- 9 saat önce
İrfan Kaya Ülger; ABD ile İran anlaşmasının bölgeye etkileri ne olacak?
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Evet yeni gelişmeler ve bölgeye yansımaları bunu konuşalım. Uluslararası İlişkiler Uzmanı Profesör Doktor İrfan Kaya Ülger bizlerle. Sayın Ülger canlı
00:10yayına hoş geldiniz.
00:12Merhabalar iyi yayınlar diliyorum.
00:14Teşekkür ediyorum. Öncelikle ABD ve İran arasındaki bu anlaşma mutabakatına sizin bakış açınız nasıl değerlendirdiniz?
00:22Evet bu Memorandum of Understanding yani bir mutabakat zaptı tarafların uzlaşı sağladığı konuların kağıda dökülmüş hali.
00:3628 Şubat'ta başlayan çatışmaları sona erdiren bir belge değil.
00:42Şatışmalar hatırlayalım.
00:44İsrail ve ABD'nin Siyonist İttifakı'nın saldırısıyla başlamıştı ve 40 günün ardından 8 Nisan'da taraflar 15 günlük ateşkes sağlanması
00:57konusunda görüş birliğine varmışlardı.
01:00Bu 15 gün bitmeden önce ABD Başkanı Trump süresiz olarak ateşkesi uzattığını söyledi.
01:07Ve o zamandan günümüze bir taraftan savaş hali devam ediyor.
01:13Düşük yoğunluklu çatışmalar devam ediyor.
01:16Öte taraftan da resmi ara bulucu Pakistan kanalıyla taraflar dolaylı olarak bir araya girip meseleye çözüm arayışını sürdürüyorlar.
01:27İslamabad'da ilk duru yapılan görüşmeler başarısızlıkla sonuçlandı.
01:31Arkasından Pakistan'ın ara buluculuğunda ama güçlü biçimde başka aktörlerin de devreye girmesiyle mütakeriler devam etti.
01:40Katar önemli ölçüde rol üstlendi.
01:43Dün bu mutabakat saptının taraflarca imzalandığını belirten karar.
01:50Pakistan Başbakanı tarafından, Pakistan Başbakanı tarafından açıklandı ve orada bir taraftan da Türkiye'ye, Katar'a, Suudi Arabistan'a desteklerinden
02:07dolayı teşekkürlerini dile getirdi.
02:10Yani perde gerisinde resmi ara bulucu Pakistan olmasına karşılık bu ülkelerin de özellikle Türkiye'nin de önemli rol oynadığını bir
02:19kez daha Pakistan Başbakanı dile getirmiş oldu.
02:23Şimdi nerede duruyoruz?
02:25Önce bir fotoğrafa bakalım.
02:28Bu mutabakat saptıyla taraflar nasıl bir uzlaşı sağladılar?
02:3560 gün süreyle fiili ateşkesi hukuk iyileştirdiler.
02:4160 gün süreyle ateşkes uzatıldı.
02:43Aslında nihai bir barış anlaşması yok.
02:47Fakat nihai barış anlaşmasına yol açabilecek bir zemin ortaya çıkmış oldu.
02:54Şimdi baktığımızda bu meselenin akşamdan sabaha 60. günün sonunda bir uzlaşıyla sonuçlanması, bir barışa erişilmesi ihtimali var.
03:06Fakat bunun düşük olduğunu da düşünmemiz lazım.
03:09Karşımızda negatif örnekler var.
03:12İşte Gazze barışı, işte hala devam eden Ukrayna savaşı 24 Ekim 2022'de Rusya'nın saldırısıyla başladı.
03:224,5 yıl geçti.
03:25Hala tünelin ucunda bir ışık yok.
03:27Yani bu meselenin de akşamdan sabaha bir uzlaşıyla, barışla sonuçlanma ihtimali için henüz daha erken.
03:37Yani böyle bir şeyin mümkün olup olmadığını şu an kesin olarak söylemek mümkün değil.
03:44Fakat şu husus kesin ABD'nin İsrail'in peşine takılarak başlattığı İran operasyonu, İran saldırısı başarısızlıkla sonuçlandı.
03:59Savaş hedeflerinin hiçbirisine ulaşamadılar.
04:03Bunu bugünkü mutabakat zaptı maddelerine baktığımızda net olarak söylememiz mümkün.
04:12Bir hususu daha netleştirmek isterim.
04:14Tabi İran tarafı 14 madde halinde mutabakat zaptını açıkladı.
04:21Daha önceden de taraflar arasında birkaç kez 12 madde, 14 madde geldi gitti.
04:27Şu an itibariyle resmi olarak metin açıklanmış değil.
04:33Fakat İran'ın açıklamasına itibar etmek de gerekir.
04:37Çünkü İsrail basınına baktığımızda Netanyahu'ya ve ABD'ye feveran ettiklerini görüyoruz.
04:45Bu metnin cuma günü Cenevre'de, İsviçre'nin Cenevre kentinde yapılan resmi imza töreninde açıklanması bekleniyor.
04:58Ufak tefek değişiklikler olabilir.
05:00Yahut da İran'ın açıkladığı bu metin olduğu gibi de kalabilir.
05:05Bu metni esas aldığımızda saldırgan Siyonist İttifakı'nın macerasının başarısızlıkla sonuçlandığını rahatlıkla söyleyebiliriz.
05:16Peki şimdi dediğiniz gibi belki tekrar çok daha net bir açıklama ve çok daha net bir metin ortaya çıkabilir.
05:24Özellikle İsviçre'den sonra.
05:27Burada dikkat çekilen, daha doğrusu herkesin dikkatini çektiği 300 milyar dolar meselesi.
05:33Bunu kim verecek?
05:37İran savaş tazminatı ödenmesi konusunda tüm müzakere boyunca esasen baskı yapıyordu.
05:44Ve İran'ın bu baskısı bir takım konularda mesafe alınmasını da sağladı.
05:49Mesela İran dedi ki, dün bunu ABD'nin bir kez daha kabul ettiğini gördük.
05:56Tüm cephelerde saldırılar duracak Lübnan dahil diye bir kararlı duruş ortaya koydu.
06:02Dün bu uzlaşıyı engellemek, manipüle etmek için, devre dışı bırakmak için İsrail'in bir operasyonuna tanık olduk.
06:15Lübnan'a yönelik saldırı başlattı.
06:18Ve İran'da bu durumun, mutabakatın aleyhine olduğunu ileri sürerek, İsrail'e yönelik hava saldırısı arifesindeyken, başlatacak iken, taraflar uzlaşıya vardılar.
06:33Bir ay süre içerisinde kaldırılması öngörülen, en başta ABD tarafının önerisi bu şekildeydi.
06:41Hürmüz ablukasını derhal dün ABD kaldırdı.
06:46İran'ın İsrail'e saldırı yapmamasını istedi.
06:50Yani buradan şunu görüyoruz, ABD tarafı İsrail'i kontrol altına alma, İsrail'i denetim altında tutma konusunda kararlılığını koruma çabasında.
07:08Fakat bu mutabakatın zayıf tarafı da, yumuşak karnı da burası.
07:14Önümüzdeki günlerde eğer bir ihlal yahut da mutabakata aykırı oldu bittilerle tekrar çatışma alevlenecek olursa, bunu İsrail'in tetikleyebileceğini rahatlıkla
07:29söyleyebiliriz.
07:30Siz neyi sormuştunuz, onu unuttum ben.
07:32300 milyar dolar meselesi körfez ülkelerine yakılacak diyor.
07:36Yani körfez ülkeleri burada belki de en mağdurlardan bir tanesi oldu Amerikan üslerini barındırdıkları için.
07:45Dolayısıyla körfez ülkelerinin halkları böyle bir paranın kendilerinden çıkmasına tabii ki sıcak bakmayacaktır.
07:54Dolayısıyla bu körfez ülkeleriyle ABD arasında bir gelinme neden olabilir mi?
08:00Onların ABD haricinde...
08:02Olmaz, olmaz.
08:03Yani en baştan beri işte İran bir takım konularda kararlılık ortaya koymuştu.
08:09Yani bunu mesela tüm cephelerde çatışmalara durması şeklinde ısrarı netice olarak ABD tarafından kabul edildi ve protokolede yansıdı.
08:20Şimdi bu ikinci talebinin de yansıdığını görüyoruz.
08:24İran en başından beri savaş tazminatı istiyor.
08:28Cuma günü tam rakamı göreceğiz.
08:31Yahut da bu açıklanan İran Mir Haber Ajansı tarafından açıklanan belgenin belki de aynısını tescil edildiğini göreceğiz.
08:40Üç yüz milyar dolar İran'ın yeniden yapılandırılması için bir harcama yardım öngörülüyor.
08:50Bu miktarın ne şekilde temin tedarik edileceği belirsizliğini koruyor.
08:55Ama körfezin zaten bu konuda bir sorun sıkıntı yarattığı yaratacağı kanatında değilim.
09:01Şimdi Kuveyt'in işgali döneminde de tüm savaşın faturasını körfez ülkeleri üstlenmişti.
09:11Saddam'ın devrilmesi sonrasında da faturayı yine ABD tarafı körfeze yansıttı.
09:19Burada Trump'ın da bu işi belki doğrudan vakti ödeme olmadan bir takım imkanlarla İran'a sallanacak imtiyazlarla kolaylaştırabileceğini düşünüyorum.
09:33Ama işte cumayı beklememiz lazım.
09:35Körfez ülkelerinin ekonomik kapasiteleri bu rakamı ödemek için yeterli.
09:42Şimdi baktığımızda özellikle Kuveyt, Bahreyn, Katar, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri devasa mali güçleri var.
09:52Bunlar Trump hemen başkanı olduğu zaman hatırlayalım bölge ülkelerini ziyaret etmişti.
09:59İkili anlaşmalarla yatırım vaadi şeklinde bir kısmı toplamda 3.45 trilyon dolarlık
10:09ABD ile körfez arasında bir mutabakat sağlanmıştı.
10:15Yani bu rakamların önemlice bir kısmının körfezden çıkması, tahsil edilmesi
10:21onlar bakımından fazla sorun oluşturmaz kaldı ki
10:26ehemmiyet taşıyan nokta bundan sonra körfez coğrafyasında istikrar tesis temin edilebilmiş olsun.
10:36Esasen körfez ülkeleri en başından beri bu saldırganlığa zemin hatırladılar.
10:411981 yılında şunu hatırlayalım.
10:45İran devriminden kısa bir süre sonra ABD'nin yönlendirmesiyle körfez ülkeleri kendi aralarında
10:51bir uluslararası örgüt kurdular.
10:53Bu örgüt bugün de varlığını koruyor.
10:56Baktığınızda EFTA'ya benziyor.
10:58Ekonomik işbirliği sanki bu örgütün temel motivasyonu gibi gözüküyor.
11:04Gulf Corporation Council Körfez İşbirliği Konseyi
11:08İran'ın dışında Basra Körfezindeki ülkelerin üye olduğu bu örgütün temel işlevi görevi
11:16aslında İran devriminin etkilerinden körfez ülkelerini korumak.
11:22Yani körfezin bu konuda kayda değer bir İran'a yürek saldırıda zemin altyapı hazırlama bakımından
11:31günahı da var.
11:33Yani pek bir sorun çıkacağını düşünmüyorum.
11:36Kaldı ki ABD'nin de burada belli oranda bu rakama katkı sağlayacağı anlaşılıyor.
11:45Bir de tabii şimdi biz konuşurken Sayın Dışişleri Bakanı Hakan Fidan
11:49İran mevkidaşı Abbas Arakçı ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi.
11:53Ve burada Türkiye'nin katkılarından, barışı katkılarından dolayı teşekkür ettiğini söylüyor ajanslar.
11:59Gerçekten Türkiye bölgede, Ukrayna'nın Rusya arasında olduğu gibi
12:03burada da önemli bir rol üstlendi. Katılır mısınız?
12:07Türkiye'ye aslında resmi ara bulucu olarak da devriye girmek istedi.
12:12Fakat İran tercihini umandan yana kullandı.
12:16Çünkü Türkiye netice olarak belli zamanlarda gerilimler artıyor olsa da
12:21İran'a dost bir ülke.
12:24İran'la netice olarak aynı kültürden geliyoruz.
12:28İran nüfusunun üçte birden fazlası.
12:30Azerbaycan Türklerinden oluşuyor.
12:34İki ülke arasında sınırlar 1639.
12:38Kasr-ı Heşil'in anlaşmasından beri değişmedi.
12:41Fakat Türkiye'nin NATO ülkesi olması hasebiyle ara buluculuk konusunda
12:47İran en başta mesafeli davrandı.
12:50Ve daha önceden müzakerelerde ara bulucu olan
12:53ummanı yani maskatta yürütüldü görüşmeler.
12:57O görüşmeler devam ederken işte İsrail'in yönlendirmesiyle 28 Şubat'ta saldırılar başladı.
13:03Sonraki zaman diliminde ise resmi ara bulucu olarak görev üstlenen ülke Pakistan oldu.
13:13Ama buna rağmen Türkiye, Suudi Arabistan, Katar, Mısır bu sürecin içerisinde etkili biçimde yer aldı.
13:22Türkiye esasen çok geniş bir coğrafya da Balkanlarda, Orta Doğu'da, Afrika'da bu tip siyasi ihtilaflarda olan ara bulucu konumunda.
13:34Bunu Ukrayna Savaşı'nda da gördük, Balkanlardaki ihtilaflarda da gördük.
13:40Bir tarihte kavgalı olduğumuz Sırbistan ile bugün çok yakın, çok sıcak ilişkiler içerisindeyiz.
13:48Kosova meselesinden dolayı, Bosna-Hersek çatışmasından dolayı Sırbistan'la karşı karşıya gelmiştik.
13:5590'lı yıllarda, 2000'li yılların başında.
13:58Fakat bugün Sırbistan ile çok iyi ilişkiler içerisindeyiz.
14:05Şimdi bu genel çerçeveden baktığımızda İran'ın Türkiye konusunda bir takım çekinceleri olabilir.
14:13Biz daha açık ve şeffaf davranıyoruz.
14:16Hakikaten geçmişten bugüne baktığımızda, yakın tarihe baktığımızda hassasiyetimizi hep ortaya koyduk.
14:25İran-Rox savaşı boyunca iki tarafın uzlaşısını Türkiye sağlamaya çalıştı.
14:31Her iki tarafla da irtibatını koparmadı.
14:34Bugün de Türkiye baktığımızda önemli ölçüde ulusal hukuka göndermeyi yaparak saldırgan tarafı hukuka uymaya zorlama anlamında
14:46bu işin perde gerisinde kolaylaştırıcısı oldu.
14:50Nitekim Pakistan'da dün yaptığı açıklamada bu hususu takdir etti.
14:57Bunu da resmi iyileştirmiş oldu.
14:59Peki Sayın Ülgel son olarak şunu soracağım.
15:02İsrail, Güney Kıbrıs, Rum kesimi ve Yunanistan bir konsorsiyum ve bu tabii ki bölgeyi rahatsız ediyor.
15:10Sayın Cumhurbaşkanı da bu noktada açıklamalarda bulundu.
15:13Sadece bölge değil Arnavutluk Tiran'da da bazı emeller peşinde ve Tiran halkı, Arnavutluk halkı ayakta
15:20topraklarından, coğrafyadan bir parça koparılacağı endişesi var.
15:26Ama tabii ki Başbakan Edirama'da bu endişe yok.
15:29Tabii ki nedendir?
15:30Üç aşağı beş gülü herkes malum biliyor.
15:33Siz nasıl değerlendiriyorsunuz?
15:35Bölgedeki bu İsrail tehdidi nasıl bertaraf edilecek ve Türkiye'nin atacağı hamleler ne olur?
15:44Burada tabii gerçekçi olmak lazım.
15:46İsrail Amerika'dır.
15:47Yani İsrail tek başına bir bu coğrafyada esamesi okunmaz.
15:52ABD'nin himayesi, desteği, koruması, ekonomik, askeri, silah teçhizat, cephane, lojistik, istihbarat desteği olmadan
16:02İsrail'in bir esamesi okunmaz bu coğrafyada.
16:06Esasen Amerika'nın iç politikasını, dış politikasını, finans, kapitalini, ekonomisini de
16:12önemli ölçüde Yahudi sermayesi yönlendiriyor.
16:16Türkiye tüm bunların bilincinde olarak ve İsrail'in ezoterik, teolojik bir takım hedeflere ulaşmak için yürüttüğü projelerin farkında.
16:29ABD'yi de bu işe angaj etmiş vaziyetteler.
16:33İsrail dünyasının mağarına İsrail, İngiltere tarafından bir hançer olarak saplandı.
16:40İngiltere'nin manda idaresi altında İsrail Devleti'nin teşekkülü oluşumu için hazırlıklar sürdürüldü.
16:51Devlet kurulduktan sonra da İngiltere desteklemeye devam etti.
16:56İsrail'i siyonizmi, himaye görevini ABD'ye üstlendi.
17:00Türkiye tüm bunların bilincinde olarak ve hukuk içerisinde çok önemli adımlar atıyor.
17:08Şimdi son dönemde İsrail'in bir taraftan Afrika boynusunda, öte taraftan işte Orta Asya'da, Kafkasya'da, Balkanlar'da geniş bir coğrafyada etki
17:23nüfuzunu arttırma arayışı içerisinde olduğunu gördük.
17:27Türkiye bu konuda İran'dan daha etkili. İran belki retorikte, görüntüde İsrail karşıtlığı, Amerikan karşıtlığını sürekli gündemde tutuyordu.
17:41Türkiye ise bu konuda çok daha derinden gidiyor.
17:46Tarihin genel akışı içerisinde bu tip ittifakların bize karşı bir etki doğurması söz konusu değil.
17:53Zaman zaman bunu böyle kurumsallaştırmaya falan da çalıştılar.
17:59Mesela Doğu Akdeniz Gaz Forumu oluşturdular 2020 yılı Ocak ayında.
18:04Türkiye'yi dışlayarak orada EASMED projesinin böyle altyapısının zeminini oluşturacak bir takım girişimler içerisinde bulundular.
18:14İkili, üçlü ittifaklar zaman zaman konuşuluyor.
18:17Türkiye'nin ulusal gücü karşısında bunların çok fazla bir emniyeti yok.
18:22Ve esasen Aksa tufanıyla başlayan süreç bize şunu gösterdi.
18:31Siyonizmin ne büyük bir tehlike olduğunu sadece Araplar için değil, Filistinler için değil, sadece Müslümanlar için değil, tüm insanlık için
18:40nasıl büyük bir tehlike olduğunu bir kez daha çıplak biçimde gösterdi.
18:45Bu tip çabalar neye kadar gayret gösterilirse göstersinler, eninde sonunda akamete uğrayacak bir takım İslam dünyasındaki yöneticiler bu konuda gazet
18:58içerisinde olabilirler.
18:59Bunlar mankurtlaşmış olabilirler, yani zihni bakımdan asimilasyona uğramış olabilirler.
19:06Bunun işte Trans-Kafgasya'da örneği var, ismini söylemeyeyim.
19:10Balkanlar da var, başka coğrafyalar da var.
19:13Ama bunların tarihin genel akışı içerisinde hiçbir emniyeti yok.
19:17Evet, peki efendim ben çok teşekkür ediyorum.
19:20Değerli düşüncelerinizi, görüşlerinizi paylaştığınız, katkılarınızdan ötürü çok sağ olun.
19:25İyi yayınlar dilerim.
19:26Teşekkür ederim.
Yorumlar