00:01Vielen Dank.
00:30Psikoloji, bilim, maddi imkanlar olsun çok hızlı ilerledi.
00:34Fakat maalesef aynı ilerlemeyi ahlaki, manevi ve ruhsal boyutta her zaman gerçekleştiremedik.
00:40Yani insanlar aradıkları huzuru, mutluluğu yalnızca maddede, makamda, başarıda veya tüketimde bulamadılar.
00:46Hatta bazen maddelere, makamlara, kişilere ve dışsal onaya bağımlı hale geldiler.
00:51Ekonomi nasıl küreselleştiyse psikolojik sorunlar da, mutsuzluk, depresyon, yalnızlık, hatta intiharlar da küresel bir sorun haline geldi.
01:01İşte bir İslam alimi olan Bediüzzaman Said Nursi tam bu tablo karşısında çok önemli bir reçete sunmaktadır.
01:08Yazlı eserlerden bir tanesi olan Kassamana layıkasında dünyanın fırtınaları ve yaygınları içerisinde kalbin selametini ve ruhun huzurunu koruyabilenlerin hakiki iman,
01:21tevekkül ve rıza sahipleri olduğunu ifade eder.
01:23Yani Bediüzzaman'a göre iman insanın hayatındaki krizleri ortadan kaldıran sihirli bir araç değildir. Böyle anlaşılmasın.
01:32Fakat krizler karşısında insanın anlam dünyasının psikolojik dayanıklılığını ve içsel dengesini güçlendiren bir kaynaktır, bir metottur.
01:42Yani modern psikoloji diliyle ifade edecek olursak burada anlandırma var, bilişsel yeniden çerçeve var, psikolojik dayanıklılık var, başa çıkma mekanizmaları
01:53söz konusu.
01:54Yani insan yaşadığı olaya farklı bir anlam verdiğinde o olayın psikolojik etkisi de değişebilir.
02:02Fakat burada önemli bir denge var tabi ki. Sadece iman ve maneviyatı konuşup psikoloji bilimini reddetmek doğru değildir.
02:10Aynı şekilde insanın inancını, kültürünü, manevi dünyası tamamen dışarıda bırakan bir psikoterapi anlayışla insanı bütüncül olarak anlamakta yetersiz kalabilir.
02:20Burada belki de Bediüzzaman Said Nursi'nin münazarattaki şu meşhur sözü aklımıza gelebilir.
02:27Vicdanın ziyası, ulumun diniyedir. Aklın nuru, fünunu medeniyedir. İkisinin imtizacı ile hakikat tecelli eder.
02:35Yani dini ilimler ile bilim, iman ile akıl, maneviyet ile modern bilim birbirinin alternatifi değil, doğru şekilde birleştiğinde birbirini tamamlayan
02:47alanlardır.
02:48Yani bunu psikoterapiye uyarladığımızda biyolojik olsun, psikolojik olsun, sosyal ve manevi boyutları birlikte el alan bütüncül bir insan anlayışına ulaşırız.
03:00Günümüzde buna biyopsikososyal ve spiritüel yaklaşım da diyebiliriz.
03:04Aslında bu bize uzak bir düşünce değil.
03:08İslam tarihinde insan ruhu ve psikoloji hiçbir zaman tamamen ihmal edilmemiştir.
03:14Harisi el-Muhasibi var, Kindi, Ebu Bekir Razi, İbni Sina Farabi, Gazali, Fahrettin Razi, İbni Haldun aklıma gelenler bunlar gibi
03:23birçok İslam alimi
03:24insanın ruhu, davranışları ve üç dünyasıyla ilgilenmiştir.
03:29Ayrıca danışmanlık da, danışmanlık almak da bir uzmana başvurmak da aslında İslam tarihinde bir tabu değildir.
03:37Yani ayette var ya onların işleri aralarında danışma iledir, istişare iledir.
03:42Bu ayette istişarenin önemini göstermektedir.
03:46Yani bir psikoterapide sonuçta istişare ediyorsunuz.
03:48Bir uzman ile istişare ediyorsunuz.
03:50Tabii bugün maalesef farklı uçlar, iki farklı uçla karşılaşıyoruz.
03:55Bir tarafta ben deli değilim, neden psikoloğa gideyim?
03:58Veya işte imanlı insan depresyona girmez gibi düşünceler var.
04:03Bu anlayış tabii birçok sorunun çözülmeden büyümesine yol açabiliyor.
04:07Diğer tarafta ise psikoloğa gitmenin adeta bir sosyal statü, dizilerde, işte filmlerde görüyoruz, moda haline geldiği durumlar görüyoruz.
04:15Asıl olan her konuda olduğu gibi dengedir.
04:19Sıratın, mustakim.
04:20İşte psikolog, uzmanlık alanına göre aile, iletişim, çocuk eğitimi olabilir, bağımlılık, travma veya başka psikolojik sorunlarda insana yardımcı olabilir.
04:31İstişare edilebilir onunla.
04:32İnsanın yani bilinçaltını, düşünce süreçlerini, davranışlarını, sinir sistemini ve ruhsal mekanizmalarını anlamaya çalışır.
04:42Daha doğrusu yani insanı tahmin etmekten ziyade bazen öyle anlaşılıyor.
04:47Kişinin kendi iyileşme ve değişim sürecine profesyonel olarak yardımcı olmaktır.
04:53Fakat tabii psikoterapide en önemli noktalardan biri de şudur.
04:57Yani yardımım sunarken, metodu sunarken insanlar birbirinin aynısı değildir.
05:03Yani aynı psikolojik belirtilere sahip iki kişi aynı tedaviye aynı şekilde cevap vermeyebilir.
05:10Çünkü kişilikleri, yaşam hikayeleri, travmaları, aileleri, kültürleri, inanışları, diğer sistemleri farklı olabilir.
05:18Bu nedenle psikoterapide kalıplar her zaman yeterli değildir.
05:22Bunun hatta da belki de peygamber efendimizin sallallahu aleyhi ve sellemin örnekleri de son derece önemlidir diye düşünüyorum.
05:29Mesela bir kişi peygamberimize en faziletli amelin ne olduğunu sorduğunda ona yani vaktinde namaz kılmayı söylemiştir.
05:37Başka bir kişiye aynı soruya kişiye yani anne ve babaya iyi davranmayı, bir başkasına ise de Allah yolunda malı ve
05:46canıyla mücadele etmeyi söylemiştir.
05:48Yani sorular benzer fakat cevaplar farklıdır.
05:52Yine oruçluyken eşini öpmenin veya ona yaklaşmanın hükmünü soran iki kişiye farklı cevaplar vermiştir.
05:58Yani yaşlı bir kişiye izin verirken genç bir kişiye izin vermemiştir.
06:02Çünkü insanın yalnızca sorusu değil, psikolojik durumu, irade kapasitesi ve içinde bulunduğu şartlar da önemlidir.
06:11İşte burada peygamber efendimizin son derece güçlü bir psikolojik, manevi rehber, manevi bakım yaklaşımını da görüyoruz bence.
06:20Peygamberimiz sadece soruya cevap vermiyordu.
06:23Soruyu soran insanı anlamaya çalışıyor.
06:26Sadece kelimeleri değil, kelimelerin arkasındaki ihtiyacı da görüyordu.
06:31Yani aynı soru bazen korkudan, bazen şüpheden, bazen suçluluk duygusundan, bazen de samimi bir arayıştan kaynaklanabiliyor.
06:39Dolayısıyla aynı soru her zaman aynı cevabı gerektirmez.
06:44İşte modern psikoterapide buna bireyselleştirilmiş yaklaşım diyoruz, terapotik ittifak diyoruz, empatik dinleme diyoruz, danışan merkezilik diyebiliyoruz.
06:54Peygamber efendimiz insanlara duymak istediklerini değil, ihtiyaç duydukları şeyi veriyordu.
07:01Yani çok namaz kılan, fakat işte anne ve babasını ihmal eden bir insana sadece daha fazla namaz tavsiye edilmiyordu.
07:09Onun eksik kalan yönü görülüyordu.
07:11Yani bir insanın güçlü yönleri kadar zayıf yönleri de dikkate alınıyordu.
07:15Bu yaklaşım bize önemli bir ilke veriyor.
07:18Çünkü psikoterapide insanı bir teşhis veya semptom olarak değil, bütün bir insan olarak görmek gerekiyor.
07:26İşte Risale-i Nur'un psikoterapide faydalanma düşüncesi de bu bütüncel yaklaşımın içerisinde değerlendirmelidir diye düşünüyorum.
07:34Tabii yani şunu da açıkça belirtmek gerekir.
07:38Risale-i Nur tabii ki bir psikoloji kitabı değil yani bir psikoterapi yöntemi kitabı da değil.
07:43Risale-i Nur'un temel amacı iman hakikatlarını açıklamaktır.
07:46Fakat nasıl ki mesela işte Hazreti Mevlana'nın mezhevindeki hikayelerden veya Kur'an ile psikoloji arasındaki ilişkileri inceleyen çalışmalardan,
07:56çeşitli manevi metinlerden psikolojik anlamda yararlanabiliyorsak,
08:00Risale-i Nur'da da insan psikolojiklerinde çok önemli tespitler bulunmaktadır.
08:05Bunlardan da tabii ki yararlanmamız gerekir diye düşünüyorum.
08:09Bu metinlerden yani kişinin kendisini anlaması, düşüncelerini sorgulaması ve yeni bir bakış açıları geliştirmesi için yararlanabiliriz.
08:19Psikolojikler yani buna biblioterapi deriz yani okuyarak terapi veya terapotik okuma denilmektedir.
08:26Ve bununla ilgili Risale-i Nur'a birçok örnekler vardır.
08:29Mesela 21. söz, insanın bilinçaltığı var, nefsin derinlikleri var, vesvese, okabe, zorlayıcı düşüncelerler aranılır 21. sözde.
08:3926. sözde kader, özgür irade ilişkisi, 29. sözde ruhun mahiyeti, 30. söz insanın kendisini tanımasını konu eder.
08:5017. mektup yani çocuk taziyenamesi olarak bilinen bölüm, çocuk kaybı yaşayanlara göre yas ve teselli açısından önemli bir metindir.
08:59Yine 20. mektup ve 26. lema da teselli konularını ele alır.
09:0522. mektup insan ilişkileri açısından değerlendirilebilir.
09:082. lema sabır, hastalık var, krizler karşısında dayanıklık konusu var.
09:1313. lema yine vesvese ele alınıyor.
09:1725. lema, hakeza, hastalık, sabır, anlam ve manevi başa çıkma üzerinde durur.
09:25Dolayısıyla Risale-i Nur, ümitsizlik, depresif düşünceler, çaresizlik, vesvese, ölüm, yas, hastalık, kriz, benlik ve varoluşsal sorular yaşayan insanlara farklı
09:39bir bakış açısı, farklı bir perspektif sunabilir.
09:42Yani Bediüzzaman'ın yaklaşımının en önemli özelliklerinden biri bence perspektif değiştirmesidir.
09:47Bunun özeti de yine kendisi söyler aslında.
09:50Güzel gören güzel düşünür, güzel düşünen hayatından lezzet alır.
09:53Çünkü insan bazen yaşadığı olayın kendisini değiştiremez.
09:58Fakat olayla kurduğu anlam ilişkisini değiştirebilir.
10:02Yani psikolojide bu bilişsel yeniden yapılandırma veya işte yeniden çerçeleme, yeniden yorumlama olarak ifade edilir.
10:10Şevrisi Aleyh Nur insana sen değersizsin veya hayat anlamsızdır demek yerine insanın varlığına anlam verir.
10:17Yani krizi tamamen anlamsız bir felaket olarak görmek yerine insanın sabrını, tevekkülünü, psikolojik dayanıklığını geliştirebileceği bir imtihan, bir anlam alanı
10:29olarak değerlendirebilir.
10:31Bu yaklaşım insanı ifrat ve tefritten koruyup daha dengeli bir noktaya yani vasata ve tevekküle yönlendirebilir.
10:39Az önce dengeden bahsettik.
10:41Yani Bediüzzaman Kur'an-ı Kerim'i adeta büyük bir ilahi eczane olarak görüyor.
10:48Kur'an bir şifadır diye.
10:49Kur'an'ın inananlar için hidayet ve şifa olduğunu ifade eden ayetlere dayanıyor tabi ki.
10:55İman hakikatlarını insanın manevi yaralarına karşı ilaç olarak değerlendirir.
11:01Kendisi de zaten Kur'an'ın büyük eczanesinden, Risale-i Nur'un kavanozlarından manevi dertlerinden binlerce şifa bulduğunu ifade eden
11:11böyle bir benzetme de yapar kendisi.
11:14Tabi burada ilaç kavramını modern tıbbı tedavinin yerine koymak doğru olmaz.
11:20Böyle bir ifade de yok zaten yani.
11:21Fakat insanın anlam dünyasını güçlendiren, umudunu artıran, yalnızlık hissini azaltan ve manevi başa çıkma kapasitesini destekleyen kaynaklardan söz edebiliriz.
11:33İşte Bediüzzaman fıtrat vurgusuna da burada önem veriyor.
11:38Demin bahsettik.
11:40Aynı soruya farklı cevaplar vermek zorunda kalabiliriz.
11:44Farklı insan tipi, farklı arka planlı insan karşımızda olduğu zaman.
11:49Bediüzzaman da der ki fıtrat, fıtri ve layık olmayan şeyi reddeder, atar.
11:55Yani insan doğasına aykırı bir terapi anlayışının kalıcı ve sağlıklı sonuç vermesi zor.
12:02Çok zor.
12:03Yani Bediüzzaman'ın bir kıyası var.
12:05Anlayışı doktor ile merhametsiz, yarım veya anlayışsız doktor karşılaştırması burada belki misal olarak verebilir.
12:13Yani iyi bir uzman hastaya yalnızca teknik bilgi sunmaz.
12:16Aynı zamanda güven verir.
12:19Teselli eder.
12:20Onu anlamaya çalışır.
12:22Ve hastanın evhamını, vesvesini artırmaz.
12:24Korkularını, paniklerini.
12:26Bu da bize terapotik ilişkinin önemini göstermektedir diye düşünüyorum.
12:30Bu zaten yani Türkiye'nin ilk ruh sağlığı hastanelerinden birinin kurucusu olan Mazhar Osman da psikiyatristin karşısındaki insanı kendi gözüyle
12:43değerlendirmemesi gerektiğini vurgulamıştır.
12:45Bir ruh hekiminin hastasının duygu ve düşünceleriyle yaşayabilmesi fakat kendi önyargılarını hastasına yansıtmaması gerektiğini söylemiştir.
12:55Bu da belki bu bağlamda önemlidir.
12:57Çünkü terapist hastada kendi düşüncelerini bulmaya çalışmamalıdır.
13:02Yani danışanı kendi kültürü, kendi inancı, kendi değer dünyası içerisinde anlamalıdır diye düşünüyorum.
13:09Nidekim bir psikolog danışanın kültürünü, inancını, değerlerini tanımıyorsa, bilmiyorsa danışan kendisini anlaşılmamış hissedebilir.
13:21Terapotik ittifak zayıflayabilir.
13:23Çünkü insanın psikolojik dünyasının önemli bir kısmı kültür, aile, inanç ve değerlerle şekillenir.
13:30Bediüzzaman da bunu yapmaya çalışıyor.
13:32Belki de bundan dolayı talebelerinden olan Zübeyir Gündüzal Bediüzzaman'a tarif ederken yazar der ki
13:41bazen bir psikolog gibiydi, bazen bir sosyolog gibiydi, bazen bir pedagog gibiydi.
13:45Öyle kendisini izlelendiriyor, kendi dünyasında.
13:50İşte Risale-i Nur'da insanın bireysel, sosyal ve manevi boyutlarını birlikte el alan geniş bir insan tasavvuru bulunmaktadır.
14:00Yani sonuç olarak benim burada aslında vurgulamak istediğim tema nokta şudur.
14:08Psikoterapide insanın iman ve maneviyatınız yok sayamaz.
14:12İnsan sadece bir beden değil, bedenden oluşmuyor sadece.
14:16Sadece bir beyin değil, sadece bilinç altından da ibaret değildir.
14:20İnsan aynı zamanda anlam arayan, değerleri olan, inanan, seven, korkan, umut veren, varoluş sorgulayan bir varlıktır.
14:28Bu nedenle geleceğin psikolojisi insanı ne sadece maddi bir varlık ne de sadece manevi bir varlık olarak görmelidir.
14:38İşte Bediüzzaman'ın yaklaşımından hareketle belki söyleyebiliriz ki
14:43akıl ile vicdan, bilim ile iman, psikoloji ile maneviyat birbirinden koparıldığında insanı anlamamız eksik kalabilir.
14:54Fakat bunlar doğru yöntemlerde, bilimsel sınırlar ve etik ilkeler içerisinde bir araya geldiğinde
15:01insanın ruhsal iyilik haline daha kapsamlı bir katkı sunabiliriz.
15:07Belki de Peygamber Efendimizin bize öğrettiği en önemli psikolojik ilke de budur.
15:14Yani insanları sadece dinlemeyelim.
15:16Onları anlamaya çalışalım.
15:19Sadece sorularına cevap vermeyelim.
15:21Sorularının arkasındaki insanı görelim.
15:24Çünkü psikoterapinin, manevi bakımın, insani yardımın merkezinde yöntemlerden ziyade insan vardır.
15:34Beni sabırla dinlediğiniz için hepinize teşekkür ediyor.
15:37Üsküdar Üniversitesi'ne, RINAPA, İSİPE ve bu değerli programın hazırlanmasında emeği geçen herkese şükranlarımı sunuyorum.
15:46Hepinizi saygı ve muhabbetle selamlıyorum.
15:53İSİPE ve bu değerli programın hazırlanmasında emeği geçen herkese şükranlarımı sunuyorum.
Kommentare