- 18 minutes ago
BAHA NA NAMAN?!
Sa isang bansang madalas daanan ng bagyo, sapat nga ba ang flood control projects ng gobyerno para labanan ang baha?
Mula sa mga bagong flood mitigation projects sa NCR at flood plan na noon pang 1941, hanggang sa natural na depensa ng Sierra Madre at Jaro Floodway sa Iloilo—alamin kung ano nga ba ang mga pangmatagalang solusyon sa paulit-ulit na problema ng pagbaha.
Suriin ang ilang flood control projects ng gobyerno at kung epektibo nga ba ang mga ito sa ikatlong episode ng The Week Explained, kasama si Bea Pinlac.
Sa isang bansang madalas daanan ng bagyo, sapat nga ba ang flood control projects ng gobyerno para labanan ang baha?
Mula sa mga bagong flood mitigation projects sa NCR at flood plan na noon pang 1941, hanggang sa natural na depensa ng Sierra Madre at Jaro Floodway sa Iloilo—alamin kung ano nga ba ang mga pangmatagalang solusyon sa paulit-ulit na problema ng pagbaha.
Suriin ang ilang flood control projects ng gobyerno at kung epektibo nga ba ang mga ito sa ikatlong episode ng The Week Explained, kasama si Bea Pinlac.
Category
📺
TVTranscript
00:00.
00:01So
00:16capag malakas ang ulan marami sa atin abot abot nang kabah
00:21ang paniguradong kasunod kasi niyan matinding pagbaha
00:24na sa ilang mga lugar pa nga umaabot ng linggo o buwan kung kumu pa
00:28Sa gitna ng milyon-milyong pisong na wild dust umano sa mga anomaliyang flood control projects.
00:34Baha is the new normal na nga ba? O may magagawa pa?
00:37Sa episode na ito, silipin natin ang mga plano ng gobyerno para tugunan ng problema sa baha.
00:42Ang tanong, sapat at efektibo ba ang mga ito ayon sa mga eksperto?
00:47Ano nga ba ang pangmatagalang solusyon sa baha?
00:50At may mga lugar nga bang nakahanap na ng solusyon na talagang gumagana?
00:54Yan na ang himayin natin.
00:59Sa isang bansang madalas daanan ng bagyo, sapat na nga ba ang pagtatayo lang ng mga infrastrukturang kontrabaha?
01:06May bagong flood mitigation sites daw ang gobyerno sa NCR?
01:10Saan-saan? At ano nga ba ito?
01:13Ano nga ba ang laman ng 1941 Master Plan?
01:16At paano sana may iwasan ang pagbaha sa Metro Manila kung naipatupad?
01:20Pagdating sa nature-based solutions, paano nakatutulong ang Sierra Madre?
01:24Bilang natural na depensa laban sa malalakas na bagyo at pagbaha?
01:29At sa Iloilo, efektibo nga ba ang haro floodway sa pagbabawas ng baha?
01:34Ako si Bea Penlac at ito ang The Week Explained.
01:38Dahil, mabuti ng malinaw.
01:40Taon-taon, iba't ibang lugar sa bansa ang nakalaranas ng matinding pagbaha tuwing may bagyo o malakas na habagat.
01:48At sa tuwing nangyayari ito, flood control projects ang isa sa mga unang solusyon na iisip.
01:53Pero ayon sa mga eksperto, hindi sapat na basta magtayo lang ng magtayo ng flood control projects.
01:59Kailangan daw kasi mas malawak at pangmatagalan ng approach sa flood management.
02:04So kung hindi lang flood control projects ang sagot, ano nga ba talaga ang kailangan para tuluyan ng masolusyonan ang
02:11pagbaha?
02:13Kung hindi masosolusyonan ang taon-taon na lang na pagbaha sa Pilipinas,
02:17iindahin daw ng ating ekonomiya ang danyo sa posibleng umabot sa $124 billion o mahigit 7.6 trillion pesos mula
02:252022 hanggang 2050.
02:27On average, nasa 20 bagyo tumatama sa Pilipinas kada taon ayon sa pag-asa.
02:32At kabilang tayo sa mga basang pinaka-apektado ng water-related disasters, gaya na malawak ang pagbaha.
02:38Ayon sa mga eksperto, hindi lamang climate change at lokasyon ng ating bansa ang problema,
02:43kundi ang dekade-dekadang mahinang urban planning, matinding pagkukulang sa waste management,
02:48pati mga flood control projects na kundi outdated o luma, ay substandard naman dahil sa korupsyon.
02:55Hindi na raw sapat ang concrete dams, flood walls at mga dike.
02:58Ngayon tila palakas ng palakas ang mga bagyong tumatama sa bansa
03:01at patindi ng patindi ang pagbahang nararanasan natin.
03:04Anong flood control projects ang pangmatagalang solusyon sa baha?
03:08Halimbawang mayroong isang malawak na lote.
03:11Kung wala pang istruktura ang nakatayo rito, bumabagsak ang ulan sa lupa at kaya nitong sip-sipin ng tubig.
03:16Pero kung ang lugar ay tinayuan na ng mga kalsada, mga bahay at iba pang gusali,
03:21at kung ang lupa ay sementado na, wala nang sisip-sip sa tubig ulan.
03:26Ang tawag sa tubig na naiipon ay run-off water.
03:29Malaking tulong sana ang mga drainage para umagos ang tubig palabas sa dagat.
03:33Kung sapat ang sukat na mga ito, maayos na na may maintain at hindi barado na sa katerbang basura.
03:40Paano na lang kung ang problema sa lote na ito ay problema ng isang buong rehyon gaya ng Metro Manila,
03:45na may mga ilog at nasa gitna ng Manila Bay at Laguna Debay na heavily silted at posibleng umapaw tuwing
03:52malakas ang ulan.
03:53Ayon sa Philippine Disaster Resilience Foundation, posibleng maging solusyon ng green infrastructure gaya ng sunken lawns at underground tanks.
04:02Ang sunken lawn o retention pond ay isang landscape design na mas mababa sa ground level.
04:08Nagsisilbi itong natural sponge kung saan naiipon ang run-off water para mapigilan ng pagbaha.
04:13Ang underground tank o detention pond naman ay nagsisilbing malaking water storage kung saan naiipon ang run-off water kapag
04:21malakas ang ulan.
04:21Ang tubig ay unti-unting nai-release para maiwasan ang pag-apaw nito.
04:26Gaya na lang sa Bonifacio Global City na may 22,000 cubic meter detention tank sa ilalim ng Burgos Circle
04:32kaya naiiwasan ang pagbaharoon.
04:34Ang lalim nito ay katumbas ng gusaling may apat na palapag.
04:38Kaya nito mag-imbak ng tubig na katumbas ng laman ng eight Olympic-sized swimming pools.
04:43Nitong April 2026, inanunsyo naman ni Quezon City Mayor Joy Belmonte ang ginagawang 3-in-1 facility sa Quezon Memorial
04:50Circle.
04:51Magsisilbi itong park, retention pond, at detention pond.
04:55Kaya raw nito mag-imbak ng hanggang 651 cubic meters ng tubig.
05:00Naglagay rin sila ng filtration system na may 282 cubic meters capacity.
05:05Ang tubig ay gagamitin para sa landscape at irigasyon ng lungsod.
05:09Iminumungkahi rin ng mga eksperto ang pag-upgrade at regular ng deklaging ng mga drainage systems,
05:14ang reforestation ng Marikina Watershed,
05:17at ang paglalagay ng spillway kung saan dadaloy ang excess na tubig mula Marikina River at Laguna Divay palabas ng
05:23Pacific Ocean.
05:24Pang matagalang solusyon ang panawagan ngayon ng iba't ibang grupo para makaahon ng ating bansa sa problemang taon-taon na
05:31lang tayong nilulubo.
05:33Kung pang matagal ang flood management ang kailangan,
05:36ayon sa mga eksperto, meron naman daw bagong plano ang gobyerno.
05:39Sa Metro Manila, may 39 sites ang tinitingnan para sa iba't ibang flood mitigation projects,
05:45gaya ng detention ponds, river floodplains, inland wetlands, at bioretention areas.
05:51Pinag-aaralan din ang ilang ilog para sa river renaturation.
05:55Ops, big words no?
05:57Pero sinti lang naman ang ideya.
05:59Gumawa o magpanumbalik ng mga lugar na pwedeng sumalo, mag-imbak, o magbigay daan sa tubig
06:05para hindi ito agad mapunta sa mga komunidad.
06:08At tiyak na malaking hamon yan.
06:11Tara, busisiin natin.
06:13Kung noong September 26, 2009,
06:16455 mm na ulan sa loob ng 24 hours ang ibinagsak ng bagyong undoy sa Metro Manila,
06:24nitong August 17, 2026, umabot sa 201.7 mm ang ulan sa NCR sa loob lang ng limang oras.
06:34Ibig sabihin, halos kalahati na ng ulan ng undoy ang dinanas ng kamay nilaan nang wala pang kalahating araw.
06:42At dahil 239 mm lang ang kapasity ng drainage sa Metro Manila ayon sa MMDA,
06:48ito ang naging risulta.
06:53Alam niyo bang 1970s o mahigit 50 years ago na nang matapos ang malaking bahagi ng drainage system sa NCR?
07:01Dahil kakaunti pa lang ang populasyon noon sa Maynila,
07:04sapat ang maliliit na tubo at makikipot na daluyan ng tubig.
07:08Pero siyempre, iban na ang panahon ngayon.
07:12Mas marami na ang tao.
07:14Nagsisulputan na ang sandamakmak na estruktura.
07:18Idagdag pa riyan ang climate change.
07:20Tila nag-volt in ang problema sa basura,
07:24na simentong mga daluyan ng tubig,
07:27at mas malalakas na pagulan.
07:30Ang tanong, bakit hindi nalang i-upgrade ang drainage system sa Metro Manila?
07:35To think that drainage should be solved holistically,
07:42dapat buo natin siyang sinusolved rather than patsi-patsi yung pagsisolved.
07:47Due to urbanization, marami na nakata yung building.
07:51Minsan doon sa edge na yung drainage line.
07:55Minsan, ikukonsider mo na yung cost o pagbubongkal yung maa-affect ng building near the drainage.
08:02So, sometimes, doon na, nagiging nakakaroon na ng domino effect na mahirap na lalong i-salt because of the urbanization.
08:10Sa Quezon City pa lang, 27 billion pesos na agad ang pondong kakailanganin
08:16para mabuo ang isang drainage master plan ayon sa LGU.
08:20Mahigit kalahati na yan ang taunang budget ng lungsod na 40.5 billion pesos.
08:27Paano na kaya kung drainage ng buong Metro Manila ang aayusin?
08:31Pero may ikinakasa ang gobyerno na mas mura at efektibo umanong solusyon sa krisis sa baha.
08:40Ano kaya ang mga bagong itatayong flood control projects sa Metro Manila?
08:47Batay sa anunsyo ng Malacanang, 39 sites sa NCR ang posibleng pagtayuan ng mga proyekto
08:53kabilang ang bioretention areas o detention ponds, river floodplains, at constructed inland wetlands.
09:02May mga ilog ding pinag-aaralang isa-ilalim sa river renaturation.
09:07Ang detention pond ay isang pasilidad kung saan pansamantalang maiipol ang tubig ulan
09:12para maiwasan ang pag-agos nito sa mabababang lugar.
09:16Ang kalupaan natin is mayroong mataas na lugar, may mabababang lugar.
09:20Yung ulan na dumaloy mula sa mataas na lugar, bubulusok yun sa mabababang lugar.
09:25The purpose of the detention basin is sasaluhin niya yung baha na yun
09:29so that mapipigilan niya na bumuhos yung baha na yun further downstream.
09:35So, yung pag-prevent ng certain volume at a certain duration is importante rin po para maiwasan naman.
09:43Sa isang lugar na highly urbanized, binakamainam na solusyon daw sa baha ang detention pond.
09:50Pero hindi ito basta-basta lang paghuhukay ng lupa dahil kailangang ikonsidera ang drainage system ng isang lugar.
09:58What if it turns out on the ground na yung palang say, let's say, itong lugar sa portion ng Elsa,
10:08naka-drain pala, may tinap pala yung drainage sa bandang kubaw.
10:14Yung isa naman, tinap yung drainage banda sa kapuntang Marikina River.
10:19So, challenge po yun.
10:20So, kasi ang konsepto, dapat itatak mo sila leading all the way to one location, yung nga sa detention pond
10:26mo.
10:26Ang river floodplain naman ay patag na lupa sa tabi ng isang ilog.
10:32Nagsisilbi itong parang sponge na sumisipsip sa tubig kapag umaapaw ang ilog,
10:37para hindi dumiretsyo ang baha sa mabababang lugar.
10:41Bukod dyan, nakakatulong din ang floodplain sa pagsipsip ng excess nutrients gaya ng phosphorus at nitrogen
10:48na may negatibong epekto sa mga ilog.
10:51Malaking tulong din ito sa wildlife.
10:54Kidneys of the Earth naman kung ituring ang inland wetlands,
10:58dahil ang naiipon ditong inland wastewater ay napupurify at nafifilter bago ito dumaloy sa dagat at iba pang anyong tubig.
11:08Kaya nitong iabsorb ang malaking volume ng tubig ulan,
11:11kaya nababawasan o naiibsa ng pagbaha.
11:15Bonus na pwede pa itong panlaban sa tagtuyot.
11:18Inahayaan mo siyang maging basa on a certain time.
11:23It serves also as a storage of rainwater or flood bago siya mag tumaloy sa downstream portion ng pagbaha.
11:34Sa river renaturation, ang artificial o sirang waterway ay ibabalik sa natural nitong forma at function.
11:40For example, sa Marikina River, may mga portion dun na obviously when you look at the map, malapad dapat siya.
11:47Pero on the current state, mapapansin mo, ito lang yung portion na may tubig.
11:51But looking at the map, mapapansin mo naman according to its topography na it should be white.
11:57So, binabalik mo sa ilog yung dapat niyang labat.
12:02And then, yung dapat niyang characteristic, let's say it should have trees on the riverbanks,
12:09may mga damo, binabalik po natin yun.
12:12Kasi yung paglalagay ng mga greenery, let's say mga grasses in the riverbanks,
12:21that also helps reduce flooding.
12:23Plano rin ang gobyerno na magdagdag ng green spaces at green corridors
12:28o mga lugar na tatamnan ng maraming mga puno at halaman
12:32para mapangalagaan ang biodiversity.
12:35Nasa listahan din ng Malacanang ang paglalagay at rehabilitasyon ng mangrove forests.
12:40Ayon sa eksperto, in theory, maganda ang layuni ng mga proyekto.
12:46Pero para sa isang lugar gaya ng Metro Manila,
12:49medyo challenging daw ang plano ng gobyerno.
12:52Oh, expensive kasi nga po,
12:55a-acquire ka ng land, yung iba, tumatanggi.
12:58Kasi nga po, yung mga may-ari ng property,
13:00they are supposed to develop that.
13:02Talagang babalik tayo dun sa konsepto ng land use plan.
13:06Ngunit na dapat magkasundo lahat ng mga city,
13:09kailangan magkaroon ng coordination lahat ng lugar sa Metro Manila
13:14to share their drainage plans na accurate para mapag-isipan,
13:19mapagplanuhan na dapat tama yung location at inline yung konsepto
13:24dun sa actual na nandun sa drainage system natin.
13:30Ayon naman sa Malacanang,
13:32ang mga site na tatayuan ng proyekto
13:34ay tinukoy na ng Dutch engineering consultancy firm na Hasskoning.
13:39Natapos na raw ang kanilang preliminary study
13:41at tinututukan na nila ang detalyadong engineering plans.
13:45Pero bago pa ang mga bagong flood mitigation projects na yan,
13:48alam nyo bang may nauna ng plano para tugunan ng baha sa Metro Manila?
13:52At hindi lang yan recent ha?
13:54Sa 1941 master plan ng Quezon City,
13:57inukoy na ang mga lugar na likas na binabaha
14:00at hindi dapat tayuan ng mga gusali.
14:02Fast forward to 2012,
14:04tatlong taon matapos ang undoy,
14:06may panibagong flood management master plan din na binuo
14:09para sa Metro Manila at mga karating na lugar.
14:12Pero ayon mismo kay Pangulong Ferdinand Marcos Jr.,
14:15hindi ito naipatupan.
14:17Naku, ano nga bang nangyari sa mga planong ito?
14:19At anong matututuhan natin sa isang master plan
14:22na mahigit walong dekada nang nakatinga?
14:26Panuorin natin.
15:09Sadren by
15:10Fireipati
15:10Madi
15:11Dio
15:12Mika
15:14Madino
26:51and the venues for such collaboration and cooperation is non-existent because of apparent lack of admission of accountability and
27:06responsibility across the board in all of our institutions.
27:10Nitong August 2026, inanunsyo ng Malacan yang ang paglalagay ng nature-based flooding solutions sa iba't ibang bahagi ng Metro
27:18Manila.
27:19Kasama rito ang paglalagay ng detention basins sa matataas na lugar, river floodplains at inland wetlands.
27:27Isinusulong din ng Protected Area Management Board ang mga hakbang na magpapalawig sa conservation at management ng protected areas sa
27:35Sierra Madre.
27:36Sa kamera, ipinanukala ang pagtatag ng Sierra Madre Mountain Range Authority at sampung taong pagpapatigil sa logging, mining, infrastructure project
27:46at anumang uri ng development sa mountain range.
27:49Layunin itong i-restore ng 50,000 hectares ng protected land at i-secure ang ancestral domains ng dumagat, remontado
27:57at ng agta communities.
27:59Marami-rami na raw na ipresentang solusyon sa baha ang mga eksperto.
28:03Panahon na raw para pakinggan sila ng gobyerno.
28:06Nang sa ganon, makaahon tayo sa bahang naglulubog sa atin sa Kalbaryo.
28:11From Luzon, dumako naman tayo sa Visayas.
28:15Tandaan niyo ba nung sinalanta ng Bagyong Tino ang regyon at muling naging usapin ang mga flood control project?
28:21Sa Iloilo City, may isang flood management project na nag-viral dahil sa naging papel nito sa pagbabawas ng baha,
28:29ang Haro Floodway.
28:30Paano nga ba nakakatulong ang Haro Floodway sa Iloilo City at hanggang kailan kaya nito kayang sabayan ang lumalaking hamon
28:38ng pagbaha?
28:39Silipin natin yan.
28:43Nitong September 21, 2025, nagkaroon ng malawak ang kilos protesta sa Pilipinas na may isang panawagan.
28:51Dapat may managot sa mga manumalyong flood control project ng pamahalaan.
28:57Naglabasan kasi ang mga unfinished, substandard at ghost project na malaking tulong sana sa isang bansang daanan ng malalakas na
29:06bagyo.
29:06Kaya marami ang namangha noong nagtrending online ng Haro Floodway ng Iloilo City.
29:12Nauobserbahan na nagkaroon ito ng malaking tulong sa lungsod sa kasagsagan ng Bagyong Tino.
29:18Marami rin ang namangha sa maganda at malusog na mangrove forest ng lungsod.
29:24Paano nga ba natulungan naman ito ang Iloilo City at hanggang kailan ito mananatiling efektibo?
29:34Matagal ang nakaranas ng matinding pagbaha ang Iloilo City dahil sa lokasyon nito.
29:40Talong natural lang kasi mula sa sea level ang taas ng kalupaan nito at matatagpuan rin sa lungsod ang ilang
29:47mga ilog.
29:47Ang Iloilo River, Haro River, Tigum River at Aganan River na lahat ay maagos mapuntang Iloilo Street.
29:57Dagdag pa riyan ang pagkikimbahagi ng Pilipinas sa tinatawag na Typhoon Belt.
30:03Kaya hindi maiwasang bayuhin ang lugar ng malalakas na bagyo at matinding pagbaha.
30:09Isa na rito ang dilupyong hatid ng Bagyong Frank noong 2008.
30:15Ang nakita nilang solusyon at nagsilbing simbolo ng pagbabago sa lungsod ay ang pagkakatatag ng Haro Floodway.
30:24Natapos ang proyektong pinagtilungan ng Japan International Cooperation Agency o JICA,
30:29Department of Public Works and Highways o DPWH, National Housing Authority at Iloilo City Government noong 2011.
30:38Pero hindi lang ito dahil sa naranasan nilang kalbaryo mula sa Bagyong Frank,
30:44kundi dahil sa ilang dekada ng kakulangan sa maayos na flight control system ng lungsod.
30:50Nagsimula ang proyekto taong 2007.
30:53Sa pamamagitan ng floodway na ito,
30:56naililihis ang daan ng rumaragas ang tubig mula sa Tigom at Aganan Rivers
31:01para dumaretsyo na agad sa dagat at maiwasan ang pag-apaw ng mga ito.
31:07Sa ngayon, malaking ginhawa ang dala ng floodway para sa mailonggo.
31:11Pero paalala ni Engineer Melvin Persuelo, Principal Coordinator ng Green Forum Western Visayas,
31:18may hangganan ito.
31:21Nakakatulong ang Haro Floodway kasi ang experience natin before,
31:25mga halos every other year binabaha yung Iloilo City, lalo na yung mga Haro-Lapas area.
31:32So, nabawasan niyan dahil sa Haro Floodway.
31:38Nagsisilbiraw ang 5km floodway na parang malaking drainage channel ng river system ng Iloilo City.
31:44Kapag malakas ang ulan,
31:46sa halip na dumaretsyo ang tubig baha mula sa iba't ibang ilog papasok sa Haro River,
31:52sinasalubang ito ng floodway at dinadala diretsyo sa Iloilo Street.
31:57Ang design nyo nito ay epektibong pumipigil sa pagsanib at pag-apaw ng rumaragas ng daloy ng tubig
32:04mula sa iba't ibang ilog na dati nagdudulo ng sobrang pagbaha
32:08dahil sa limitadong drainage capacity ng lungsod.
32:12Pero may limitasyon ng floodway,
32:14may limited capacity rin lang kasi ito na hanggang 500 cubic meters per second.
32:20Bagay na malaking problema raw kung mas maraming ulan pa ang dinala ng Baguong Tino.
32:26Ang floodway,
32:28efektib siya sa mga normal na yung mga perennial na mga baha na dumadaan.
32:38Pero kung i-compare natin yung Tino sa nangyari sa Cebu o sa Negros,
32:44kung ganun kalakas na ulan,
32:46ang bumuhos doon sa headwaters,
32:50haapaw din yung Haro floodway,
32:53in-estimate namin na yung precipitation that time,
32:57sumusobra na ng 1,000 cubic meter per second.
33:06So yung ma-accommodate lang ng Haro floodway sa current condition niya na silted,
33:12siguro mga 500 cubic meters na ulan.
33:16So kung saan pupuntahin ngayon yung mga 500 cubic meters per second.
33:23Kung sobrang lakas ng ulan sa kabundukan ng Tigum-Aganan,
33:28hindi na raw kayang saluhin ng floodway ang lahat ng tubig.
33:32At dahil pinabilis din ang disenyo nito ang agos na tubig,
33:36nagkakaroon ng scouring o paghukay sa ilog,
33:39isang dahilan para bumaba ang water table at masira mga dike sa ibang lugar.
33:46Maganda rin yung design ng Haro floodway.
33:49Siguro mga 20-year return or 50-year return ang kaya ng Haro floodway.
33:55Depende kasi yan sa design na ginawa nila.
33:59Kung kakayanin niya yung may mga tinatawag yung mga hydrologies na 50-year return flood
34:05o 100-year return flood.
34:08So initially, ang target yata ng Haro floodway ng GBIC
34:13was 100-year return flood.
34:18Pero may mga components pa yan na hindi pa nagagawa.
34:21Dapat mayroon pa yan na impounding na retardation pond sa taas
34:26ng mga 54 hectare, ang original design.
34:30Ibig sabihin, hindi raw sapat ang Haro floodway
34:34kung ito lang ang sandigan laban sa baha.
34:38Kailangan itong sabayan ng nature-based solutions
34:40o mga hakbang na nagpoprotekta,
34:43nagpapanatili at nagbabaliksigla sa ating mga likas na yaman
34:47para mas efektibong masagot ang hamon ng climate change.
34:52Ilan lang sa mga example nito,
34:54ang reforestation, pagbuhay muli ng wetlands
34:57at pagliha ng green spaces sa mga lungsod.
35:00Dapat gagawa rin tayo doon ng mga nature-based solutions.
35:04Gawin natin ng mga groins.
35:06Kung papano natin mabigyan din ng protection yung mga communities doon
35:10sa threats ng storm surge.
35:13Ang siguro natin pag binibisualize natin ngayon,
35:17dapat ang pinapropose ng ZSL na gawin natin wetland city,
35:23yung Iloilo City,
35:25o Spans, Spans City,
35:29na parang yun na yung dapat natin pinaplanuhan.
35:32Kasi yun na yung magiging reality natin.
35:36May limitasyon man ang Haro Floodway,
35:39nagbigay naman ito ng hindi inasahang benepisyong pangkalikasan.
35:43Sa bunganga kasi ng floodway,
35:46matatagpuan ang isa pang depensa ng lungsod,
35:49ang malawak na mangrove belt
35:51mula sa barangay Bitoon, Haro,
35:53hanggang sa hinaktakan, lapas.
35:56Dahil sa construction ng floodway,
35:58tumami ang sediment o ang lupang dumadaloy sa ilog
36:01na naiipon sa mababaw na bahagi ng dagat.
36:05Habang umaapaw ang sediment,
36:07lumalawak ang lupa
36:08at sumibol ang mangroves sa bagong baybayin.
36:12Mula sa dating 6 hektarya,
36:15umabot na ito ngayon sa mahigit 40 hektarya.
36:20Noong 1940s,
36:22bago mag-fishpans,
36:23umabot ng 44 hektars ang mangroves dun.
36:27Tapos, noong nag-start ang fishpans construction,
36:31bumaba to 11 hektars
36:33kasi yung ibang mangroves,
36:34yunaw ang fishpans.
36:36Tapos, marami pang bagyo,
36:38so hinampas yung shoreline,
36:39bumaba pa siya to 6 hektars.
36:42But,
36:43after the floodway construction,
36:45ito yung sediment,
36:46the 1.4 km,
36:48masaya si mangroves.
36:49At,
36:50again,
36:5140.4 hektars.
36:53So, yun ang nadagdag ng
36:54mangrove area
36:56na natural.
36:58Hindi siya plantation,
36:59it was a good consequence.
37:02Unintended,
37:02but very good.
37:04And,
37:04with credit naman of the
37:06local government,
37:08hindi yun ginalang.
37:09It was just left as is.
37:12So,
37:13bali,
37:13para may protection.
37:15Ang mga mangroves
37:16sa lugar na ito
37:17ang unang sumasalo
37:19sa lakas ng alon
37:20at storm surge
37:21na nagsisilbing
37:23efektibong
37:23natural flood control system.
37:25May mangrove ka dun.
37:27Paghampas ng
37:28ano,
37:29ng alo,
37:30no,
37:31during the
37:32high tide,
37:34halimbawa,
37:35siyempre,
37:35hindi siya didiretso
37:36kasi ang daming nakaharang.
37:38Ang daming nakaharang na,
37:40no,
37:40matatagalan siya
37:41bago siya
37:41makiapunsan.
37:43So,
37:43yun,
37:44in that way,
37:46nare-reduce
37:47ang volume
37:48of floods.
37:49But more importantly,
37:52yung ano,
37:52yung
37:52surge
37:54kasi
37:54yung waves,
37:56may damage yun,
37:57di ba?
37:58Pero pag may mangroves ka,
38:00walang damage
38:01kasi yung mangroves
38:02ang mag-aabsorb
38:03nung
38:03wave energy.
38:05Ang Avicenia Marina
38:07o Pihapi
38:08at Sanarecia Alba
38:10o Pagatpat
38:11ay ilan sa mga uri
38:12na mangroves
38:13na matatagpuan
38:14malapit
38:14sa Haro
38:15floodway,
38:16ang nagsisilbing
38:17frontliner
38:17lalo na bilang
38:18panlaban sa
38:19Daluyong.
38:20May mga 40 species
38:22tayong meron
38:23dun sa talagang
38:24sa frontliner,
38:26yun si Pihapi
38:27at si Pagatpat.
38:29The most effective
38:30sa front line
38:32sa defense
38:32si Bacow,
38:33sa loob
38:34si Bacow,
38:35sa mga estuaries,
38:36may mga creeks,
38:37rivers,
38:39hindi sila
38:39sanay sa
38:40hampas
38:40ng
38:41storm surge
38:42si Bacow.
38:43Ang pagkakaroon
38:45ng mangroves
38:45ng isang lugar
38:46ay isa rin
38:47mahalagang
38:47nature-based
38:48solution.
38:49Mas nagiging
38:50efektibo raw
38:50ang mga proyekto
38:51laban sa sakuna
38:52kapag pinagsasama
38:54ang NBS
38:55at engineered
38:56infrastructures.
38:57Pinapalakas nito
38:58ang buong sistema
38:59habang naiwasan
39:01ang sobrang gastos.
39:02Basically,
39:04yung floodway
39:04is really
39:05gray infrastructure.
39:08But the mangroves
39:09outside
39:09naging
39:11green
39:12infrastructure,
39:13naging
39:13nature-based
39:14yung.
39:15So,
39:16magandang combination
39:16green-gray
39:17protection.
39:19Yung green-gray
39:20is working
39:21with nature.
39:23Kasi tayo,
39:25ito yung
39:25planet Earth.
39:27May plants,
39:28may animals,
39:28may living things,
39:29ganoon.
39:31Tayo,
39:32ang problema natin
39:33naging dominant tayo.
39:34Nag-dominate tayo.
39:36Anong akala natin
39:37lahat masusolve
39:38ng human
39:39intelligence,
39:40human invention,
39:42human
39:43construction,
39:44ganoon.
39:45Parang
39:48ini-ignore na natin
39:50or we take for
39:51granted
39:51yung nature.
39:53Ang ano ko is
39:55may respect tayo
39:56sa kalikasan.
39:58Pero habang
39:59pinoprotektahan
40:00ng mga mangrove
40:01ang ilu-ilo city
40:02sila rin
40:03ay nasa
40:04panganib.
40:05Sa Sunset
40:06Boulevard,
40:07makikita
40:07mga mangrove
40:08at abandoned
40:09fishpans
40:09na unting-unting
40:11nagiging likas
40:11ng mangrove
40:12forest muli.
40:13Pero ayon
40:14kay Dr.
40:14Pino Mavera
40:15na based
40:16sa Ilo-ilo city,
40:17may mga planong
40:18tambakan
40:18at gawing
40:19commercial area
40:20ang ilan
40:21sa mga ito.
40:22Maaari itong
40:23maging problema
40:23sa oras
40:24na tuloy
40:25ang tumaas
40:25ang sea level
40:26at bumaba
40:27ang lupa
40:28sa Ilo-ilo city.
40:29Kasi by 2050,
40:32magiging flooded
40:33na yan eh
40:33according to
40:34these scientific
40:35studies.
40:36The best way
40:38for resilience,
40:39gawin na natin
40:40mangroves.
40:41So pagdating
40:41ng baha,
40:42si mangroves,
40:43sanay naman sila
40:44diba?
40:45Ang definition
40:45ng mangroves,
40:46they are
40:46intertidal.
40:48Sanay sila
40:48sa dagat.
40:49So walang problema.
40:51Samantalang
40:52if you put up
40:52buildings diyan,
40:54commercial buildings,
40:54anong mangyayari
40:55sa buildings mo?
40:57Malulunod.
40:58Sasabi ng iba,
41:00ah okay lang yun,
41:00total naka-return
41:01on investment
41:02na kami.
41:03Oo nga,
41:04pero anong
41:04nangyari sa
41:05kalikasan?
41:06Sira naman.
41:07At saka,
41:08the greater society
41:09ng mga
41:10Ilo-ilo people
41:12na dito nakatira,
41:13magsasuffer sila,
41:14diba?
41:16Ang pinagsamang
41:18nature-based
41:18solution
41:19at
41:20engineered
41:20infrastructure
41:21sa Ilo-ilo city
41:22bilang pangontra
41:23sa mga baha.
41:24Ay kakayanin din
41:25naman umanong gayahin
41:27na inyong lugar
41:27sa Pilipinas.
41:28Pero magiging
41:29posibli lamang ito
41:30kung pag-aaralan
41:32ng mabuti
41:32ang magiging
41:33disenyo
41:34ng bawat proyekto
41:35at isa sa
41:36alang-alang
41:36ang kalikasan.
41:38It can be
41:39replicated.
41:39Actually,
41:40sana we have
41:41more information
41:43on our
41:44physical
41:44systems.
41:46Hindi sabihin
41:47yung local
41:47governments,
41:48dapat alam nila
41:49meron silang
41:50basic
41:51metrics,
41:52may reverse sila.
41:53How long
41:54are the rivers,
41:55anong width,
41:56anong volume
41:57of water.
41:57May coastal
41:58area sila,
41:59how shallow,
42:00how deep,
42:00ganon-ganon,
42:01yung forest nila.
42:02Dapat alam nila yun
42:04so that if
42:05they make
42:06a move,
42:07they do
42:08some,
42:08alam nila
42:09kung anong
42:10effect.
42:10Pero,
42:11integrated na dun
42:12yung nature,
42:14yung
42:15rivers,
42:15yung forest,
42:16yung ano na
42:17hindi
42:17masisira.
42:18Sa huli,
42:20ipinakita ng
42:21Ilo-Ilo City
42:22na posible
42:23ang maayos
42:24na flood control
42:25system
42:25kapag pinagsama
42:27ang siyansya,
42:28tamang pagpaplano
42:29at malasakit
42:30sa kalikasan.
42:32Mga paraan
42:33at programang
42:34hindi lumalaban
42:35sa kalikasan,
42:36hindi kumikilos
42:37kasama nito.
42:39Dahil ang bawat
42:40bagyo at
42:41bahak
42:41ay likas
42:41na panganib
42:42lamang.
42:43Pero,
42:44nagiging trahedya
42:45ang mga ito
42:45dahil sa
42:46palyadong
42:47pamamahala
42:48at sistemang
42:49hindi handa.
42:52And that wraps up
42:54another episode
42:54of The Week
42:55Explained.
42:56Mula sa mga bagong
42:57flood mitigation
42:58projects
42:58at mga dekada
42:59ng master plan
43:00hanggang sa natural
43:01na pananggagay
43:02ng Sierra Madre
43:03at mga proyekto
43:04tulad ng
43:05Haro Floodway,
43:06sana mas naging
43:07malinaw sa atin
43:08na walang
43:09iisang solusyon
43:10sa bahak.
43:11Kailangan ng
43:12maayos na plano,
43:13efektibong
43:14flood management
43:15at pangangalaga
43:16sa ating kalikasan
43:17para makahanap
43:18ng mga solusyong
43:19hindi lang panandalian
43:20kundi pang matagalan.
43:22At kung gusto nyo
43:23pang mas maintindihan
43:24ng mga balita
43:24beyond the headlines,
43:26bisitahin nyo lang
43:26ang GMA News Online
43:28at i-click
43:29ang explainers
43:29kung saan pwede nyo
43:30basahin at panoorin
43:32ang iba pa naming
43:33explainers.
43:34Ako si Bea Pinlak.
43:35Samahan nyo ulit kami
43:36next week
43:37as we break down
43:38another story
43:38or stories
43:39worth understanding.
43:41Ito ang
43:42The Week Explained
43:43dahil
43:44Mabuti Nang Malinaw.
Comments