- 1 gün önce
İrfan Kaya Ülger: İsrail seçimlerinin bölgeye etkileri neler?
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00İsrail'deki durumu hem bölgeye hem ilişkilere genel maalarda yansımalarını konuşacağız.
00:07Uluslararası ilişkiler uzmanı Prof. Dr. İrfan Kaya Ülger bizlerle.
00:11Hocam canlı yayına hoş geldiniz.
00:13Merhaba, iyi yayınlar dilerim.
00:15Teşekkür ediyorum.
00:17Şimdi İsrail'de bir seçim oldu.
00:19Parlamento seçimleri tamamlandı ve milyonlarca kişi sandık başına gitti.
00:24Sandıklar kapandı.
00:26Nasıl değerlendiriyorsunuz?
00:28Yapılan anketler ortadaydı.
00:30%41 Netanyahu işte karşı kanat %48-49 bandındaydı.
00:36Anketlerde Netanyahu bir ayrı gerideydi.
00:39Ne düşünüyorsunuz?
00:41Evet şimdi bendeki rakamlar saat 14.30 itibariyle %84 sandıkların %84'ünde oy sayımı tamamlandı.
00:53ve Netanyahu blokunun 54 mevzus çıkarttığı bu sonuca göre ortaya çıkıyor.
01:02Eysin Kod bloku Netanyahu karşıtı blokun mevzus sayısı ise 49.
01:07Arap partilerinin toplam kazandıkları mevzus ise 17.
01:13Şimdi bu fotoğrafın seçimler, bütün sandıklar kapatıldığı zaman çok da fazla değişeceğini düşünmüyorum.
01:22Yani bir iki oynama olacak fakat kesinleşen hususlar şunlar.
01:30Netanyahu bloku, Likud partisi ve ona destek verenler İsrail parlamentosunda çoğunluğu sağlayamadılar seçim sonuçlarına göre ve bunların olağan şartlarda bir
01:44hükümet kurma ihtimalleri bulunmuyor.
01:47Çünkü burada dört tane Arap partisi var ve bunların bazıları iş birliğine de gittiler.
01:5517 mevzus çıkarttılar.
01:57Yani en sonunda bu mevzus sayısı 18 olabilir, 16'ya düşebilir.
02:02Çok da fazla bunun emeği taşıdığını düşünmüyorum.
02:05Çünkü Arap partileri burada kilit rol oynayacak koalisyon hükümetinin kurulmasında Arap partilerinin Netanyahu'yla bir koalisyon kurma ihtimalleri sıfır.
02:17Yani bu mümkün olmayacak.
02:19Netanyahu dolayısıyla Cumhurbaşkanı tarafından görevlendirilecek olsa bile önümüzdeki saatlerde en çok oyu alan siyasal parti lideri olarak
02:31Aysek Herzog tarafından görevlendirildiği takdirde
02:37Beyhude bir girişimde bulunacak Arap partileriyle koalisyon ihtimalini ben mümkün görmüyorum.
02:44Ortalık karışacak gibi görünüyor mu?
02:47Birinci seçenek bu.
02:48İkinci seçenek.
02:50İkinci görevlendirmeyi Cumhurbaşkanı İsaade parlamenter sistem var.
02:55Yani başkanlık sistemi öncesi bizdeki sisteme benziyor.
02:59Temelde bütün yetki başbakan da Cumhurbaşkanlığı yetkileri sembolik.
03:03İkinci görevlendirme yirmi sekizinci günün sonunda bir kabine teşekkülü bir hükümet kurulması dış destekli de olsa mümkün olmayınca
03:12Eysin Kot'a bu görev verilecek.
03:15Burada eğer radikalleri burada Yaşar Partisi ve kendisine destek veren partiler içerisinde ikna edebilirlerse
03:25Arap destekli, Arap partileri destekli bir koalisyon hükümeti kurulabilir.
03:31Bu daha güçlü bir seçenek olarak ortada duruyor.
03:34Üçüncü seçenek böyle ulusal koalisyon kurulması yani Likud ile Yaşar Partisi, Eysen Kot'un partisi,
03:44diğerlerinin de desteğiyle ulusal birlik hükümeti kurulması buna Netanyahu razı olabilir.
03:53Çünkü bunun alternatifi yargılanma ve kaçınılmaz bir şekilde bir tecdiye cirdalandırmayla karşı karşıya kalma.
04:04Fakat Eysen Kot bunu kabul edecek mi? O tarafı belirsizliğini koruyor.
04:10Ve dördüncü seçenek de eğer bir kabine teşekkürü mümkün olmaz ise 90 gün içinde İsrail'in yeniden seçime gitmesi, seçimleri
04:22yenilemesi gerekecek.
04:26ABD'de Trump, Amerikan hükümeti eğer ne kadar Netanyahu'ya destek açıklamış ise de bunun bir emrivaki şantajla gerçekleştiği anlaşılıyor.
04:38Bir beklentinin de burada rol oynadığı gayet açık çünkü ABD Kongresi'nde, temsilciler meclisinde Yahudi lobisinin güçlü biçimde bir ağırlığı
04:50var.
04:50Ve şunu baskı olarak Trump üzerine kurmuş olabilirler.
04:56Sen Netanyahu'ya destek verirsen biz de 3 Kasım'daki temsilciler meclisi ve Senato'nun üçte bir yenileme seçimlerinde sana destek
05:06veririz.
05:07Yani Trump'ın o açıklamasını biraz ihtiyatla karşılamak lazım.
05:12Esasen İsrail'de de çok fazla bir etki yarattığını düşünmüyorum.
05:16Fakat yine de Netanyahu beklentilerin üstünde oy aldığı bu İsrail toplumunun Siyonist ideoloji, Siyonist hedefler çerçevesinde yönlendirildiğini, konsolide edildiğini gösterir.
05:32Ve o görüşte olduklarını gösteriyor.
05:34Yani İsrail halkı da onlarla aynı eşliğe görüştük.
05:39Çünkü yani 90'lardan sonra İsrail'in demografisi değişti.
05:43Dışarıdan eski Doğu blok ülkelerinden, Sovyetlerin dağılmasından sonra Rusya'dan 2 milyona yakın Yahudi İsrail'e girip yerleşti.
05:56Ve gelenler daha çok aşırı milliyetçi ve dinci partileri desteklediler.
06:03Yani 90'larda İsrail toplumu ikiye bürünmüştü.
06:06Yarısı iki devletli çözümü istiyordu.
06:11O tarihte İççi Partisi, Liberaller, Sosyalistler çözüm sürecine destek vermişlerdi.
06:17Ve Oslo görüşmelerinin ardından Gazze-Eriye Antlaşması imzalanmıştı.
06:22İki bölgeyi 90'larda İsrail, Filistin devleti kurulması için işgale son verdi.
06:32Yani Gazze ve Eriha'yı 1967'den beri işgal ediyordu.
06:36Oraları bıraktı ve Kudüs'ün doğu bölümünde bazı mahallelerinde Filistinlere bırakılmasının müzakere edilmesi söz konusu olacaktı.
06:45Fakat süreç kitlendi.
06:47Bu anlaşmayı yapan İsrail'in eski başbakanı Yitzhak Rabin fanatik bir öğrenci tarafından Tanrı'nın emirlerine, Yehova'nın emirlerine karşı
06:59geldiği suçlamasıyla katledildi.
07:01Yani bugünkü İsrail'de öyle bir fotoğraf yok.
07:03Bugün İsrail, Gazze'de soykırım yapıyor, Batı Şeria'da.
07:08Orada Filistinlere yönelik işgal, taşkınlık devam ediyor.
07:13Lübnan topraklarının, Litani'nin güney kısmında işgal sürüyor.
07:19Öte taraftan Katar'a, Yemen'e, İran'a yönelik bir saldırı yaptılar.
07:27Halen bu savaşın içerisindeler.
07:28Netanyahu kabinesi, hükümeti, savaş suçlarını, etnik temizliği, soykırım suçlarını işledikleri için esasen ulusal alanda tecrit edildiler.
07:43Ulusal ceza mahkemesi tutuklanma kararı verildi.
07:47Bütün bunlara rağmen yine de yüksek oranda bir oy almış olması hakikaten dikkat çekiyor.
07:56Şimdi muhalif lideri de baktığımızda, Eidson Kod, eski genelkurmay başkanı, fals kökenli bir Yahudi, mızrahi diyorlar onlara.
08:11Şimdi genelkurmay başkanı olduğu dönemde, dahiye doktrini adlı bir programı bu başlattı.
08:18Doktrine baktığımızda, herhangi bir sivil yerleşim biriminden İsrail'e ateş açılırsa, o yerleşim birimi askeri kabul ediliyor.
08:30Ve İsrail ordusu oraya operasyon yapabiliyor.
08:34Asimetrik gücünü orada kullanabiliyor.
08:37Altyapısını imha edebiliyor.
08:39Yani bunu meşrulaştıran, dahiye doktrinini ortaya atan kişi Gada, Eidson Kod.
08:46Yani aslında Netanyahu iktidardan uzaklaşacak, bu kesinleşti.
08:54Eidson Kod, Esay Başbakanlığı görevini üstlenmiş olsa bile, o göreve gelecek olsa bile,
09:02İsrail'in yayılmacı, saldırgan, siyonist politikaları devam edecek.
09:09Bunu işte rahatlıkla bu dahiye doktrinini iman eden muhalefet partisi liderinin yaklaşımından görmek mümkün.
09:20Evet, şimdi biraz geniş perspektiften ele alacak olursak, Amerika'da da seçimler gerçekleşecek.
09:27Amerikan halkı özellikle Siyonist Yahudilere karşı olduğunu defaatle ifade ediyor.
09:34Çünkü kendi dertleri var, kendi sıkıntıları var.
09:38Bir türlü yıllarda çözülemeyen ve Trump'ın da seçimlerin başında iktidara gelmeden önce özellikle çözeceğim dediği sağlık problemleri hala çözülebilmiş
09:49değil.
09:50New York'ta, Manhattan'da, arka banyolerde hala homies'ler var ve sokakta kalan insanların sayısı yüz binlerle ifade ediliyor.
10:00Amerikan halkı şu anda bu noktada aslında ortaya tezlerini koyuyor.
10:07Gerçi haftaya da göreceğiz ne olacağını ama.
10:09Siyonist Lobby'nin Amerikan halkı karşısında güç kaybettiğini düşünebilir miyiz?
10:16Bundan sonraki aşamada Amerika'nın İsrail'e desteğinde bir azalma, bir seyrelme ya da farklı bir boyut olur mu?
10:25Yani ABD'de hangi parti iş başında olursa olsun İsrail'i pervasız, fütursuz destekleme şeklinde bir gelenekleri var.
10:34Hatırlayalım şimdi bir önceki başkan Joe Biden aslında Gazze savaşı onun zamanında başlamıştı.
10:42İsrail ne istediyse onu karşılama bakımından hiç gerek kalmadı.
10:49Başkan yardımcısı iken esasen Obama'nın yardımcısı iken de İsrail ABD savunma anlaşmasını ABD adına yürütmüştü ve imzalamıştı.
10:5938 milyar dolar 2016-2026 İsrail'e yılda 3.8 milyar dolar tutarında Amerikan askeri yardımı.
11:12Bu program halen bu sene bitecek işte.
11:15Fakat bu programın dışında Joe Biden Gazze savaşı esnasında devasa İsrail'e ekonomik finansal yardım yaptı.
11:25Silah, teçhizat, mühimmat, cephane yardımı yaptı.
11:29Trump geldiğinde de fotoğraf çok fazla değişmedi.
11:32Trump'ın yaptığı tek şey Netanyahu üzerinde baskı kurarak 2 sene sonra 12.2025'te Gazze'de ateşkes ilan etmesi oldu.
11:41Orada pek uymadılar.
11:43Uymuyorlar halinde.
11:44Yani ABD'de bu Yahudi lobisi sadece kongrede güçlü değil ki.
11:50Sistemin içerisinde güçlü.
11:52Mesela onların Merkez Bankası olarak kabul edebileceğimiz FED teşkilatı da aslında Yahudilerin elinde.
12:02Kozmetik sektörü, ilaç tıp sektörü, savunma sanayi sektörü, medya tamamen Yahudilerin kontrolünde.
12:11Vaka Amerika'da 3 milyonun üzerinde Yahudi var.
12:15Fakat bunların elleri kolları çok uzun.
12:17ABD'de halen bunlar gücünü koruyor.
12:21Fakat bunların Netanyahu'ya karşı bakış açılarının değiştiğini düşünüyorum.
12:27Yani bir taraftan işte oradaki lobi kongre üzerinde Trump'a baskı kurarken öte taraftan Amerika'daki Yahudiler aslında Netanyahu'nun devre
12:39dışı kalıp günah keçisi ilan edilip yeni bir başlangıç yapmayı kurguluyorlar.
12:47Bu perspektiften baktığımızda yani ABD-İsrail ilişkilerinde önümüzdeki zaman diliminde çok daha fazla bir şey değişmeyecek.
12:59Yine örtülü açık Orta Doğu'da İsrail'in hegemonyacı saldırganın politikalarını Amerikan hükümeti desteklemeye devam edecek.
13:11Trump'ın 3 katım seçimlerinde temsilciler meclisinde çoğunluğu kaybetmesi bekleniyor.
13:19Evet bu bir takım politikalarında biraz hareket kabiliyetini sınırlandıracak.
13:25Fakat İsrail politikasında Amerikan hükümetinin ben Netanyahu devre dışı kalmış olsa bile radikal bir değişiklik olacağı kanatında değilim.
13:38Bakın Amerikan hükümetleri önceki zamanlarda Birleşmiş Milletler Şemsiyesi altında bir takım kararların arkasında durmadılar.
13:51Mesela 80 civarı Güvenlik Konseyi kararı var.
13:55İsrail 1967 sınırlarına dönsün.
13:59İki devletli çözümün hapısı aralansın diye bunları Amerika veto etmedi zamanında.
14:03Fakat günümüzde bunların güçlü biçimde gündeme gelmesine de muhalif ediliyor.
14:12Yani onu bırakın aslında bu coğrafyada yani Filistin'de retorikte bir devlet başkanı var.
14:20Batı Şeriyada Mahmut Abbas.
14:22Onun bile ABD'ye Birleşmiş Milletler Genel Kurulu çalışmalar için seyahat etmesini engelleyen bir Amerika var.
14:31ABD'nin dolayısıyla önümüzdeki yıllarda İsrail politik aslında kısmı değişiklikler olabilir.
14:41Ben en başta söylediğimi bir daha söyleyeceğim.
14:45Yani Trump burada aslında Netanyahu'dan kurtulmak istiyor.
14:51Yani Netanyahu'nun devre dışı kalmasını istiyor.
14:55Çünkü Netanyahu'nun işlediği savaş suçlarından cürümlerden dolayı ABD'de dolaylı olarak sorumlu.
15:03Çünkü bunu kolaylaştırdı, destek verdi, teçhizat cephane verdi.
15:08Uluslararası hukuku tam işlettiğimizde ABD'nin de sorumlu olması gerekecek.
15:13Bu sorumluluktan bir nebsede olsa kurtulmak için ben Netanyahu harici bir idarenin iş başına gelmesini,
15:24yani Eysinkot idaresini, Eysinkot'un başbakanlığını Amerika'nın daha güçlü biçimde destekleyeceği kanatındayım.
15:32Şimdi İsrail'in başına birçok isim geldi.
15:37Böyle bir çırpıda sayılabilecek isimler işte atıyorum Ariel Sharon, Ehud Olmayr, Ehud Baraklar, şunlar bunlar.
15:46Şimdi Netanyahu gelir ya da gelmez.
15:48Onu bilemeyiz tabii şu an net bir şey yok ama.
15:51Türkiye-İsrail ilişkilerinde farklı bir yola gireceğini düşünüyor musunuz?
15:58Çünkü İsrail'in politikaları dediğiniz, buyurduğunuz gibi hiç değişmedi.
16:03Ve belki bundan sonra da değişmeyecek ama artan bu tehditlere karşı Türkiye'nin geçmişte olmadığı kadar çok daha farklı ve
16:15sert adımları ve hamleleri var.
16:17Başta Mekke İttifakı olmak üzere işte Bedir Mutabakatı.
16:21Belki bunun arkası gelecek.
16:23Bu belki topluluk büyüyecek.
16:25Dolayısıyla bir caydırıcı olma ihtimalinden bahsedebilir miyiz?
16:32Türkiye tabii İsrail'i ilk tanıyan Müslüman ülke 48'de tanıdı.
16:3779'a kadar bu kamburu sırtında taşıdı.
16:41İsrail'le diplomatik ilişkisi olan tek Müslüman ülke kamburunu sırtında taşıdı.
16:46Sonra Mısır tanıdı, Ürdün tanıdı.
16:482020 yılında İbrahim anlaşmalarıyla Bahri'nin ve Birleşik Arap Emirlikleri tanıdı.
16:55Sonra baskı kurdular, FAS tanıdı.
16:59Sudan'a şöyle baskı kurdular.
17:01Dediler ki terörü destekleyen ülkeler listesi var.
17:05Buradan çıkmak istiyor musunuz?
17:07Ülkenize yabancı emirleri yatırımları gelmesini istiyor musunuz?
17:10Bunları istiyorsanız yapmanız gereken gayet açık İsrail'le diplomatik ilişki kuracaksınız.
17:16Bu baskı halen devam ediyor Amerikan'ın baskısı.
17:20Suudi Arabistan'da tam bu kategori bir hazırlık içerisindeyken,
17:24üç sene önce Aksa tufanı patlak verdi.
17:29Yani Türkiye'nin İsrail'le ilişkileri de belli dönemlerde gel git yaşandı.
17:37Yani bunu biliyoruz. Mesela Kudüs'ün başkent ilan edilmesine en güçlü tepkiyi Türkiye gösterdi.
17:44İslam İşbirliği Teşkilatı'nı harekete geçirip İstanbul'da olağanüstü toplantı yapıldı.
17:50Birleşik Milletler Genel Kurulu'nda adeta dünya devletlerinin yüzde sekseni doksanı buna karşılar.
17:58O projenin öncülüğünü Türkiye yürüttü.
18:01Aramızda böyle çatışma, kavga olarak kabul edebileceğimiz hususlar.
18:06Mesela Mavi Marmara, Türkiye, Gazze'ye uygulanan blokajı, ambargoyu, en başından biri.
18:14Hep gündemde tuttu.
18:16Ve Aksa tufanı sonrasında da pek çok alanda Filistin meselesini Türkiye gündeminde tuttu.
18:23İkili çoğu taraflı forumlarda.
18:27Bu trendin yani devam edeceği anlaşılıyor.
18:31İsrail'le ilişkilerde bir normalleşme, iyileşme ancak şu şartlar mümkün.
18:37İsrail hukuka uyarsa, anlaşmalara sadık kalırsa, Filistinlilere yönelik tecrit, baskı, sindirme, işgal, soykırım politikalarına son verirse bu akşamdan sabah olacak
18:51bir şeyler değil.
18:52Tabi yani bir kez Netanyahu harici iş başına gelecek yeni yöneticilerin bu yönde adım atmaları gerekecek.
19:04Öte taraftan İsrail ile Türkiye arasında bir gerilim ve bu tırmanmanın savaşa eğrilmesi kaç zamandır uluslararası medyada gündeme geliyor.
19:21Amerikan hükümeti ve bu konuda çalışan uzmanlar böyle bir durum ortaya çıkmaması için çaba gösteriyorlar.
19:33Çünkü Türkiye İran'dan da farklı olarak kapasitesi, yeteneği ileri seviyede olan bir ülke.
19:43Esasen Türkiye'de böyle doğrudan bir çatışma içerisine girmek istemiyor.
19:50Fakat bıçağın kemiğe dayandığı noktada tabi ki gereken neyse o yapılır.
19:56Ama Türkiye şunun da farkında, İsrail hep konuşuyoruz sadece Orta Doğu'da 7,5 milyon nüfustan ibaret değil.
20:0622 bin kilometre kare coğrafi genişliği de bizim Trakya kadar, Trakya'dan biraz büyük.
20:11İşte Çanakkale boğazı, İstanbul boğazı, bu Anadolu, Trakya, Trakya bölümü kadar İsrail'in tüm coğrafi genişliği.
20:19Fakat İsrail ondan ibaret değil, Amerika'nın 51. eyaleti vesabesiyle.
20:27Dolayısıyla çatışma yerine bu gelimi yönetme, yönlendirme burada emniyet taşıyor.
20:36Türkiye tabi ki İsrail kendi başına yahut da ABD baskısıyla, Batı Avrupa baskısıyla eğer pozisyon değiştirirse, 90'larda olduğu gibi
20:47iki devletli çözüm seçeneğine destek verirse,
20:50Türkiye tabi ki bunu destekler.
20:52Yani şu an itibariyle iki başlı idare var.
20:57Mahmut Abbas, Filistin Kurtuluş Örgütü İdaresi, Batı Şeria'da ve Hamas İdaresi de yani halen devam ediyor.
21:05İşte Gazze'de.
21:07Şimdi bunlar neden bu bölgeler tahsis edilmişti?
21:12Otonom olarak İsrail tarafından.
21:15Bir Filistin devleti kurulması konusunda görüş birliği sağlanmıştı.
21:19Tekrar İsrail o noktaya gelirse Türkiye buna en güçlü desteği veren aktör olacak.
21:28Eskiden günümüze, mesela 30 yıl önceden günümüze Türkiye'nin yetenekleri, hareket kabiliyeti, kapasitesi olağanüstü ölçüde arttı.
21:39Hem ulusal savunma sanayi anlamında hem yumuşak güç anlamında Balkanlar'da, Orta Doğu'da, Trans Kafkasya'da, Afrika'da, Güneydoğu Asya'da, Avrupa genelinde, Ukrayna
21:52Savaşı'ndan sonra
21:54Türkiye'nin yetenekleri kapasitesi olağanüstü ölçüde arttı.
21:58Dolayısıyla bir çatışma yerine ben Türkiye'nin bu meseleyi, yani kriziyi böyle yönetme ve bu kanaldan bir uzlaşı sağlama arayışına
22:11destek vereceğini düşünüyorum.
22:13Fakat bu kadar bir çatışma olduğu takdirde de Türkiye tabii ki geri adım atmayacaktır.
22:21Fakat böyle bir şeyin pozitif, negatif taraflarını Türkiye çok güçlü bir devlet tecrübesi var.
22:32Hepsini kurguluyor, planlıyor.
22:34İsrail'in pozisyonunda olumlu yönde bir değişiklik olursa Türkiye'ye karşı, FİS'lere karşı, komşularına karşı Türkiye'de buna paralel olarak
22:49ilişkileri normalleştirme adımları atacak diye düşünüyorum.
22:55Peki efendim.
22:56Ben çok teşekkür ediyorum değerli açıklamalarınızı bizlerle paylaştınız.
23:00Sayın Uygaz çok sağolunuz.
23:01İyi yayınlar dilerim sağolun.
23:03Teşekkür ediyorum.