00:00May isang uri ng isda sa masbate na malabutete ang itsura at kamag-anak daw ng mga pufferfish. May kamandag
00:06din kaya.
00:07Ang special at malabuteteng isda na ito na kong tawagin ay buriling.
00:12Magsak presyo na raw sa halagang 20 pesos kada kilo.
00:15Ang tilapia namang ito sa kabila ng pagiging golden, halos wala daw halaga. Paano nangyari?
00:21At ang stonefish na kilalabin ay isa sa pinakamakamandag na isda.
00:25Pinipilahan daw dahil sa lasa nito.
00:27Pero huwag daw pakasiguro dahil ang mga isda nito.
00:31Mula sa taglay nitong laso at efekto sa kalikasan, may dapat daw tayong malaman.
00:36Ang kamandag ng stonefish ay nasa mga tinik.
00:39May lasan pa rin siya.
00:40Invasive siya.
00:42Paaway ng aming mga isda.
00:44Kung ganun, paano nga ba posibleng makain ang mga labang dagat na ito?
00:54Tuwing mga buwan ng July hanggang September, siga ng masbate sa isda na kung tawagin ay buriling.
00:59Ang isda ay mabibili na lang daw sa halagang 20 pesos kada kilo.
01:03Ang food content creator na si Ampel, hiling daw lang taka ng buriling.
01:07At napakasarap nga po nito sa ginataan.
01:10Bukod sa lutong ginataan, sinisigang din niya ito.
01:14Ang tawag nga po nito mga kaadventure ay buriling.
01:17Kamukhang-kamukha po talaga ito ng butiti na nakakalason.
01:21Ngunit ang isda po na ito ay napakasarap.
01:24Ang buriling ay lokal na tawag sa mga bata o juvenile na pufferfish na kinakain sa ilang lugar sa Pilipinas.
01:30Na may scientific name na Arothron manilensis.
01:33Kahit malit pa lang, kaya na rin ang mga buriling na lumobo kapag nakaramdam ng panganib.
01:37Dependsa ito para magmukhang mas malaki at mas mahirap silang kainin ng mga predator.
01:41Dami mong alam, Kuya Kim!
01:44Sa masbate taon-taon, ginaganap ang Buriling Festival.
01:48Dito makakatikim ng iba't ibang luto ng istang ito.
01:54Pero ang isang putahe na gusto-gusto ng mga residente ay ang paksiyo na buriling.
02:08Masarap ang atay niya.
02:13Mmm, masarap!
02:15Ang mas mula laking butete ay kadalasang hindi na kinakain.
02:18Dahil ang ilang uri nito ay pwedeng magtaglay ng tetrodotoxin, isang mapanganib na lason.
02:24Bagamat ito ay maliit pa lamang o juvenile,
02:28kaya ang concentration o toxicity ng laman ay kaunti pa lamang.
02:32Once ito ay lumaki na, siyempre nagkakaroon din ang bioaccumulation ng toxins.
02:37Yun yung time na talagang nakakalaso na siya.
02:40Kaya mahalagang siguruhing ligtas at tama ang uri nito bago rutungin at kainin.
02:46Mula sa punting Buriling, isa sa pinakamakamandag na isda.
02:51Pinipilaan daw dahil sa lasa nito.
02:52Ang kamandag ng stonefish ay nasa mga tinik.
02:56Invasive siya.
02:57Paaway ng aming mga isda.
03:00Dito sa Palawan, ang pera nyo magiging bato talaga.
03:04Pero in the form of stonefish naman.
03:07Ang stonefish kasi na tinatawag ding bantol.
03:11Considered na isa sa pinakamakamandag na isda sa mundo.
03:14May matulis itong tinik sa likod na naglalabas ng malakas na venom kapag naapakan o mahawakan.
03:20May rin itong tagline na perocotoxin na pwedeng maging sanhi ng severe cardiovascular depression
03:28o kaya respiratory distress at matinding sakit dulot ng pagkatinik.
03:33Pero ang pinakamabisang depensa ng stonefish ay hindi ang lason kundi ang pagiging halos invisible.
03:38Ang galing nito mag-camouflage.
03:40Dahil sobrang husay nito mag-camouflage, maraming diver ang di namamalayang.
03:44May stonefish pala sa harap nila at tatatapa ka nila o nahawakan nila.
03:51Sa ilan pong probinsya kung saan ito nahuhuli,
03:54mabibili daw ito sa mga palengke mula 800 to 1,000 pesos per kilo.
03:59May kamahalan man, hindi naman daw kaya mapabato sa lasa nito?
04:02Si Angelo, isang mga ngisda ay matagal na rin kumakain ng bantol.
04:06Kaya sanay na rin siya sa paghahanda nito.
04:09Ngayon po ay mag-aharap din ng bantol.
04:11Dito sa probinsya namin ay napakaraming bantol.
04:13Dito lang siya matatagpuan sa mga batuhan.
04:15Ang nahuling bantol, nililinis ng mabuti.
04:18Tsaka inaalis sa mga tinik.
04:20At pinapakuluan para maalis ang lason.
04:24Mahalagang tandaan na ang kamandag ng stonefish ay nasa mga tinik at mga gulandulang kaugnay nito,
04:32hindi sa laman ng isda.
04:33Tapos, isa ka pa lang niya ito lulutuin.
04:56Kung ang stonefish ay kilala dahil sa kapangyarihan ng venom,
05:00iba naman ang dahilan kung bakit nakakaagaw pansin ang susunod nating isda.
05:05Kilalaning natin ang golden tilapia.
05:11Dito sa Sampaloclid sa San Pablo City sa Laguna,
05:14may ginturaw na matatagpuan.
05:16Ito ang golden tilapia o Midas cyclid.
05:20Ang Midas cyclid ay madalino makilala
05:23dahil sa kulay nitong dilaw o kahel.
05:25Ang kakaibang kulay nito ay bunga ng genetic mutation o selective breeding,
05:29kaya nababawasan ang maitim na pigment at nagiging tilaw o ginintuan ang katawan.
05:33Kahit mukhang espesyal, hindi naman bagong uri ng isda ang golden tilapia.
05:37Isa rin itong tilapia,
05:39nagkaiba ng sakulay dahil sa kanila mga genes.
05:41Pero ang tilapia na ito hindi raw katutubo sa Pilipinas.
05:45Pusibling ang mga unang golden tilapia ay nakawala raw sa mga nag-aalaga nito
05:49at accidentally nadala sa katubigan.
05:52Bukod sa kakaibang kulay, ang golden tilapia pwede nga magbibanta sa mga katutubong isda
05:56dahil isa itong invasive alien species.
06:00Nakikilala na siya kasi nga may mga nakakakita, nakakahuli hanggang sa yung mga vlogger.
06:05Pero sa totoo lang hindi siya dapat maging source of income
06:08kasi siya nagiging kaaway ng aming mga isda na kain nila yung mga fingerlings.
06:13Dahil ito ay agresibo at mabilis din dumami,
06:16nauuna nito ang mga native fish natin sa pagkain at tirahan.
06:19Because of this, bumababa ang huli ng mas mahalagang isda.
06:24Kahit golden ito ituring, wala daw ito halos sa laga.
06:27Para mapakinabangan ang golden tilapia ang nauhuli,
06:30inuunang na lang daw ito na mga banging isda.
06:32May lasa naman po siya, kaya lang hindi po siya kasing sarap
06:35nitong ating ordinaryong tilapia.
06:38Sa tamang paganda at sapat na impormasyon,
06:40ang mga isdang tila kinakatakutan ng ilan,
06:43pwede pa lang kainin at pakinabangan.
06:47Dami mong alam, kuya kin.
06:50Dami mong alam, kuya kin.
07:18Dami mong alam, kuya kin.
Comments