00:00Ang pagsasalita at pakikipag-usap ay mahalagang bahagi ng development ng isang bata,
00:06kaya mahalagang maunawaan ng mga magulang ang speech delay at ang mga paraan para matulungan ang kanilang mga.
00:14Tama ka, Jen, Ayens. Kaya naman pag-usapan natin ang Chiquitinig, a speech and language development campaign.
00:21At alamin ko paano nito na-reuning mag-atid ng kaalaman at suporta sa mga pamilyang may ganitong pinagdaraanan.
00:28Para talakayan niyang kasama natin ngayon ng mga researcher mula sa Bulacan State University na sina Zofia Lapos,
00:34Paula Ndecepita, Adiana Afalia. Welcome sa Rise and Shine, Pilipinas.
00:39Hello.
00:41So can you tell us more about this campaign? Paano nagsimula ito at ano yung nagtulak sa inyo na gawin
00:48ito?
00:48So this is not only a research for us, personal po siya dahil most of us, ako po may 4
00:56-year-old brother, younger brother,
00:58at most of us may pamangkian, pinsan, around that age din po.
01:02At may common denominator sila, which is may speech-language difficulties po sila.
01:07And when we research kung phenomenon po ba ito, bakit tumataas at dumadami yung talang,
01:13we discovered na it's much more than that.
01:17Sobrang dami po pala ng mga bata ngayon na may speech-language difficulties,
01:21at yung profesional na makakatulong po for them, which are speech-language pathologists,
01:26are kulang sa Philippines, lalo sa provinces.
01:29So from our research, there is 1,000 to 8,000 SLP to patient ratio po ngayon sa Philippines,
01:38which is the reason why tinanong po namin sa sarili namin,
01:43anong kaya naming magawa bilang broadcasting students para matugunan yung problema po na ito?
01:49And I heard mahal din yung ganitong kind of therapist, because I also have a nephew na gano'n.
01:56Mahal din per session.
01:58And at all, they have access to that.
02:00Pero of course, naging malalim yung inyong pag-aaral patungkol dito,
02:04given the data and the lived experiences of the parents and the patients or mga bata
02:10na inyong nakausap patungkol dito.
02:12Siguro kwentuhan nyo kami, sinyo naging journey,
02:14habang binubuo nyo itong campaign na ito.
02:17Yes, of course, as we dig in deeper po sa aming research,
02:21nakita po namin na mahirap dugtungan yung bridge sa speech-language development ng mga bata to the community.
02:30So as media students, we want to bridge that gap.
02:36Kasi marami pong factors yun na financially, merong geographically,
02:42and syempre sa assessment po nun.
02:45So mahirap pong makahanap.
02:46And as well, syempre, as media students, as broadcasting students,
02:51we want to utilize media.
02:53Gusto namin gamitin ito, maging platform ito para sa mga magulang,
02:57upang matulungan yung mga bata.
03:00And about your journey habang ginagawa nyo ito,
03:03habang binubuo yung campaign, can you tell us more about it?
03:06So we found na sobrang dami po talaga ng gaps talaga po na hindi namin alam kung saan po magsisimula.
03:15But then eventually, noon na nga po, actually, inumpisahan po namin sya sa bata mismo.
03:21But then the panelists also made us realize, and of course our advisor made us realize,
03:26that why not start from the cause and not the effect mga parent.
03:31Kasi effect na lang po yung problema sa pagsasalita ng mga bata.
03:35Pero baka may kakulangan pa sa awareness, knowledge, attitudes, and practices ng mga magulang.
03:41Okay, Gianna, gaano kahalaga yung mag-up intervention?
03:45Basa sa inyo pa na, like, sick when it comes to speech therapy,
03:48so pagtulong sa mga batang may speech delay.
03:51Sobrang halaga po ng early intervention ng mga bata.
03:55Dahil, based po sa thesis 1 po namin, maraming mga parent na in denial.
04:02Kasi tatakot sila na ma-diagnose yung anak nila based sa mga haka-haka na iba na...
04:09The stigma?
04:10Yes, yes.
04:11Kaya sabi ng iba, okay lang yan, kalalakihan lang din yan.
04:14Parang, in-normalize lang po nila na parang, okay lang yan, na parang, tama lang, ganyan.
04:19Pero, nung thesis 2 po namin, during campaign,
04:23Second part?
04:24Yes, yes.
04:25Na doon po nila nalaman na, hindi po pala dapat mag-in denial.
04:29Dahil, may magagawa tayo bilang magulang.
04:32May magagawa.
04:33Kasi finally, may lumapit sa kanila.
04:36Yes.
04:36Or may tumulong para mailapit yung mga organisasyon, government institutions.
04:41People who would actually help them and make a voice.
04:44That they're not alone.
04:45And may hinab din talaga sa isang magulang na tanggapin na they have to handle this with their child.
04:51Wala pong CD, ay wala pong child day care centers na yung mga magulang hindi lumalapit sa teacher after nilang
04:58mapanood yung series namin.
05:00So, doon po namin masasabi na effective po yung mismong kabilis.
05:04And this is like a teamwork para sa bata.
05:07At home and wherever the child goes, kung saan man siya yung activity ngayon yung school.
05:12Dapat alam lahat na meron condition na gano'n para matulungan yung bata.
05:17It takes a village to develop the child.
05:21So, ano-ano naman yung mga activity na inihahandaan nyo?
05:25Syempre po yung mga activities na meron kami.
05:29Besides the online, we have the Chiki Tour.
05:34So, pumunta po kami sa child day care centers na may highly need for this campaign.
05:41And also, syempre sa mga child day care centers na yun, si Gianna, ang yung source of happiness.
05:48Source of happiness po siya ng mga parents namin.
05:51Sige, Gianna, paano sila pinasayon?
05:53So, napansin ko kasi madami, yung parang napansin ko siya.
05:55Sino si madami?
05:56Ay, proffy!
05:59Napansin ko po, sobrang anulungkot, walang ka-engage-engage.
06:04So, sabi ko, ay, kailangan kong gawin yun ng power ko.
06:06So, sabi ko, Chiki Pili!
06:09Napangalan na ko, eh, di lahat ng mga parents parang naging engaged.
06:14So, natuto na sila, nag-focus pa sila sa study namin, nag-enjoy pa po sila.
06:19Ano po, binila ko yung yes mo, naka-21 yes.
06:22Yes, it's the same interview natin.
06:23Feeling ko, idol mo si Rufa May Kain.
06:25Yes!
06:28Siguro, pinakamalagang mensahe ng kampanyang ginagawa ninyo.
06:31At pag-invite na rin sa ating mga ka-RSP,
06:34na sila rin ay maging bahagi mula doon sa pagkataasang kaalaman na maraming kababaeng natin
06:41when it comes dito sa gantong klaseng mga issues sa kinakarap ng mga bata
06:44and what could be the intervention.
06:45So, ang Chikatini campaign po namin, meron po kaming episodes.
06:50So, broadcast ready video educational series na mapapanood po sa aming Facebook page.
06:56And also, i-distribute din po siya ng aming organizations and local and national partners
07:04para po mas mabigyang access yung communities po namin.
07:08Dahil naniniwala po kami na tulong-tulong dahil sa inyong pag-ibig,
07:13na bubuo ang tinig.
07:15Ayan, ang taro na.
07:16I like it.
07:17Maraming salamat ta, Sophia, Paulin, and Jana.
07:20Sana'y maraming mga magulang ang maabot ng inyong camping.
