologia
21:29zajmuje si臋
21:30zwyk艂ymi lud藕mi.
21:31podejmowano
21:33podejmowano
21:38wielki
21:38zbiorowy wysi艂ek,
21:40by faraonowie
21:40dotarli
21:41w za艣wiaty,
21:42ale zastanawiam si臋,
21:43czy budowa piramid
21:44doprowadzi艂a
21:45do czego艣 wi臋cej.
21:47Mam teori臋,
21:48kt贸r膮 chc臋
21:48skonsultowa膰
21:49z Chrisem.
21:50Czy mog臋
21:51zada膰 Ci
21:52teflonowe pytanie?
21:54Tak,
21:54cho膰 nie wiem,
21:55co przez to
21:56rozumiesz.
21:57Du偶y,
21:58og贸lnonarodowy
21:59wysi艂ek
21:59kojarzy si臋 na przyk艂ad
22:00z wy艣cigiem kosmicznym.
22:03Dzi臋ki niemu
22:03dotarli艣my na ksi臋偶y
22:05coraz zyskali艣my
22:06lepsze patelnie.
22:08Czy tu te偶
22:09wyst膮pi艂 ten efekt?
22:11Czy budowa
22:12rozwin臋艂a
22:12nauk臋,
22:13architektur臋
22:14i sztuk臋?
22:16W zakresie
22:17architektury
22:18i projektowania
22:19rozw贸j
22:19by艂 nieustanny.
22:21Oni robili to
22:22przez kolejnych
22:22dwa tysi膮ce lat
22:24albo i d艂u偶ej.
22:26Do tego
22:26dochodz膮 kwestie
22:27biurokratyczne.
22:28Przecie偶
22:29trzeba by艂o
22:30zam贸wi膰
22:31w kamienio艂omie
22:31okre艣lon膮
22:32liczb臋 blok贸w.
22:34Kto艣 inny
22:34musia艂 przeliczy膰,
22:35偶e to b臋dzie
22:35wynosi膰
22:36na przyk艂ad
22:36sto razy sto.
22:38Wynik trzeba
22:39jako艣 zapisa膰,
22:40ale czy mamy
22:41odpowiednio
22:41zaawansowany
22:42system zapisu?
22:44Je艣li nie,
22:45to lepiej
22:45taki stworzy膰.
22:47To uczyni艂o
22:48Egipcjan
22:48pot臋偶nym,
22:50zaawansowanym
22:51i trwa艂ym
22:52spo艂ecze艅stwem.
22:53Dobrze wiedzie膰,
23:01偶e pomimo
23:02tych wszystkich
23:02mit贸w,
23:03piramid nie
23:04wznie艣li
23:04niewolnicy.
23:06Co wi臋cej,
23:06budowniczych
23:07dobrze karmiono,
23:08dbano o nich,
23:09a oni sami
23:10mieli mi臋dzy sob膮
23:11bliskie relacje.
23:12Mimo to
23:13wiedzieli,
23:13偶e buduj膮
23:14gr贸b pe艂en
23:15niewyobra偶alnych
23:16skarb贸w.
23:18To musia艂o
23:18rodzi膰 pokusy.
23:19Zbadam
23:24najs艂ynniejsz膮
23:25rze藕b臋 艣wiata
23:26i zapytam,
23:26czy wykonano
23:27j膮, by
23:27odstraszy膰
23:28rabusi贸w.
23:30Wykryto j膮
23:31w ziemi.
23:32Tak, powsta艂a
23:33ze ska艂y macierzystej.
23:45Muzeum
23:45Egipskie
23:46Kair
23:48Kr膮偶enie
23:51wewn膮trz
23:52piramid
23:53by艂o dobr膮
23:53zabaw膮,
23:54ale niewiele
23:54dowiedzia艂em si臋
23:55o kulturze,
23:56poniewa偶 nic
23:57w nich
23:58nie ma.
23:59Jednocze艣nie
24:00w okresie
24:00ich budowy
24:01nast膮pi艂
24:02znaczny
24:02rozw贸j
24:03sztuki
24:03rzemios艂a
24:04i rze藕by.
24:05Przyjechali艣my
24:06do Muzeum
24:07Egipskiego
24:07zobaczy膰 skarby
24:08oraz pozna膰
24:09wygl膮d
24:10niekt贸rych
24:10faraon贸w.
24:16Aby wiedzie膰
24:17na co patrz臋
24:18spotkam si臋
24:18z egiptologiem
24:19Arto
24:20Belegdanianem.
24:23Dzi臋kuj臋
24:23za mo偶liwo艣膰
24:24wizyty
24:25w tym
24:25legendarnym
24:26muzeum.
24:27Wspaniale jest
24:28zobaczy膰 te
24:29wszystkie skarby.
24:30Jest ich tak
24:31du偶o, 偶e
24:31praktycznie
24:32nie ma miejsca
24:33na wi臋cej.
24:33co jest
24:37niezwyk艂e,
24:37poniewa偶
24:38piramidy
24:38stoj膮
24:39puste.
24:40Wszystko
24:40co w nich
24:40by艂o
24:41znajduje si臋
24:41tutaj.
24:43Oto
24:44nie kto
24:44inny
24:45jak
24:45Jesser.
24:50Od
24:51piramidy
24:51schodkowej
24:52masz
24:52dobr膮
24:53pami臋膰.
24:54Dzi臋kuj臋.
24:54w tunelach
24:57pod piramid膮
24:58umieszczono
24:58pojemniki
24:59pe艂ne
24:59wszystkiego,
25:00co kr贸l
25:01chcia艂
25:01zabra膰
25:02w za艣wiaty.
25:05Czyli
25:06domy艣ln膮
25:07zasad膮
25:07by艂o to,
25:08偶e
25:08przedmioty
25:09z grobowc贸w
25:09trafi膮
25:10razem z
25:10faraonem
25:11na drug膮
25:11stron臋.
25:12Tak,
25:14duch
25:14b臋dzie mie膰
25:15do nich
25:15dost臋p.
25:19Rabusie
25:20zbeszcze艣cili
25:21艣wi臋te
25:21miejsca,
25:22ale
25:22prawda
25:22jest te偶
25:23taka,
25:23偶e
25:23bez
25:24nich
25:24by膰 mo偶e
25:25nigdy
25:25nie
25:26zobaczyliby艣my
25:27tych
25:27wspania艂o艣ci.
25:28To
25:29jest
25:29niezwyk艂e.
25:30Tak.
25:31Moim
25:32zdaniem
25:33to
25:34najwspanialsza
25:36rze藕ba
25:36nie tylko
25:38w dziejach
25:39Egiptu,
25:40ale i
25:40ca艂ej
25:41ludzko艣ci.
25:42Przedstawia
25:47Hefrena,
25:48budowniczego
25:49drugiej
25:49piramidy
25:50w Gizie.
25:50Tej,
25:52kt贸ra wci膮偶
25:52ma ok艂adzin臋
25:53na szczycie
25:54Tak,
25:55by艂 synem
25:55Hufu,
25:56tw贸rcy
25:56wielkiej
25:57piramidy.
25:59Trzy piramidy
26:00w Gizie
26:00powsta艂y
26:01dla trzech
26:01pokoleni
26:02egipskich
26:02kr贸l贸w.
26:03Hufu,
26:04jego syna
26:05Hefrena
26:05i wnuka
26:06Mykerinosa.
26:08Wida膰
26:09pewne
26:10siebie
26:11oblicze
26:11i
26:11bij膮c膮
26:12emanacj臋
26:13w艂adzy.
26:14Patrzy
26:14w dal,
26:15niemal
26:16w za艣wiaty.
26:21To mia艂 by膰
26:24wizerunek
26:24oraz miejsce
26:25zakotwiczenia
26:26duszy
26:27na wieczno艣膰.
26:30Ka偶dy
26:30chcia艂 pokaza膰
26:31siebie w kwiecie
26:32wieku.
26:32Ka偶dy
26:33chcia艂 mie膰
26:33艂adne cia艂o,
26:34w ko艅cu jednak
26:35tracimy urod臋.
26:36To nie
26:37tw贸j etap.
26:37Wola艂bym
26:38wizerunek
26:39w wieku
26:3925 lat.
26:43Widzieli艣my
26:43budowniczych
26:44dw贸ch piramid
26:45w Gizie,
26:45ale nie
26:46tej
26:46najwspanialszej.
26:48Czy czeka
26:48nas
26:49niespodzianka?
26:50Tak.
26:51Zadziwiaj膮ca,
26:52ale niekoniecznie
26:52robi膮ca wra偶enie.
26:54Ta figurka
26:55to
26:56Hufu.
26:59Ta malutka.
27:01Ta miniatura
27:02w gablocie?
27:03Tak.
27:03Hufu,
27:05budowniczy
27:05najwspanialszej
27:06piramidy?
27:07To jedna
27:08z najwi臋kszych
27:09ironii w dziejach.
27:10Jedynym
27:11potwierdzonym
27:11tr贸jwymiarowym
27:12wizerunkiem
27:13faraona,
27:14kt贸ry przetrwa艂
27:15do dzisiaj,
27:15jest ta
27:167-centymetrowa
27:18statuetka.
27:21Niezwyk艂e.
27:24By
27:24uzmys艂owi膰,
27:26jaka jest ma艂a,
27:26zrobi臋 to
27:27po raz pierwszy.
27:30Wow.
27:33Irak.
27:35W regionie
27:36nie tylko
27:36Hufu
27:37wznosi艂
27:37piramidy.
27:39Na terenie
27:39dzisiejszego
27:40Iraku,
27:41raptem
27:41400 lat
27:42p贸藕niej,
27:43Sumerowie
27:43zbudowali
27:44Ziggurat
27:45w Ur.
27:46W tym
27:47przypadku
27:47obiekt
27:48s艂u偶y艂
27:48jako
27:48o艣rodek
27:49administracyjny
27:50i 艣wi膮tynia
27:51boga
27:51ksi臋偶yca
27:51Nanny,
27:52patrona
27:53miasta
27:53Ur.
27:58Budowla,
27:59kt贸rej
27:59podstaw臋
27:59zbudowano
28:00z 750
28:01tysi臋cy
28:02cegie艂,
28:02wielokrotnie
28:03popada艂a
28:04w ruin臋.
28:05W VI wieku
28:06przed nasz膮 er膮
28:07odbudowa艂 j膮
28:08kr贸l
28:08Nabonid.
28:09W 1850
28:11roku
28:11odkry艂 j膮
28:12brytyjski
28:13archeolog
28:13William
28:14Loftus.
28:16W latach
28:1680-tych
28:17renowacj臋
28:17zleci艂
28:18Saddam Hussein,
28:19ale ucierpia艂a
28:20podczas wojny
28:21w zatoce.
28:27Wracamy do
28:29Gizy.
28:29Kolejnym
28:30wsp贸艂cze艣nie
28:31przebadanym
28:31obiektem
28:32jest
28:35Sphinx.
28:37Pot臋偶na figura
28:38p贸艂cz艂owieka,
28:39p贸艂 lwa
28:40sp臋dzi艂a ca艂膮
28:41epok臋 pod piaskami.
28:43Odkryto j膮
28:43pod koniec
28:44XVIII wieku.
28:46Samo jej
28:46istnienie
28:47rodzi
28:48r贸偶ne
28:48spekulacje.
28:50Sphinx
28:50jest jednym
28:52z bardziej
28:53intryguj膮cych
28:54obiekt贸w
28:54w Gizie.
28:56Razem z piramid膮
28:56stanowi
28:57jeden z
28:57symboli
28:58Egiptu.
28:59g艂owa nie jest
29:00oryginalna.
29:01Istniej膮
29:01r贸偶ne
29:01teorie
29:02na temat
29:03jego powstania.
29:06Niekt贸rzy
29:06twierdz膮,
29:07偶e to efekt
29:08erozji
29:09dokonanej
29:10przez wod臋
29:10mniej wi臋cej
29:1110 tysi臋cy
29:12lat temu.
29:13Ciekawe
29:18jest to,
29:19偶e jest
29:19zwr贸cony
29:20na wsch贸d.
29:24Obserwuj臋
29:24wschodz膮cy
29:25gwiazdozbi贸r
29:26lwa,
29:27kt贸ry pojawia艂 si臋
29:28na wschodzie
29:28podczas r贸wnonocy
29:29mniej wi臋cej
29:3010,5 tysi膮ca
29:31lat temu.
29:36Majestatyczny.
29:38Pi臋kny
29:39widok.
29:41Wyj膮tkowy
29:42i bardzo
29:43wa偶ny.
29:45Wielu
29:46rzeczy
29:46brakuje.
29:48To
29:48prawda.
29:49Stoi tu
29:50od
29:504,5 tysi膮ca
29:51lat.
29:52Zachowa艂 si臋
29:53ca艂kiem
29:54dobrze.
29:57Ludzka
29:58aktywno艣膰
29:58zawsze
29:59pozostawia
30:00po sobie
30:00r贸偶nego
30:01rodzaju
30:01艣lady.
30:03Zazwyczaj
30:04jest to
30:05ceramika.
30:06Odnaleziona
30:07tu
30:07ceramika,
30:09zachowane
30:09inskrypcje
30:10i pozosta艂o艣ci
30:11budynk贸w
30:11s膮 zgodne
30:12z epok膮,
30:13z kt贸rej
30:14powinny
30:14pochodzi膰.
30:19Ma
30:19przypomina膰
30:20Faraona,
30:21prawda?
30:22Tak, to na pewno
30:23Faraon
30:24艣wiadczy o tym
30:25nakrycie g艂owy.
30:26Z ca艂膮
30:26pewno艣ci膮
30:27jest to
30:28kr贸l.
30:33Sfinks,
30:34jedna z
30:34najwi臋kszych
30:35ikon
30:36staro偶ytnego
30:37Egiptu,
30:37sta艂 si臋
30:38r贸wnie
30:38nies艂awny
30:38jak
30:39piramidy.
30:40Jego
30:40przeznaczenie
30:40pozostaje
30:41jednak
30:42nieznane.
30:45Raczej
30:45nie mia艂
30:46odstrasza膰
30:46rabusi贸w.
30:48W pewnym
30:49sensie
30:49przypomina
30:50zwierz臋
30:50obronne.
30:54Je艣li
30:54jednak
30:56spojrzy si臋
30:56na wszystkie
30:57zaawansowane
30:58rozwi膮zania
30:58in偶ynierskie,
30:59kt贸re mia艂y
31:00odstrasza膰
31:01z艂odziei,
31:02to raczej
31:02ma艂o
31:03prawdopodobne,
31:04偶e budowa
31:04wielkiej rze藕by
31:05mia艂aby
31:06sprawi膰,
31:06偶e kto艣
31:07si臋 przestraszy
31:08i zrezygnuje.
31:09Dopadniecie
31:09du偶y kot.
31:10To jeden
31:10z obiekt贸w,
31:11kt贸re zosta艂y
31:12bardzo dok艂adnie
31:13przebadane,
31:14a i tak
31:14wiemy o nim
31:15niezwykle
31:16ma艂o.
31:21Niezwyk艂e
31:22jest to,
31:22偶e podczas
31:23wizyty
31:23trudno
31:24go zobaczy膰,
31:25poniewa偶
31:25znajduje si臋
31:26tak nisko.
31:27Nie zbudowano
31:28go z
31:29przywiezionych
31:29kamieni,
31:30a wyrze藕biono
31:30wprost
31:31w skal臋.
31:33Wyci臋to
31:33go ze
31:34ska艂y
31:34macierzystej.
31:35Uwa偶amy,
31:36偶e znajdowa艂
31:36si臋 tu
31:37kamienio艂om,
31:38pracuj膮cy
31:39na potrzeby
31:39piramid
31:40i 艣wi膮ty艅.
31:41Mo偶liwe,
31:41偶e kto艣
31:42dostrzeg艂
31:43kszta艂t
31:43i kaza艂
31:44wstrzyma膰
31:45wydobycie.
31:46Dostrzeg艂
31:47Sfinksa.
31:48Je艣li
31:48obrobimy go
31:49tu i tam,
31:50stworzymy
31:51wielki
31:51wizerunek
31:52kr贸la
31:52jako
31:53Boga
31:53S艂o艅ca.
31:55To wszystko
31:56tezy,
31:56a brak
31:57niepodwa偶alnych
31:58dowod贸w
31:59sprzyja
31:59rozwojowi
32:00szalonych
32:00teorii.
32:01Nie interesuje
32:05mnie sam
32:05Sfinks,
32:06a to,
32:06co mo偶e
32:07znajdowa膰 si臋
32:08pod nim.
32:09Przez d艂ugi
32:09czas m贸wiono,
32:10偶e czego艣
32:11strze偶e,
32:12偶e stanowi
32:13do czego艣
32:14bram臋.
32:20Wiele os贸b
32:21twierdzi艂o,
32:22偶e pod spodem
32:22znajduj膮 si臋
32:23ukryte
32:24tunele,
32:25a mo偶e
32:25nawet
32:26komnaty.
32:27Badania
32:28georadarowe
32:29wskaza艂y,
32:29偶e naprawd臋
32:30co艣 mo偶e
32:31si臋 tam
32:31znajdowa膰,
32:32szczeg贸lnie
32:33w rejonie
32:33艁ap.
32:35Nie przeprowadzono
32:35wykopalisk,
32:37ale stwierdzono,
32:38偶e co艣
32:38tam jest.
32:45To ameryka艅ski
32:46jasnowic
32:47Case
32:47og艂osi艂
32:48w latach
32:48trzydziestych,
32:49偶e pod spodem
32:50znajduje si臋
32:50ukryta biblioteka
32:52zawieraj膮ca
32:53ca艂膮 wiedz臋
32:54ocala艂ych
32:55z Atlantydy.
32:57W
32:581978
32:59roku
33:00zesp贸艂
33:01archeolog贸w
33:01zmapowa艂
33:02teren
33:02wok贸艂
33:03Sphinxa
33:03i nie
33:04odnalaz艂
33:05偶adnych
33:05kom贸r.
33:07Ludzie
33:07szukali
33:07i szukali,
33:08nic tam
33:09nie ma.
33:09Nie.
33:14To
33:14imponuj膮ca
33:15epoka,
33:16zar贸wno
33:17ze wzgl臋du
33:17na skal臋
33:18rob贸t
33:18budowlanych,
33:19jak i
33:19zbiorow膮
33:20wol臋,
33:21by
33:21tego
33:21dokona膰.
33:23Wyobra藕cie
33:24sobie t臋
33:24mieszanin臋
33:25dumy
33:26i przyt艂oczenia
33:26贸wczesnych
33:27ludzi,
33:28gdy patrzyli
33:29na ich
33:29rozmiar.
33:30To przykre,
33:31偶e nagle
33:31te budowle
33:32przesz艂y
33:33do historii.
33:40S膮
33:41imponuj膮ce,
33:42ale si臋
33:42nie sprawdzi艂y.
33:44Niewa偶ne,
33:45czy komora grobowa
33:45znajdowa艂a si臋
33:46pod spodem,
33:47czy w 艣rodku,
33:48ani czy
33:49na stra偶y
33:50sta艂 p贸艂
33:50kot,
33:51p贸艂
33:51cz艂owiek.
33:52rabusie i tak
33:55dostali si臋
33:56do 艣rodka.
33:57Potrzebne by艂y
33:58radykalne
33:59zmiany.
34:03Za chwil臋
34:04udam si臋
34:05do najs艂ynniejszej
34:06doliny w Egipcie
34:07i poznam
34:07kr贸la,
34:08kt贸ry unika艂
34:09odwiedzin
34:10przez
34:10trzy tysi膮ce
34:11lat.
34:12Odwr贸ci艂 si臋
34:13i powiedzia艂,
34:14widz臋
34:14pi臋kne
34:15przedmioty.
34:16Po ponad
34:24tysi膮cu
34:24lat
34:24nieudanych
34:25zmaga艅
34:26z hienami
34:27cmentarnymi
34:27w艂adze
34:28w ko艅cu
34:28zm膮drza艂y.
34:31Piramidy
34:31nie mia艂y
34:32racji bytu.
34:33Zamiast
34:34nich
34:34preferowanym
34:35miejscem
34:36spoczynku
34:36sta艂a si臋
34:37oddalona
34:37o 600
34:38kilometr贸w
34:39od Gizy
34:39ustronna
34:41dolina.
34:44Jestem
34:45w Dolinie
34:45Kr贸l贸w.
34:46Nie wida膰
34:47pomnik贸w,
34:47艣wi膮ty艅
34:48ani piramid.
34:50S膮 tu
34:51komory
34:51grobowe,
34:52ale ukryte
34:53g艂臋boko
34:54pod ziemi膮,
34:54poniewa偶 po
34:55tysi膮cu
34:55latach 艂upienia
34:56miejsc
34:57poch贸wku
34:57starszyzna
34:58w ko艅cu
34:58zrozumia艂a,
35:00偶e Egipcjanie
35:00nie pomagaj膮
35:01Faraonom
35:02w ich
35:02ostatniej
35:03drodze.
35:04Wr臋cz
35:04og艂aszaj膮,
35:06gdzie s膮
35:06skarby,
35:07ustawiaj膮c
35:07nad nimi
35:08Wielki
35:08Tr贸jko.
35:10Wybrano
35:10wi臋c
35:10bardziej
35:11dyskretne
35:11rozwi膮zanie.
35:13Przybyli
35:13do
35:13oddalonej
35:14o setki
35:15kilometr贸w
35:15ustronnej
35:16doliny
35:16i zbudowali
35:17tajemny
35:18cmentarz
35:18dla
35:19zmar艂ych
35:19Faraon贸w.
35:22Jad臋
35:23do grobowca
35:23Setiego I,
35:25kt贸ry rz膮dzi艂
35:25Egiptem
35:26mniej wi臋cej
35:26trzy tysi膮ce
35:27lat temu.
35:28To jeden
35:29z najg艂臋biej
35:30wykopanych
35:30i najwystawniejszych
35:32grobowc贸w
35:32w dolinie.
35:34Czy uchroni艂 si臋
35:34przed Rabusiami?
35:39Niestety
35:39nie.
35:40Z艂odzieje
35:41ukradli
35:41wszystko,
35:42nawet mumie,
35:43kt贸rej uci臋li
35:43g艂ow臋.
35:45Cia艂o
35:45na szcz臋艣cie
35:45odzyskano
35:46i ponownie
35:47ukryto,
35:48a w
35:481881 roku
35:50na powr贸t
35:51po艂膮czono
35:51z g艂ow膮.
35:54Faraon
35:55spoczywa
35:55teraz
35:56w muzeum
35:57w Kairze.
35:58Z艂odzieje
35:58nie byli jednak
35:59w stanie
35:59wynie艣膰
36:00tego
36:00wspania艂ego
36:02wn臋trza.
36:09Spaceruj膮c
36:09po kolejnym
36:10pustym
36:11grobowcu
36:11dochodz臋
36:12do wniosku,
36:13偶e co艣
36:13tu nie
36:13gra.
36:15Wida膰
36:16pewien
36:16schemat,
36:17kt贸ry mo偶e
36:17sugerowa膰,
36:18偶e kradzie偶e
36:19by艂y dzie艂em
36:20kogo艣
36:20z wewn膮trz.
36:23Masz
36:24ca艂kowit膮
36:25racj臋.
36:27Tak w艂a艣nie
36:27by艂o.
36:28Trzeba
36:29pami臋ta膰,
36:29偶e piramidy
36:30wznosili
36:31robotnicy.
36:32Pracowali
36:32w Dolinie
36:33Kr贸l贸w
36:33w Tajemnicy.
36:35Ca艂y
36:35kompleks
36:36z ni膮 by艂.
36:36Strze偶ono
36:37go przez
36:38ca艂膮 dob臋.
36:39Gdy
36:39na tron
36:40wst臋powa艂
36:41nowy
36:41kr贸l,
36:42potrzebowa艂
36:43pieni臋dzy.
36:49Dlatego
36:49proszono
36:50robotnik贸w,
36:50kt贸rzy
36:51znali
36:51lokalizacj臋
36:52tuneli
36:52i grobowc贸w,
36:54by wykonali
36:54mokr膮
36:55robot臋.
36:56To by艂o
36:57organizowane
36:58przez
36:59pa艅stwo.
37:00Czyli
37:00nie powinni艣my
37:02tak jednoznacznie
37:03ocenia膰
37:04rabusi贸w.
37:04Tak naprawd臋
37:05ponownie
37:06wprowadzali
37:07maj膮tek
37:07do gospodarki.
37:10W艂a艣nie.
37:11Kr贸l nie 偶yje,
37:12nie potrzebuje
37:13tych rzeczy.
37:14Z艂oto by艂o
37:15potrzebne
37:15na przyk艂ad
37:16do sfinansowania
37:17kolejnej
37:17wojny
37:18z Persami.
37:20Istnia艂o
37:21jednak ryzyko,
37:22poniewa偶 je艣li
37:23rabusia
37:23przy艂apa艂
37:24kto艣
37:24niewtajemniczony,
37:26to
37:26grozi艂a
37:27mu 艣mier膰.
37:33Wspania艂e
37:34miejsce.
37:34pomy艣l
37:35o ile
37:36lepiej
37:36musia艂o
37:37wygl膮da膰,
37:37gdy wype艂nia艂y
37:38je z艂oto,
37:39klejnoty
37:39i rydwany.
37:41Wszystko
37:41jednak
37:42znikn臋艂o.
37:43Jak zawsze.
37:49Jest
37:50jeden
37:51wyj膮tek.
37:52Faraon,
37:53kt贸rego
37:53niski
37:53status
37:54m贸g艂
37:54skaza膰
37:55go
37:55na zapomnienie.
37:57Zrz膮dzeniem
37:57losu
37:58sta艂 si臋
37:58ikon膮.
37:59To
38:00jedyny
38:00pochowany
38:01w Dolinie
38:01Kr贸l贸w
38:02faraon,
38:02kt贸ry
38:03unikn膮艂
38:03rabunku,
38:04a偶 do
38:05XX
38:06wieku.
38:11M艂ody
38:12kr贸l
38:13Tutankhamon.
38:14By艂
38:21mniej
38:22znany,
38:23poniewa偶
38:23kr贸tko
38:24panowa艂.
38:25Jego
38:25ojciec
38:25si臋
38:26scha艅bi艂,
38:26a on
38:27sam
38:27umar艂
38:28m艂odo.
38:32Nast臋pcy
38:33Tutankhamona
38:34niemal w ca艂o艣ci
38:35wymazali
38:35jego imi臋
38:36z kart
38:37historii.
38:38O jego
38:38panowaniu
38:39zapomniano.
38:40tu偶
38:41nad
38:41grobowcem
38:42umieszczono
38:43grobowiec
38:43innego
38:44faraona.
38:46To
38:46zrz膮dzenie
38:47losu
38:48sprawi艂o,
38:48偶e grobowiec
38:49Tutankhamona
38:50przetrwa艂
38:50nienaruszony
38:51przez
38:52tysi膮ce
38:52lat,
38:53a jego
38:53odkrycie
38:54w XX wieku
38:55sta艂o si臋
38:56wydarzeniem
38:57stulecia.
38:58Wszyscy
38:59szalej膮
38:59na jego
39:00punkcie.
39:01Zainspirowa艂
39:01styl
39:02Art
39:03Deco.
39:04Budynek
39:04Chryslera
39:05posiada
39:05motywy
39:06egipskie.
39:07Ludzie
39:07zwariowali
39:08na jego
39:08punkcie.
39:10M艂ody
39:10kr贸l
39:10i mn贸stwo
39:11skarb贸w.
39:12Nie
39:12istnia艂o
39:13nic
39:13por贸wnywalnego.
39:21Brytyjski
39:22archeolog
39:23Howard
39:24Carter
39:24przyzna艂
39:25wy艂膮czno艣膰
39:26Timesowi,
39:27pozbawiaj膮c
39:27inne
39:28redakcje
39:28zysk贸w.
39:29Potrzeba
39:30by艂o czego艣,
39:30co podniesie
39:31sprzeda偶.
39:32Tak
39:32narodzi艂a si臋
39:33kl膮twa
39:33faraona
39:34i sta艂a
39:34si臋
39:35sensacj膮.
39:36Kr膮偶y艂y
39:37opowie艣ci,
39:37偶e ka偶dy,
39:38kto w艂amie si臋
39:39do grobu
39:40faraona
39:40umrze.
39:42Gdy
39:42fundator
39:42wykopalisk,
39:43Lord
39:43Carnavon,
39:45zmar艂
39:45kilka miesi臋cy
39:46p贸藕niej,
39:47plotka
39:47opanowa艂a
39:48艣wiat
39:48i wiara
39:49w kl膮tw臋
39:50jest 偶ywa.
39:51Nawet
39:52dzisiaj.
39:57Tunel
39:58by艂 pe艂en
39:59gruzu.
40:00Musieli
40:00go
40:00odkopa膰.
40:01Dotarli
40:02do wej艣cia
40:03i je
40:05rozkuli.
40:07wzi膮艂 艣wiec臋
40:09i zajrza艂
40:10do 艣rodka.
40:12Odwr贸ci艂 si臋
40:13i powiedzia艂
40:14widz臋
40:15pi臋kne
40:17przedmioty.
40:21To s艂ynny
40:23gr贸b
40:23Tutankhamona.
40:24Tak.
40:24R贸偶ni si臋
40:25od grobu
40:25Setiego.
40:26Jest mniejszy.
40:27Du偶o
40:27mniejszy.
40:28Zmar艂
40:29przedwcze艣nie.
40:30Na 艣cianach
40:30nie ma
40:31rze藕bie艅.
40:31呕adnych
40:35relief贸w.
40:36W艂a艣nie.
40:37Ochlapali
40:37艣ciany
40:37farb膮,
40:38wrzucili go
40:39do 艣rodka
40:39i zamkn臋li
40:40drzwi.
40:41Wszystko
40:42jest bardzo
40:42tajemnicze.
40:45Sk膮d
40:46ten po艣piech?
40:47To
40:47sekret
40:48Tutankhamona.
40:50Nikt
40:50tego nie wie.
40:51Poniewa偶
40:52grobowiec by艂
40:53nienaruszony,
40:54mogli艣my
40:54zobaczy膰,
40:55jak
40:55wystawne
40:56by艂y
40:56te poch贸wki.
40:57Wyobra藕 sobie
41:00moment,
41:00gdy wszed艂
41:01tu Howard Carter.
41:05By艂o
41:05tu pe艂no
41:06艂贸偶ek,
41:07rydwan贸w,
41:08ubra艅,
41:09krzese艂ek
41:09dla dzieci.
41:11Ludzie
41:11nie wiedzieli,
41:12co jest
41:13w za艣wiatach.
41:15A je艣li
41:15kto艣 odrodzi
41:16si臋 jako
41:16dziecko,
41:17mo偶e
41:17potrzebne
41:18b臋dzie
41:18jedzenie?
41:21Dlatego
41:22wk艂adano
41:22tam
41:22wszystko.
41:25Wiedz臋
41:25o
41:25faraonach
41:26i ich
41:26偶yciu
41:27po艣miertnym
41:28zawdzi臋czamy
41:28przedmiotom
41:29z tego
41:30grobu.
41:33O
41:34m艂odym
41:35kr贸lu
41:35wiemy
41:35do艣膰
41:36du偶o.
41:37Mia艂
41:37krzywy
41:37zgryz.
41:38Fakt,
41:39偶e
41:39pochowano
41:40go
41:40z
41:40kompletem
41:41lasek,
41:42mo偶e
41:42wskazywa膰,
41:43偶e
41:43utyka艂.
41:45Wiemy,
41:45偶e
41:45po艣lubi艂
41:46w艂asn膮
41:46siostr臋
41:47i straci艂
41:47dw贸jk臋
41:48dzieci,
41:48kt贸re
41:48pochowano
41:49razem
41:50z nim.
41:51Ch艂opiec
41:52zosta艂
41:52faraonem
41:53w wieku
41:53dziesi臋ciu
41:54lata.
41:54Zmar艂
41:55jako
41:55dziewi臋tnastolatek.
41:56Mia艂 kr贸tkie
41:57i trudne
41:58偶ycie.
42:00To smutna
42:02historia,
42:03poniewa偶
42:03ostatecznie
42:04jego gr贸b
42:07zbezcze艣ci艂
42:08Howard Carter.
42:09Jego trumno
42:10otwarto,
42:11a cia艂o
42:11wystawiono
42:12na widok
42:12publiczny.
42:13czy to
42:15dobrze,
42:16偶e zw艂oki
42:16powr贸ci艂y
42:17do grobowca?
42:20Jak
42:20najbardziej.
42:22Nie
42:22uwa偶asz,
42:23偶e ludzie
42:23zas艂uguj膮,
42:24by
42:24spoczywa膰
42:25we w艂asnym
42:25grobie?
42:41Cze艣膰!
42:43Wiesz,
42:44偶e jeste艣
42:45najs艂awniejszy?
42:46Tak bywa.
42:47To Ciebie
42:48wszyscy
42:48znaj膮.
42:55Wszyscy
42:56mamy nadziej臋,
42:57偶e miejsce
42:57spoczynku
42:58zapewni nam
42:59spok贸j,
42:59ale dla
43:00niekt贸rych
43:00by艂o ono
43:01bram膮
43:02do
43:02nie艣miertelno艣ci.
43:04Niekt贸rzy
43:05owijali
43:05palce
43:06z osobna.
43:09Dzi艣 jednak
43:10owiniemy
43:11ca艂膮 d艂o艅.
43:12Fajne?
43:13Najwa偶niejsza
43:14jest oczywi艣cie
43:15g艂owa.
43:17Mo偶esz
43:18oddycha膰?
43:19Tak.
43:19Nie chcia艂abym
43:20mie膰 Ci臋
43:21na sumieniu.
43:22Musia艂abym
43:22Ci臋
43:23porz膮dnie
43:23zmumifikowa膰.
43:25Gotowe.
43:26Idziemy do grobu.
43:27Dobrze.
43:28Jeste艣 tam?
43:29Salima?
43:30Salima.
43:31Salima.
43:33Salima.
43:33Na pocz膮tku programu
43:40powiedzia艂em,
43:41偶e piramidy
43:41mia艂y jedno zadanie.
43:43Jakby ich
43:44jedyn膮 funkcj膮
43:45by艂o powstrzymanie
43:46rabusi贸w,
43:47czemu 偶adna
43:48nie podo艂a艂a.
43:50Z艂odzieje wygrali,
43:52ale rol膮 tych
43:53budowli by艂o te偶
43:54uczynienie
43:54faraon贸w
43:55nie艣miertelnymi.
43:56Dla Egipcjan
44:00najwi臋ksz膮 kar膮
44:01by艂o wymazanie
44:02imienia
44:03i zapomnienie.
44:06Dzi臋ki tym
44:07niedorzecznie
44:08wielkim
44:09i doskona艂ym
44:10budowlom
44:10imiona
44:11Mykerinosa,
44:13Hefrena,
44:15Jessera
44:15i Hufu
44:16b臋d膮 偶y膰
44:18wiecznie.
44:20Dobra robota!
44:24Wersja Polska
44:26Wersja Polska