- 6 saat önce
İrfan Kaya Ülger: Bölgedeki son gelişmeler neler?
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Evet, bölgede çok önemli gelişmeler oluyor dedik. Tüm bu hususları konuşacağız.
00:04Uluslararası İlişkiler Uzmanı Prof. Dr. İrfan Kaya Ülger bizlerle.
00:10Sayın Ülger, canlı yayına hoş geldiniz efendim.
00:12Merhabalar, iyi yayınlar dilerim.
00:14Teşekkür ediyorum.
00:16Evet, Yemen'de Husiler ve Yemen güçler, hükümet güçler arasındaki çatışmalar,
00:22bir yandan Suudi Arabistan ve tabii ki şu anda her geçen gün güçlenen bir Mekke İttifakı var.
00:31Nasıl değerlendiriyorsunuz bu üçlü denklemde bu yaşananları?
00:37Evet, dün Mekke İttifakı üyeleri Tahran'ı ziyaret ettiler ve İranlı yöneticilerle.
00:45Üç meseleyi konuştular.
00:46Birincisi, bu İran-ABD savaşı önümüzdeki zaman diliminde nasıl bir seyir takip edecek?
00:54Tam doğrulanmadı ama Trump'ın da kabul ettiği, Trump'ın da içinde bulunduğu bir önerinin burada masada konuşulduğu anlaşılıyor.
01:06İkinci olarak, dünya bir enerji kriziyle karşı karşıya.
01:11Brent Petro'nun fiyatı tekrar yüzdoların üzerinde birkaç gündür daha yukarı gitme ihtimali de var.
01:18Hülmüz Boğazlı meselesine bir çözüm bulunabilir mi?
01:22Bu mesele Tahran'da ele alındı.
01:24Üçüncü olarak da, Husilerin İran ile yakın ilişki içerisinde oldukları biliniyor.
01:32İran'ın Husilere baskı yapması suretiyle yahut da desteğini sınırlı tutması, ara bulucu olması suretiyle Husilerin Suriye Arabistan'a yönelik
01:47misilleme saldırılarını durdurmaları
01:50ve bir de Babül Mendab Boğazlı'ndan Suriye Arabistan tankerlerinin geçişi konusundaki kısıtlamaları, kaldırmaları bunlar toplantıda gündeme geldi.
02:06İran'ın aslında seçimle iş başına gelen siyasi liderleri Mekke Savunma İttifakı konusunda olumlu açıklamaları esasen önceden yapmışlardı.
02:17Dün de bu paralelde Mesut Pezeşkia'nın, Abbas Arac'ın bunu yani Müslüman Dünya Bakımından önemli bir adım olarak değerlendiren
02:31meale bu anlamda analizlerini gördük.
02:34Fakat Radikal Kanat Devrim Muhafızları Ordusu biraz daha bu Mekke Savunma İttifakı konusunda mesafeli biraz daha sertlik yanlısı çizgide.
02:46Evet bu ittifakın, Mekke Savunma İttifakı'nın bir diplomatik inisiyatif başlattığında tanık olduk dün itibariyle.
02:56Bu tabi ehemmiyet taşıyor.
02:57Ve bu kanaldan Yemen'deki iç savaşın sonlandırılması, Husilerle Suudi Arabistan arasında bir uzlaş diplomasinin devreye girmesi daha güçlü biçimde önümüzdeki
03:13günlerde gündeme gelebileceğini düşünüyorum.
03:16Şimdi Husiler ve Yemen ordusu orada çatışmalar peyder pey devam ediyor Suudi Arabistan'da tabi ki dahil.
03:26Burada Mekke İttifakı elbette ki büyük önem taşıyor.
03:29Mekke İttifakı'nın genişlemesi ve büyümesinden bahsediyoruz yaklaşık iki hafta.
03:34Mısır'ın adı geçiyor.
03:36İran'la geçtiğimiz gün bir görüşme gerçekleşti.
03:41Sayın MİT Başkanı İbrahim Kalın oradaydı.
03:44Şimdi şöyle soracağım.
03:47Husilerin İran tarafından desteklendiğini biliyoruz.
03:51Çok açık bir şekilde yıllardır onları destekliyorlar.
03:54Ve burada bir saldırı söz konusu.
03:56Mekke İttifakı'na İran'ın da dahli bu ittifakı acaba ilerleyen aşamada ne kadar sağlıklı tutar?
04:07Ya da İran'ın da Mekke İttifakı'nda olması ayrı bir katkı sağlar mı?
04:13Bu noktada görüşünüz ne?
04:14Şimdi hukuken daha Mekke Savunma İttifakı daha oluşum halinde, teşekkül halinde.
04:23Geçtiğimiz hafta Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne kurucu antlaşması metni sunuldu.
04:30Burada açık biçimde gördük ki esasen daha önce Hakan Fidan ve Pakistan Suyu Arabistan sözcüleri de dile getiriyorlardı.
04:39NATO'nun beşinci maddesini esas alan bir savunma yapılanması.
04:45Hakikaten Mekke Savunma İttifakı'nın on altı maddelik metnine baktığımızda önemli ölçüde.
04:531949'da imzalanan Washington Antlaşması'ndan esinlenildiği, oradan ilham alındığı gayet açık, henüz daha oluşum aşamasında.
05:03Şimdi Türk mevzuatına göre, bizim anayasalarımıza göre beynelimli bir anlaşma nasıl yürürlüğe giriyor?
05:12İşte TBMM'de müzakere edip görüşündükten sonra kabul edilmesi gerekiyor.
05:17Rakabim'de Cumhurbaşkanı'nın bunu imzalaması ve resmi gazetede yayınlanması gerekiyor.
05:24Benzer şekilde diğer AKİT tarafların yani Suudi Arabistan ve Pakistan'ın da kendi idare sistemlerine göre bu iç hukuk bakımından
05:34anlaşmayı onaylamaları gerekiyor.
05:36Anlaşma yürürlüğe ne zaman giriyor?
05:38Bir genel sekreter atandı geçtiğimiz hafta Pakistan'ın bir general mekkes olma ittifakının bir numaralı yöneticisi NATO genel sekreterinin benzeri
05:49bir pozisyona atandı.
05:52Genel sekreterliğe bu onay belgeleri verildikten sonra yani bir anlamda taat edildikten sonra yürürlüğe girecek.
06:01Şu an itibariyle yapılan şeyler yapılan faaliyetler ittifak konusunda bir olumlu bir kamuoyu oluşturmayı hedefliyor.
06:13Daha hukuki bakımdan antlaşma yürürlüğe girmiş değil.
06:17Ama yürürlüğe gittikten sonra kademeli olarak bir takım ülkelerin buraya katılması beklenebilir.
06:25Ve Türkiye, Pakistan, Suudi Arabistan kurucu ülke statüsünde diğerleri işte sonradan katılan ülke kategorisinde dahil olacaklar.
06:36Yani NATO'ya baktığımızda orada da benzeri bir durum var.
06:39En başta 12 ülke kurucu olarak başkak donlaşmasını imzalamıştı.
06:45Bunlar işte şeyde Atlantik okyanusunun batı tarafından Kanada ABD, Doğu tarafında Betçika, Hollanda, Lüksemburg, İngiltere, Fransa, bir de Portikiz, İtalya,
06:58Danimarka, Norveç ve İzlanda.
07:01Bu 12 ülke yani NATO'nun kurucu ülkeleri kabul edilir.
07:05Sonradan gelenler yani hukuken eşit olsalar bile bunlar eşitler içinde birinci statüsünde.
07:12Buradaki durumda bir benzer olacak.
07:16Yani Mekke Savunma İttifakı'nda da Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye kurucu ülke olmaları hasebiyle diğerlerinden bir kademe daha önde
07:27olacaklar.
07:28Fakat bu işte karar alma yöntemlerinde falan NATO benzeri bir yapı var.
07:33Konsensüsü o belirli karar almayı değiştirmeyecek.
07:36Önümüzdeki zaman diliminde, önümüzdeki aylarda, yıllarda Mekke Savunma İttifakı falan hiçbir hata yapmadığı takdirde ben tabii genişleyebileceğini ve müthiş bir
07:48potansiyeli olduğunu da düşünüyorum.
07:51En başta işte Mısır, bir takım Mısır'ın kaygıları var, endişeleri var.
07:56Katar, Bahri'in, Bengaldi, hatta işte Bedir savunma sanayi konusunda Türkiye ile iş birliğine giden Endonezya, Bedir mutabakat saptı imzalanmıştı.
08:09Endonezya bile bu ittifaka dahil olabilir.
08:13Bize yakın coğrafyadan Irak ve Suriye, Pekala, Ürdün bu ittifakın bir parçası olabilir.
08:21İttifakın yani idealist perspektiften baktığımızda iyi tarafı şu.
08:28Bölgedeki istikrasızlık unsurlarını ortadan kaldırmak için bölge ülkelerinin devreye girdiğini görüyoruz.
08:35Bunlar aynı zamanda yabancı müdahalesine imkan vermeden barış ve istikrara katkı sağlayacaklardır.
08:42Ben hala çok güçlü bir potansiyele sahip olduğunu düşünüyorum.
08:46İran'da şu an itibariyle iki başlı bir yapı var.
08:49Bunu bir strateji olarak da kendileri Amerika'ya sayede karşı kullanıyor olabilirler.
08:54Ama İran'ın da bu ittifaka yönelik ittifakı hedef almayan ve Müslüman dünyanın iş birliği, savunma iş birliği çabası olarak
09:05bunu önemli bulduğunu beyan eden açıklamaları.
09:09Günün birinde bu ittifaka İran'ın da katılmasının mümkün olabileceğine o kapının açık olduğunu gösteriyor.
09:17Dünkü toplantı bu düşünceyi bir kez daha teyit etti diyebiliriz.
09:22Şimdi bugün İsrail biliyorsunuz sandık başında 7 milyon küsur seçmen sandık başına gitti.
09:32Geçtiğimiz haftalarda hatta yakın zamana kadar %41'e %49 gibi bir fark var yapılan anket sonucunda Netanyahu'nun geride olduğu
09:42ifade ediliyor.
09:43Tabi burada bir koalisyon da konuşuluyor ama yani Netanyahu ile alakalı sokaklarda televi başlı olmak üzere sürekli bir protesto gösterisi
09:55silsilesi görüyoruz biz uzun zamandır.
09:58İçeride onun yaptıklarını onaylayan var onaylamayan var bir yandan da tabi ki İsrail içerisinde zengin Yahudi iş adamları var.
10:08Bunlar tabi ki para kaybetmek istemiyorlar dolayısıyla savaşa tamamen karşılar tamamen duygusal anlamda tabi ki karşılar.
10:17Ne düşünüyorsunuz İsrail'in geleceği ile ilgili gelen gideni aratır mı?
10:21Şimdi tabi yani şu an itibariyle henüz daha oy verime devam ediyor ve işte bu sandıklar kapandıktan sonra belli bir
10:32periyod sonra ortaya bir fotoğraf çıkacak ve hiç kimsenin tek başına 120 üyeli İsrail parlamentosunda Knesset'te çoğunluk sağlaması beklenmiyor.
10:45Nikut partisi, Netanyahu'nun partisi ve onu destekleyenlerle Eysönkot'un eski Genelkurmay Başkanlığı'nın Yaşar partisi ve onu destekleyenlerin en
10:57fazla oy alan iki blok olacağı anlaşılıyor.
11:00Ve üçüncü olarak Birlikte adlı bir yapılanma daha var.
11:06Burada Yayır Lapid ve Naftali Bennat işbirliği yapıyorlar.
11:11Bunun dışında Liberman öncülüğünde bir demokratlar grubu var.
11:16Bir de Arap partileri grubu var.
11:18Yani çok sayıda parti katılıyor galiba 20'nin üzerinde.
11:23Fakat beş ana kategoride bunları sınıflandırmak mümkün.
11:29Yani ne olacak diye baktığımızda yani hükümeti destekçiliğiyle birlikte ya Netanyahu kurabilecek seçim sonuçlarına göre
11:43yahut da daha güçlü ihtimal eski Genelkurmay Başkanı Fas kökenli işte Mizrahi olan Arap Yahudisi olarak değerlendirebileceğimiz Eysönkot onun kurma
11:58ihtimali daha fazla.
12:00Şimdi üçüncü olarak Büyük Koalisyon olabilir.
12:04İşte çeşitli şekillerde seçim sonuçunda bir hükümet ortaya çıkmazsa Likut ile bu Yaşar Partisi koalisyona gidebilirler.
12:16Burada bir dönüşümlü başkanlığa da karar verilebilir.
12:18Bir diğer seçenek ya Likut'un yahut da Eysönkot'un yani Netanyahu'nu yahut da onun daha güçlü olan rakibinin
12:28azınlık hükümeti kurması ve bu kurulan hükümeti dışarıdan Arap partilerinin desteklemesi.
12:35Burada İbre Eysönkot'tan yana gözüküyor ve bu da olmazsa beşinci seçenek seçimlerin yenilenmesi suretiyle bir çıkış yolu arayacaklar.
12:49Benim kanaatıma göre burada eski Genelkurmay Başkanı'nın yeni dönemde bir hükümet kurma ihtimali daha güçlü.
13:00Tabii seçim sonuçları netleştikten sonra bütün bunların olup olmayacağını göreceğiz.
13:08Netanyahu mümkün olduğu kadar devre dışı kalmamaya çalışacak.
13:14Çünkü içeride de bir takım tahkikat soruşturma ile karşı karşıya dışarıda zaten sayıl hakkında yani yargılama yapılıyor.
13:24Hem Ulusal Sadalet Divan'a yapılıyor hem Netanyahu ve Eski Savunma Bakanı Yoav Galant hakkında Ulusal Sadalet Ceza Mahkemesi'nde
13:32soykırım suçundan yargılama yapılıyor.
13:36Netanyahu hatta bu seçim harfesinde İsrail'e bir saldırı yapmak suretiyle seçimleri erteletmeyi
13:46yahut da böyle bir senaryo içerisinde kendisinin vatanı kahramanca savunduğu izlenimi vererek
13:54seçimleri konsolide etmeyi planladığı ortaya çıktı.
14:00Amerika'daki yayın organları Şimbet'in, Mossad'ın İran'a İsrail'in bir saldırısını onayladığını
14:08fakat Genelkurmay Başkanı Eyaz Zamir'in karşı çıkması nedeniyle bunun mümkün olmadığını belirtiyorlar.
14:17Bu tip haberler Amerikan basanında çıkıyor muhtemelen doğrudur.
14:23Evet, Orta Doğu'da bu seçimde en fazla konuşulacak konulardan biri de
14:31yani bu Gazi meselesi ne olacak, nereye gidecek, işte Batı Şeria konusundaki İsrail'in
14:38pozisyonda bir değişiklik olacak mı?
14:41Eğitim kod da aslında Netanyahu'dan farklı değil.
14:44Gazi bakımından aynı düşünceleri paylaşıyorlar.
14:48Fakat Batı Şeria'da orası Gazi'nin 15 katı büyüklüğünde 5600 km2.
14:55Fakat önemli bir kısmı yarıdan fazlası İsrail'in idari askeri denetimine tabi.
15:02Çünkü Oslo Anlaşması böyle geçici bir idari orada kurulması sistemini getirmişti.
15:10Fakat bu geçici sistem daha sonra kalıcı hale geldi.
15:15Bir diğer tartışma konusu da işte ABD ile ilişkiler bundan sonra nasıl bir seyir takip edecek?
15:22Ve bir de 7 Ekim 2023 acaba bu operasyondan Hamas'ın İsrail'e yönelik yarma harekatından
15:33İsrail istihbaratının haberi oldu mu olmadı mı bu tartışma halen devam ediyor seçim esnasında da.
15:40Bunlar tabi ki bir teviye konuşuluyor.
15:43İsrail ekonomisi de tabi savaşın sıkıntılarını yaşıyor ama tamamca sağ olsun her türlü ekonomik askeri desteği veriyor.
15:56ABD ile ilişkiler yine seçimde konuşulan bir başka konu.
16:01Trump baskılara dayanamayarak son dakika Netanyahu'yu desteklediğini açıkladı.
16:07Bakalım bu yani pratikte Netanyahu'nun arkasından desteğin artması sonucunu mu doğuracak?
16:14Tam testi etki mi yapacak?
16:16Yani bir 24 saat sonra bütün bu ihtimallerin netleşmesini bekliyoruz.
16:22Şimdi Sayın Ülger gerçekten çok güzel özetlediniz.
16:26Türkiye-İsrail ilişkileri bundan sonra ne olabilir acaba?
16:31Yani bu da önemli.
16:33Bundan sonraki aşamada acaba farklı bir yöne doğru evrilme olabilir mi?
16:40İsrail politikasını, dış politikasını farklı bir yöne doğru seyreldiğini görebilir miyiz?
16:47Çünkü özellikle Gazze saldırıları devam ederken dünyadaki bütün sağduylu insanlar caddelere, sokaklara, meydanlara akın etti.
16:58En fazla da bu Londra'da oldu, yüz binlerce insan sokaklardaydı.
17:03Bir köşeye sıkışmışlık hali İsrail'de sizce var mı?
17:07Amerika'nın, Sem amcanın desteğine rağmen farklı bir yöne doğru bir yumuşama gibi bir yola doğru girer mi İsrail?
17:17Özellikle işte göz önünde görünmeyenler, Netanyahu falan değil de belki başka isimler İsrail'in bundan sonraki politikası adına farklı bir
17:31kulvağı çizer mi?
17:34Tabii Aksa tufanından bu zamana 5 yıl geçti ve İsrail'in pervasız biçimde, Batışırıya'da, Gazze'de işlediği cürümler, savaş suçları, soykırım
17:45suçları,
17:45dünya kamuoyunun İsrail aleyhine dönmesine yol açtı.
17:51Özellikle Netanyahu'nun pervasız tutumu dünyada büyük tepki uyandırdı ve bundan mütevillik İsrail'in içinde de bir tartışma var.
18:03Dostlarımız birbiriz ve bizi terk ediyor ve Filistin devletini tanıyorlar.
18:09Filistin'de yine tavır tutum pozisyon alıyorlar.
18:12İki devletli çözüm seçeneği güçlü biçimde önümüzdeki günlerde gündeme gelebilecek mi?
18:18Evet bu kapı aralandı fakat henüz daha onun netleşmesini beklemiyoruz.
18:24Bence bu seçimlerde Amerika her ne kadar Trump destek açıklamış olsa da Netanyahu'dan kurtulmaya çalışacak.
18:34Keza İsrail derin devleti de Netanyahu'nun başbakan olmadığı, günah kişisi olarak devlet dışı kaldığı bir seçenek üzerinde duracak.
18:45Çünkü İsrail'in normal bir diyalog kurabilmesi için, yeni bir başlangıç yapabilmesi için Netanyahu'dan kurtulması lazım.
18:54Büyük ihtimalle Netanyahu seçimler sonucu devre dışı kalacak.
19:00Günah keçisi ilan edilecek.
19:02İsrail yeni bir başlangıç yapmaya çalışacak.
19:04Türkiye ile ilişkilere gelince, kim başbakan olacak ve politikası ne olacak büyük ölçüde ona bağlı.
19:12Netanyahu dışında, Eysen Kod büyük ihtimalle başbakan olabilir.
19:18Yahut da kamuoyu desteği sağlayabilirse, Naft Ali Benat ve Yair Lapid'den birisi başbakan.
19:26Aslında hükümeti falan kurulabilirse bunlar olabilir.
19:30Bunların yani Siyonist yaklaşımlarında çok fazla bir değişiklik yok.
19:35Yani İsrail'in Arzu Mevut, büyük İsrail hedefine bağlı gözüküyorlar.
19:43Stratejilerin de biraz ılımlılık olabilir.
19:46Fakat Eysen Kod'un da en az Netanyahu kadar Siyonist hedefler bakımından aynı kararlılıkta olduğunu görüyoruz.
19:56Şimdi Türkiye ile ilişkileri geçmişten bugüne baktığımızda,
19:59Türkiye bir kez uzunca bir süre İsrail'i tanıyan Müslüman ülke olmak kamburunun sırtında taşıdı.
20:05İsrail devleti kurulduktan hemen sonra dış baskılara dayanamayarak 49 yılında İsrail 14 Mayıs 48'de kuruldu.
20:14İl'in hükümeti bunu tanıdı ve bu tanıma Orta Doğu'da büyük infial yarattı.
20:19Yani Müslüman dünyasının kalbine bir hançer gibi saplanan bir devlet.
20:25Ve bunu tanıyan bir başka Müslüman devlet, Türkiye böyle Arap coğrafyasında o yıllarda dışlandı.
20:33Ve bu kamburdan biz ancak 1979 yılında kurtulduk.
20:38Kemtevit Anlaşması ile Mısır Barış Anlaşması yaptı.
20:41Mısır da İsrail'i tanıdı.
20:431979'da bir şey daha oldu.
20:45Ecevit Hükümeti, Ecevit Erbakan Hükümeti, Ankara'da o tarihte ABD'nin terör örgütü olarak kabul ettiği,
20:52Batılıların biraz daha mesafeli yaklaştığı,
20:55Filistin Kurtuluş Örgütü temsilciliğini Türkiye açtı.
21:00Ve mesela bugün Ankara'daki Filistin Büyükelçiliğinin kökeni oraya dayanıyor.
21:08Sonraki zamanlarda İsrail'de iş birliği yaptığımız dönemler oldu.
21:13Gerilim yaşadığımız dönemler oldu.
21:15Mesela bunların arasında İsrail operasyonlarına Türkiye diplomatik anlamda en büyük tepki veren Müslüman dünyadaki ülkeydi.
21:25Yine Trump'ın birinci başkanlık döneminde İsrail 1980'de Kudüs'ü başkenti ilan etmişti.
21:32ABD Hükümeti Tel Aviv'den Büyükelçiliğini Kudüs'e taşıdı.
21:36On civarında devlete baskı yaparak onların da taşınmasını sağladı.
21:40Mesela Türkiye İslam Konferansı Örgütü bünyesinde ve daha sonra Birleşmiş Milletire Genel Kurulu'nda adeta bir diplomasi dersi verdi.
21:51Yine Mavi Marmara olayında belli bir gerilim yaşandı.
21:55Bu Aksa Tofan'ı öncesinde yani Türkiye ile İsrail arasında diyalog vardı aslında.
22:02Karşılıklı ticaret hacmi 9-10 milyar dolar seviyesinde seyrediyordu.
22:08Levant Havzası'nda Doğu Akdeniz'de yani Kıbrıs, Mısır ve İsrail arasındaki havzada keşfedilen doğalgazın
22:17EASMED projesi devlet dışı kaldığı için bir başka kanaldan işte Suriye üzerinden, Türkiye üzerinden Avrupa'ya bunların taşınması mümkün olabilir
22:27mi?
22:27Bu tip konular konuşuluyordu.
22:29Tekrar bu eskiye dönme ihtimali kısa vadede gözükmüyor ve esasen Türkiye her alanda İsrail'in bu hukuksuz uygulamalarına karşı mücadele
22:43eden bir aktör hüviyetinde
22:46Uluslararası Ceza Mahkemesi'ndeki davaya mesela tahkikata evrakları önemli ölçüde Türkiye'ye sunduğu soykırım olduğunu kanıtlayan evrakları.
22:57Onlar olmasa zaten dava açılamıyordu.
22:59Ben kısa vadede yani Netanyahu eğer devam ederse zaten hiçbir şey değişmez.
23:06Fakat diğerlerinden işte Eason Kod yahut da Yayır Lapid yahut da Naftar-i Benat başbakan olmaları halinde
23:14kısmen bir takım konularda biraz daha diyalog kapılarının aralanabileceğini düşünüyorum.
23:20Fakat ne yapılırsa yapılsın hiçbir şey yani 7 Ekim 2023 öncesine dönüşü mümkün kılmaz.
23:31Zor.
23:31Peki ben çok teşekkür ediyorum efendim.
23:34Değerli açıklamalarınızı paylaştınız bizlerle.
23:36Çok sağ olun.
23:36İyi yayınlar dilerim.
23:37Sağ olun.
23:37Çok teşekkürler.
23:38Evet Uluslararası İlişkiler Uzmanı Prof. Dr. İrfan Kaya Ülger bizlerleydi.
23:43Mülteni böylelikle noktalayalım.