00:00Baka Buzo, ingat po, uso na naman ng mga sakit ngayon.
00:03Ang Department of Health nagbabala sa pagtaas ng kaso,
00:06ng malatrang kasong sakit daw.
00:08May ubo, may sipon, kasabay ng yung pabago-bagong panahon.
00:13Dito lang sa atin sa UH, marami rin.
00:14Merong tawag nyo yung mga flu-like symptoms, mga ganon.
00:17Kasi syempre medyo weird yung panahon ngayon.
00:19Hindi naman pala flu, o.
00:20Totoo, di ba? Sobrang init, tas biglang uulan naman.
00:23Tayo ka, galing dito, paglabas ang init.
00:26Oo din.
00:26So ano nga ba epekto sa katawan natin ng pabago-bagong panahon?
00:30Di ba nag-a-adjust agad ng katawan?
00:32Yan ang ating kukonsulta ngayon dito sa UH Clinic!
00:37At syempre, makasama natin ngayong umaga,
00:39Department of Health Assistant Secretary Diana Tamondong-Lachica.
00:43Good morning po, Asical Chica!
00:45Good morning, Igan! Good morning, Susie!
00:47Thanks for being here, Doc!
00:49Sabi ng pag-asa, tapos na habagat.
00:51Ito na daw ang ika nga Super El Nino at saka Amihan.
00:54Yan, ramdam na yung sobrang init, pero umuulan pa rin po.
00:58Asek, kung ganito po yung pabago-bagong nga yung panahon,
01:02paano po nagre-react yung katawan?
01:04Well, meron po talaga mga reaksyon yung katawan sa pabago-bagong panahon.
01:08Pero kailangan natin linawin, no?
01:09Kasi, I think marami sa ating mga kababayan,
01:12ang akala nila, just because pabago-bagong yung panahon,
01:15eh nagkakasakit na tayo.
01:17Indirekta yung epekto ng pabago-bagong panahon, no?
01:20Hindi naman yan mismo ang nagpapasakit sa atin.
01:24Usually naman, yung ubotsipon, lagnat, usually yan virus, eh.
01:29So, infection siya.
01:30Oo nga.
01:31Ano na sasabihin ko sa mga anak ko ngayon?
01:33Yan kasi pabago-bago na panahon, okay.
01:36So, yung nasa lamig ka, biglang iinit, wala yun?
01:40Hindi talaga yun yung direkta.
01:41Actually, yung mula din sa init pa, punta sa lamig,
01:46yun din yung isang iniisip, ano?
01:48Pero actually, pag tayo kasi ay nasa lamig, for example,
01:52lalo na air-conditioned, no?
01:53So, yung hangin, sinishare natin siya.
01:56At kung meron sa atin na isa sa opisina or isa sa kwarto,
02:00o may camera man.
02:01May sakit.
02:02Oo, so pwedeng ma...
02:04So, hawa-hawa na pala.
02:05Hawa, because of the shared air, kumbaga.
02:08Okay.
02:09So, magbigay lang tayo ng example, halimbawa,
02:11nag-commute ka at pagkainit-init sa labas,
02:14tapos pinawisan ka, papasok sa loob ng opisina,
02:17na malamig naman, wala palang efekto yung ganyan.
02:20Yes.
02:20So, hindi necessarily kailangan pa na mag-intay bago pumasok, no?
02:26Importante, pag galing na sa init,
02:28make sure you're well hydrated, no?
02:30Inom tayo ng maraming tubig, fluids,
02:33at magpahinga.
02:34Kasi syempre, yung efekt ng init din sa atin,
02:36kailangan natin mamitin.
02:37So, wala talagang connection pa bago-bagong klima,
02:40pabago-bagong temperatura,
02:42virus talaga pag ubut sipon.
02:44Indirekta lang po.
02:45Indirekta lang.
02:46So, meron din naman,
02:46lalo na yung mga pasyente nating may hika,
02:49yung asthma,
02:50or allergic rhinitis,
02:52kapag malamig,
02:53or very dry yung hangin,
02:55ang nangyayari dun sa mga air passages nila,
02:57nagdry din.
02:58So, madali din silang ubuhin, siponin,
03:00at magkaroon din ng infection.
03:02So, pag ganyan,
03:04wouldn't it be na mas maraming dapat nagkaasakit pag summer?
03:08Well,
03:09Di ba?
03:09Kasi kung medyo may kinalaman sa allergies.
03:12Sa drying.
03:13Pero actually, pag summer, di ba,
03:15lumalabas tayo.
03:16So, mas nasa dun tayo sa outdoors,
03:18medyo hindi tayo nagkukumpul-kumpul in one place.
03:21So, yun kasing pagkumpul-kumpul in one place,
03:23nasa air-conditioned room,
03:24yun nga,
03:25lalo na kung hindi tayo nagkakaroon ng respiratory hygiene na tinatawag,
03:28nakapag umuubo tayo,
03:29nagtatakip tayo,
03:31or actually, dapat talaga kung may sipon, ubo, sakit,
03:34huwag na tayong pumasok kung pwede,
03:36kung maaari, di ba?
03:38So, kung summer kasi, we're all outside,
03:40so, mas less yung chance of transmission.
03:43Eh, yung ito, yung maduming hangin galing Indonesia,
03:45yung, hey, mayroon pa rin ba?
03:46Iba pa rin ho yan.
03:48Ngayon, medyo lumikas naman yung bumababa na.
03:51But definitely, we are on the lookout,
03:53yung mga unhealthy air na indicators po natin.
03:57So, kapag ganyan, very important,
03:58nakamasak tayo.
04:00Okay.
04:00So, if kaya, stay indoors na lang talaga,
04:03especially for the more vulnerable populations.
04:06So, yung mga bata,
04:08yung ating mga nakatatanda,
04:10at yung mga bunis.
04:11Okay.
04:11May comorbidity, o mga ganyan.
04:13Asik, marami din kayo,
04:15nasa active era na,
04:16yung mga nag-running,
04:17yung mga sports, pickleball, tennis.
04:19Kapag ganyan,
04:20sobrang pawis ka from an activity,
04:22tapos maliligo,
04:23pwede nga ba na magkasakit ka?
04:24Pas maraw.
04:25Di ba yung sinasabi?
04:26Huwag ka agad maliligo kasi.
04:27Yung iba naman sabi,
04:28di maligo ka agad.
04:29Oo, di.
04:30Ano ba talaga dapat gawin?
04:31Okay.
04:32So, linawin po natin,
04:33sa kapag ganyan,
04:34na very active kayo,
04:36strenuous activity pawis,
04:37actually,
04:38mas maganda pa rin
04:38na maligo after.
04:40After.
04:40Kasi hygiene po eh, di ba?
04:42So, nandun kayo sa outdoor,
04:43you're exposed to the elements,
04:45so kailangan maligo.
04:46Pero before maligo,
04:48maganda po mag-cool down.
04:50So, medyo,
04:50yung ginagawa po ng mga athletes natin,
04:53di ba,
04:53they warm up before the exercise.
04:55They should also cool down
04:56after the exercise.
04:58Medyo bumaba po yung heart rate natin,
05:00medyo maka-acclimatize
05:02or mag-adjust na
05:03before yung actual pagligo ho natin.
05:06So, very important yun na
05:07na nag-aliligo at nag-cool down.
05:10Hot water, cold water,
05:11may kinalaman ba?
05:12May masama ba?
05:13May iba.
05:14Sinasabi,
05:14pag cold water kasi,
05:16parang yung metabolism,
05:17mas na-stimulate.
05:18But actually,
05:19wala namang
05:20very big evidence on the difference.
05:22Okay.
05:22Itong mga ganitong sakit,
05:23kapag nagpakonsulta sa doktor,
05:25sabi po eh,
05:26either bacteria nga o virus,
05:29anong pagkakaiba po nung dalawa?
05:30Bacteria at saka virus.
05:31Okay.
05:32Pareho silang mikrobyo
05:33na nagkakos ng ubo,
05:34sipon,
05:35lagnat,
05:35pero very different ho sila.
05:37Okay.
05:38So, kung viruses,
05:39yan ho,
05:40ay kailangan nung cells natin
05:41para mag-replicate.
05:42Yung bacteria,
05:43kaya nila talaga
05:44mag-cause na infection
05:45by themselves.
05:46So, magkaibang,
05:47magkaiba rin ho.
05:48Yung treatment,
05:51pero minsan,
05:52talaga by the symptoms,
05:53halos pareho na lang po.
05:54Hindi yan nakikita sa,
05:55iba sinasabi,
05:56sa kulay ng plema.
05:57Oo,
05:58yun yung sinasabi.
05:59Kung mas green o mas yellow.
06:00Mas green o mas yellow.
06:02Pero marami yung factors.
06:03Walang cure eh,
06:04di ba?
06:04Parang medyo pa,
06:06gagainan lang ang pakiramdam mo,
06:08pero walang cure eh.
06:09Pag viruses,
06:10actually,
06:11more often than not,
06:13kailangan supportive treatment lang.
06:14So, pahinga, hydration.
06:16Although,
06:16meron po tayo mga specific viruses
06:18like influenza
06:19or even COVID-19.
06:20Bakuna.
06:21Bakuna.
06:22Or meron din po
06:23mga antimicrobials
06:24for viruses.
06:25But,
06:25those are only for
06:26specific population.
06:28So, sa mga nakatatanda.
06:29So, kailangan talaga
06:30may konsulta ng doktor.
06:32At the same time,
06:33yung bacteria po,
06:34hindi rin yan lahat
06:35kailangan antibiotics.
06:36Oo.
06:37May iba,
06:38na maayos naman po
06:40yung pakiramdam
06:41even without the antibiotics.
06:42So, mas maganda talaga
06:43huwag tayo magsi-self-medicate.
06:45Tama.
06:45Agree, agree.
06:46O, kasama sila.
06:47Oo nga.
06:48At eto,
06:48may tanong din
06:49yung ilang kapuso natin online
06:51mula kay Aden Malabag.
06:53Kung pangangati po ba
06:54ng katawan
06:54at pantal-pantal
06:55dahil din po ba
06:56sa pabago-bagong panahon?
06:58Pagtag-init,
06:59bulutong, di ba?
07:00Mga gano'n.
07:00Kasi ito yung mga rashes.
07:02So, maraming rashes
07:02na pwedeng lumabas.
07:03Dry skin.
07:04Maiba ho talaga
07:05just because mainit
07:07nagkakaroon na sila
07:07ng parang pantal-pantal
07:09na usually ho
07:09within minutes
07:13So, pwede ho yun.
07:15Pero kung ibang rashes din
07:16na hindi nawawala
07:17ng gano'n kabilis,
07:19dapat ho magpatingin na tayo.
07:20Okay.
07:20Maraming na ibang pwede.
07:22Ayun.
07:22Maraming salamat.
07:24Department of Health Assistant Secretary
07:25Diana Damundong Lachica.
07:28Ayan.
07:28Pangalagaan po natin
07:29ating katawan,
07:30mga kapuso.
07:31At alam nyo naman,
07:33mahal magkasakit.
07:34Mahal.
07:35Magbabalik po
07:36ang unang hirit.
07:37Wait!
07:38Wait, wait, wait!
07:40Wait lang.
07:41Huwag mo muna i-close.
07:42Mag-subscribe ka na muna
07:44sa GMA Public Affairs
07:45YouTube channel
07:46para lagi kang una
07:47sa mga latest kweto at balita.
07:49I-follow mo na rin
07:50ang official social media pages
07:52na ang unang hirit.
07:55O, sige na.
