00:00Nito September 21, 2025, nagkaroon ng malawak ang kilos protesta sa Pilipinas na may isang panawagan.
00:11Dapat may managot sa mga manumalyong flood control project ng pamahalaan.
00:16Naglabasan kasi ang mga unfinished, substandard at ghost project na malaking tulong sana sa isang bansang daanan ng malalakas na bagyo.
00:25Kaya marami ang namangha noong nagtrending online ng Haro Floodway ng Iloilo City.
00:31Nauobserbahan na nagkaroon ito ng malaking tulong sa lungsod sa kasagsagan ng bagyong tino.
00:38Marami rin ang namangha sa maganda at malusog na mangrove forest ng lungsod.
00:43Paano nga ba natulungan naman ito ang Iloilo City at hanggang kailan ito mananatiling efektibo?
00:49Matagal ang nakaranas ng matinding pagbaha ang Iloilo City dahil sa lokasyon nito.
00:59Talong metro lang kasi mula sa sea level ang taas ng kalupaan nito at matatagpuan rin sa lungsod ang ilang mga ilog.
01:06Ang Iloilo River, Haro River, Tigum River at Aganan River na lahat ay maagos papuntang Iloilo Street.
01:15Dagdag pa riyan ang pagkikimbahagi ng Pilipinas sa tinatawag na Typhoon Belt.
01:22Kaya hindi maiwasang bayuhin ang lugar ng malalakas na bagyo at matinding pagbaha.
01:28Isa na rito ang dilubyong hatid ng Bagyong Frank noong 2008.
01:34Ang nakita nilang solusyon at nagsilbing simbolo ng pagbabago sa lungsod ay ang pagkakatatag ng Haro Floodway.
01:42Natapos ang proyekto ang pinagtulungan ng Japan International Cooperation Agency o JICA,
01:49Department of Public Works and Highways o DPWH, National House Authority at Iloilo City Government noong 2011.
01:57Pero hindi lang ito dahil sa naranasan nilang kalbaryo mula sa Bagyong Frank,
02:03kundi dahil sa ilang dekada ng kakulangan sa maayos na flight control system ng lungsod.
02:08Nagsimula ang proyekto taong 2007.
02:12Sa pamamagitan ng floodway na ito,
02:15naililihis ang daan ng rumaragas ang tubig mula sa Tigom at Aganan Rivers
02:21para dumaretsyon agad sa dagat at maiwasan ang pag-apaw ng mga ito.
02:26Sa ngayon, malaking ginhawa ang dala ng floodway para sa mailonggo.
02:30Pero paalala ni Engineer Melvin Persuelo, Principal Coordinator ng Green Forum Western Visayas, may hangganan ito.
02:40Nakakatulong ang Haro Floodway kasi ang experience natin before,
02:44mga halos every other year, binabaha yung Iloilo City, lalo na yung mga Haro-Lapas area.
02:52So, nabawasan yan dahil sa Haro Floodway.
02:55Nagsisilbiraw ang 5-kilometer floodway na parang malaking drainage channel ng river system ng Iloilo City.
03:03Kapag malakas ang ulan,
03:05sa halip na dumaretsyo ang tubig baha mula sa iba't ibang ilog papasok sa Haro River,
03:11sinasalubang ito ng floodway at dinadala diretsyo sa Iloilo Street.
03:15Ang design nyo nito ay efektibong pumipigil sa pagsanib at pag-apaw ng rumaragas ng daloy ng tubig mula sa iba't ibang ilog
03:24na dati nagdudulo ng sobrang pagbaha dahil sa limitadong drainage capacity ng Lusod.
03:30Pero may limitasyon ng floodway.
03:34May limited capacity rin lang kasi ito na hanggang 500 cubic meters per second.
03:39Bagay na malaking problema raw kung mas marami ulan pa ang dinala ng Bagyong Tino.
03:45Ang floodway, efektib siya sa mga normal na yung mga perennial na mga baha na dumadaan.
03:57Pero kung i-compare natin yung Tino sa nangyari sa Cebu o sa Negros,
04:03kung gano'ng kalakas na ulan,
04:05ang bumuhos doon sa headwaters,
04:10haapaw din yung Haro floodway,
04:12in-estimate namin na yung precipitation that time,
04:16sumusobra na ng 1,000 cubic meter per second.
04:25So yung ma-accommodate lang ng Haro floodway sa current condition niya na silted,
04:32siguro mga 500 cubic meters na ulan.
04:36So kung saan pupuntain ngayon yung mga 500 cubic meters per second,
04:43Kung sobrang lakas ng ulan sa kabundukan ng Tigum-Aganan,
04:47hindi na raw kayang saluhin ng floodway ang lahat ng tubig.
04:51At dahil pinabilis din ang disenyo nito ang agos ng tubig,
04:55nagkakaroon ng scouring o paghukay sa ilog,
04:59isang dahilan para bumaba ang water table at masira mga dike sa ibang lugar.
05:04Maganda rin yung design ng Haro floodway.
05:08Siguro mga 20-year return or 50-year return ang kaya ng Haro floodway.
05:14Depende kasi yan sa design na ginawa nila.
05:18Kung kakayanin niya yung may mga tinatawag yung mga hydrologies na 50-year return flood
05:24o 100-year return flood.
05:27So initially, ang target yata ng Haro floodway ng GBIC was 100-year return flood.
05:37Pero may mga components pa yan na hindi pa nagagawa.
05:40Dapat mayroon pa yan na impounding na retardation pond sa taas
05:45na mga 54 hectare ang original design.
05:49Ibig sabihin, hindi raw sapat ang Haro floodway
05:53kung ito lang ang sandigan nilaban sa baha.
05:57Kailangan itong sabayan ng nature-based solutions
05:59o mga hakbang na nagpoprotekta,
06:03nagpapanatili at nagpabalik sigla sa ating mga likas na yaman
06:06para mas efektibong masagot ang hamon ng climate change.
06:11Ilan lang sa mga example nito ang reforestation,
06:14pagbuhay muli ng wetlands
06:16at pagliha ng green spaces sa mga lungsod.
06:20Dapat gagawa rin tayo doon ng mga nature-based solutions.
06:23Gawin natin ng mga groins
06:25kung paano natin mabigyan din ng proteksyon
06:28yung mga communities doon sa threats ng storm surge.
06:33Ang siguro natin pag binibisualize natin ngayon,
06:36dapat ang pinapropose ng ZSL na gawin natin wetland city,
06:43yung ilo-ilo city,
06:44o sponge city,
06:48na parang yun na yung dapat natin pinaplanuhan.
06:51Kasi yun na yung magiging reality natin.
06:55May limitasyon man ang Haro floodway,
06:58nagbigay naman ito ng hindi inasahang benepisyong pangkalikasan.
07:02Sa bunganga kasi ng floodway,
07:05matatagpuan ang isa pang depensa ng lungsod,
07:08ang malawak na mangrove belt
07:10mula sa barangay Bitoon, Haro,
07:12hanggang sa hinagtakan, Lapaz.
07:15Dahil sa construction ng floodway,
07:17tumami ang sediment o ang lupang dumadaloy sa ilog
07:20na naiipon sa mababaw na bahagi ng dagat.
07:24Habang umaapaw ang sediment,
07:26lumalawak ang lupa
07:27at sumibol ang mangroves sa bagong baybayin.
07:32Mula sa dating 6 hektarya,
07:34umabot na ito ngayon sa mahigit 40 hektarya.
07:39Noong 1940s,
07:41bago mag-fishpans,
07:42umabot ng 44 hektars ang mangroves dun.
07:46Tapos,
07:47noong nag-start ang fishpond construction,
07:50bubaba ito 11 hektars
07:52kasi yung ibang mangroves,
07:53yunaw ang fishpans.
07:55Tapos, marami pang bagyo,
07:57so hinampas yung shoreline,
07:58bubaba pa siya to 6 hektars.
08:01But,
08:02after the floodway construction,
08:04ito yung sediment na 1.4 km,
08:07masaya si mangroves.
08:08At, again,
08:1040.4 hektars.
08:12So, yun ang nadagdag ng
08:13mangrove area
08:15na natural.
08:17Hindi siya plantation, ha?
08:19It was a good consequence.
08:21Unintended,
08:21but very good.
08:23And,
08:23with credit naman of the
08:25local government,
08:27hindi yun ginalam.
08:29It was just left as is.
08:31So,
08:32bale,
08:32para may protection.
08:34Ang mga mangroves sa lugar na ito,
08:37ang unang sumasalo sa lakas ng alon
08:39at storm surge
08:41na nagsisilbing epektibong
08:42natural flood control system.
08:45May mangrove ka dun.
08:46Pag hampas ng
08:47ano,
08:48ng alo,
08:49no?
08:50During the
08:51high tide,
08:53halimbawa,
08:54siyempre,
08:54hindi siya didiretso
08:55kasi ang daming nakaharang.
08:58Ang daming nakaharang na,
08:59ano,
08:59matatagalan siya bago siya
09:00makiap nung sun.
09:02So, yun.
09:03In that way,
09:05nare-reduce
09:06ang volume of flies.
09:09But,
09:09more importantly,
09:11yung ano,
09:11yung
09:11surges
09:13kasi
09:13yung waves,
09:15may damage yun,
09:16di ba?
09:17Pero,
09:18pag may mangroves ka,
09:19walang damage.
09:20Kasi,
09:20yung mangroves
09:21ang mag-aabsorb
09:22nung
09:22wave energy.
09:24Ang
09:25Visenya Marina
09:26o Piapi
09:27at Sanarecia Alba
09:29o Pagatpat
09:30ay ilan sa mga
09:31uri na mangroves
09:32na matatagpuan
09:33malapit sa Haro
09:34Floodway,
09:35ang nagsisilbing
09:36frontliner,
09:37lalo na bilang
09:37panlaban sa
09:38Daluyong.
09:39May mga
09:4040 species tayong.
09:42Meron dun sa talagang
09:43sa frontliner,
09:45yun si Piapi
09:46at si Pagatpat.
09:48The most effective
09:49sa frontline,
09:51sa defense,
09:52si Bacow,
09:52sa loob si Bacow,
09:54sa mga estuaries,
09:55may mga creeks,
09:56rivers.
09:58Hindi sila sanay
09:58sa hampas
09:59ng storm surge
10:02si Bacow.
10:03Ang pagkakaroon
10:04ng mangroves
10:04ng isang lugar
10:05ay isa rin
10:06mahalagang
10:06nature-based solution.
10:08Mas nagiging
10:09epektibo raw
10:10ang mga proyekto
10:10laban sa sakuna
10:11kapag pinagsasama
10:13ang NBS
10:14at engineered
10:15infrastructures.
10:16Pinapalakas nito
10:17ang buong sistema
10:18habang naiwasan
10:20ang sobrang gastos.
10:22Basically,
10:23yung floodway
10:23is really
10:24gray infrastructure.
10:27But the mangroves
10:28outside
10:28naging
10:30green
10:31infrastructure.
10:32Naging
10:32nature-based
10:33yun.
10:34So magandang
10:35combination,
10:36green-gray
10:36protection.
10:38Yung green-gray
10:39is working
10:40with nature.
10:42Kasi tayo,
10:44ito yung
10:44planet Earth.
10:46May plants,
10:47may animals,
10:47may living things,
10:48ganun.
10:50Tayo,
10:51ang problema natin
10:52naging dominant tayo.
10:53Nag-dominate tayo
10:55anong akala natin
10:56lahat masusolve.
10:57Ng human intelligence,
10:59human invention,
11:01human construction,
11:03ganun.
11:04Parang
11:05ini-ignore na natin
11:09or we take for granted
11:10yung nature.
11:11ang anong ko is,
11:14may respect tayo
11:15sa kalikasan.
11:17Pero habang
11:18pinoprotektahan
11:19ng mga mangrove
11:20ang Ilo-Ilo City,
11:22sila rin
11:22ay nasa panganib.
11:24Sa Sunset Boulevard,
11:26makikita
11:26mga mangrove
11:27at abandoned fishpans
11:28na unting-unting
11:30nagiging likas
11:30ng mangrove forest
11:31muli.
11:32Pero ayon
11:33kay Dr.
11:33Pinomavera
11:34na based
11:35sa Ilo-Ilo City,
11:36may mga planong
11:37tambakan
11:37at gawing
11:38commercial area
11:39ang ilan
11:40sa mga ito.
11:41Maaari itong
11:42maging problema
11:42sa oras na
11:43tuloyan tumaas
11:44ang sea level
11:45at bumaba
11:46ang lupa
11:47sa Ilo-Ilo City.
11:48Kasi by 2050,
11:51magiging flooded
11:52na yan eh
11:52according to
11:53these scientific studies.
11:55The best way
11:57for resilience,
11:58gawin na nating
11:59mangroves.
12:00So pagdating
12:00ng baha,
12:01si mangroves,
12:02sanay naman sila,
12:03diba?
12:04Ang definition
12:04ng mangroves,
12:05they are intertidal.
12:07Sanay sila sa dagat.
12:09So walang problema.
12:10Samantalang
12:11if you put up
12:12buildings diyan,
12:13commercial buildings,
12:14anong mangyayari
12:14sa buildings mo?
12:16Malulunod.
12:17Sasabihin ng
12:18iba,
12:19ah okay lang yun,
12:19total naka-return
12:21on investment na kami.
12:22Oo nga,
12:23pero ano nangyari
12:24sa kalikasan?
12:25Sira naman.
12:26At saka,
12:27the greater society
12:28ng mga
12:29Ilo-Ilo people
12:31na dito nakatira,
12:32magsasuffer sila,
12:33diba?
12:35Ang pinagsamang
12:37nature-based solution
12:38at engineered
12:39infrastructure
12:40sa Ilo-Ilo City
12:41bilang pangontra
12:42sa mga baha
12:43ay kakayanin din
12:44na matumanong gayahin
12:46ng ibang lugar
12:46sa Pilipinas.
12:47Pero magiging
12:48posibli lamang ito
12:49kung pag-aaralan
12:51ng mabuti
12:51ang magiging
12:52disenyo
12:53ng bawat proyekto
12:54at isa sa
12:55alang-alang
12:55ang kalikasan.
12:56It can be replicated.
12:58Actually,
12:59sana we have
13:00more information
13:02on our
13:03physical
13:03systems.
13:05Ibig sabihin,
13:06yung local governments,
13:07dapat alam nila
13:08meron silang
13:09basic
13:09metrics.
13:12May rivers sila.
13:13How long
13:13are the rivers?
13:14Anong width?
13:15Anong volume of water?
13:16May coastal area sila.
13:18How shallow?
13:19How deep?
13:19Ganon-ganon.
13:20Yung forest nila.
13:22Dapat alam nila yun
13:23so that if
13:24they
13:24make a move,
13:26they do some
13:27alam nila
13:28kung anong effect.
13:30Pero,
13:31integrated na dun
13:32yung nature,
13:33yung
13:33rivers,
13:35yung forest,
13:35yung ano na hindi,
13:36masisira.
13:37Sa huli,
13:39ipinakita ng
13:40Ilo-Ilo City
13:41na posible ang
13:42maayos na
13:43flood control system
13:44kapag pinagsama
13:46ang siyansya,
13:47tamang pagpaplano
13:48at malasakit
13:49sa kalikasan.
13:51Mga paraan
13:52at programang
13:53hindi lumalaban
13:54sa kalikasan,
13:55hindi kumikilos
13:56kasama nito.
13:58Dahil ang bawat
13:59bagyo at baha
14:00ay likas
14:01na panganib lamang.
14:02Pero,
14:03nagiging trahedya
14:04ang mga ito
14:04dahil sa
14:05palyadong
14:06pamamahala.
14:08At system
14:08mong
14:08kintianda.
Comments