00:00Amerikan doları 80 yıldır sadece ABD'nin ulusal para birimi olmakta kalmadı.
00:06Aynı zamanda küresel finans sistemini kendisine bağımlı hale getirerek bütün dünyanın ortak para birimi haline geldi.
00:13Çünkü petrol ve temel emtia ticaretinin büyük bir kısmı onun aracılığıyla fayatlandırılıyor.
00:19Merkez bankalarının rezervlerinin önemli bir oranı onunla yönetiliyor.
00:24Uluslararası ödemeler onunla gerçekleştiriliyor ve küresel piyasalardaki varlıkların değeri yine dolarla ölçülüyor.
00:32Bu da Amerika'ya modern tarihte hiçbir ekonomik gücün sahip olamadığı olağanüstü bir ayrıcalık sunuyor.
00:40Peki bu ayrıcalıklar nelerdir?
00:41Öncelikle dolara ve Amerikan hazine tahvillerine yönelik küresel talebin artması.
00:47Yine ABD'nin kendi bütçe açığını kağıt para basma yoluyla finanse etme imkanı.
00:52Borçlarını kendi parası olan dolar ile ihraç etme gücünü oluşturması.
00:58İşte bu ayrıcalıklar Amerika'ya başka hiçbir ülkede olmayan fırsatlar sundu.
01:04Hala da sunmaya devam ediyor.
01:05Ancak hiçbir para biriminin hakimiyetinin sonsuza kadar sürmeyeceğini de biliyoruz.
01:11Daha önce İngiliz sterlini de küresel para sistemine öncülük etme konusunda birinci sıradaydı.
01:17Ekonomik ve mali gücünün gerilemesiyle birlikte Britanya İmparatorluğu'nun bu kuvveti aşamalı olarak zayıfladı ve ayrıcalıklı konumunu kaybetti.
01:27Dolayısıyla şunu diyebiliriz ki herhangi bir para biriminin küresel ekonomideki gücü onun temel dinamiklerine ve temsil ettiği ülkenin gücüne bağlıdır.
01:37Ekoizyon'un bu bölümünde küresel ekonomide doların ABD'ye sunduğu ayrıcalıkları, bugün karşı karşıya kaldığı risk ve zorlukları, dünyada dolara
01:47alternatif olarak yürütülen ekonomik varlıkları ve doların hakimiyetinin son bulması durumunda yerine geçecek emtiyanın ne olacağını değerlendireceğiz.
01:56Doların yakın zamanda çökeceğine dair bugün için kesin işaretler bulunmuyor.
02:03Ancak ABD 2. Dünya Savaşı'nın sona ermesinden bu yana hiç tanık olmadığı zorluklarla karşı karşıyadır.
02:10ABD'nin kamu borcundaki sürekli artışı, kronik bütçe açığı ve borç maliyetinin hızla yükselmesi çok sayıdaki ülkeyi ABD dolarına olan
02:21bağımlılık düzeyini yeniden gözden geçirmeye sevk etmiştir.
02:24Uluslararası Para Fonu, IMF verileri 2000'li yılların başında doların küresel döviz rezervleri içindeki %70 olan payının son yıllarda %57
02:35civarına gerilediğini işaret ediyor.
02:37Bu düşüş merkez bankalarını rezervlerini çeşitlendirme yönünde politika uygulamaya zorlamıştır.
02:43Aynı doğrultuda dünya genelindeki merkez bankaları altın alımlarını yoğunlaştırmıştır.
02:48Mesela 2022'de 1082 ton altın alımı ile tarihi bir rekor kırılmıştır.
02:542023'de 1037 ton alım ile yıllık bazda ikinci en yüksek seviyeye ulaşılmıştır.
03:002024'de yaklaşık 1045 ton hatta bazı tahminlere göre bu alım 1089 tona kadar yükselmektedir.
03:082025'de 1025 ton ile üst üste 4 yıl 1000 tonun üzerinde alım yapılarak tarihi rekor kırılmıştır.
03:152026 ilk yarı verileri ise bu eğilimin devam ettiğini ortaya koymaktadır.
03:21Zira ilk çeyrekte net altın alımı yaklaşık 85 tona ulaşmıştır.
03:26Altına yönelik bu ilgi sadece yatırım amaçlı değil aynı zamanda stratejik değerlendirmelerden de kaynaklanmaktadır.
03:32Zira Amerika'nın uyguladığı mali yaptırımlar ve 2022'de Rus rezervlerinin bir kısmının dondurulması birçok ülkeyi rezervlerin çeşitlendirme ve enflasyon ile
03:43jeopolitik risklere karşı korunmaya sevk etmiştir.
03:46Aynı zamanda BRICS grubu geleneksel finans sisteminin en önemli zorluklarından biri olarak öne çıkmaktadır.
03:52Üye ülkeler aralarındaki ticarette yerel para birimlerinin kullanımını genişletip giderek artan sayıdaki işlemlerde dolara olan bağımlılığı azaltmaya çalışmaktadırlar.
04:02Elbette bu grup şu ana kadar ne ortak bir para birimine ne de küresel düzeyde dolara rekabet edebilecek herhangi bir
04:10finansal sisteme sahip değildir.
04:11BRICS'in bu alanda hayata geçirdiği ya da üzerinde çalıştığı en somut projeler ve mekanizmalar nelermiş bakalım.
04:18Yeni Kalkınma Bankası NDB 2014 yılında kurulan ve merkezi Şangay'da bulunan NDB Dünya Bankası ve IMF'ye doğrudan bir alternatif
04:30olarak tasarlandı.
04:31Mesela ulusal ödeme sistemlerinin entegrasyonu ve SWIFT alternatifleri.
04:37Burada ise SWIFT sistemine bağımlılığı azaltmak ve olası yaptırımlara karşı finansal güvenlik ağı oluşturmak amacıyla üye ülkeler kendi ödeme mesajlaşma
04:46sistemlerini geliştirdi.
04:47BRICS Pay denilen dijital ödeme projesi grubun üzerinde çalıştığı en somut perakende ve ticari ödeme projelerinden biridir.
04:56Üye ülkelerin ulusal ödeme sistemlerini tek bir dijital platform altında birleştirmeyi amaçlayan merkezi olmayan bir mesajlaşma ve ödeme altyapısıdır.
05:06Yine bir başka projeleri olan ikili ticarette yerel para kullanımı.
05:10BRICS içinde ortak bir para biriminden ziyade en hızlı ilerleyen alan ülkelerin kendi aralarındaki ticareti ulusal para birimleriyle yapmasıdır.
05:20Mesela Rusya-Ukrayna savaşı sonrası uygulanan yaptırımlarla birlikte Çin ve Rusya arasında ticaretin %90'ından fazlası artık ruble ve yuan
05:29cinsinden yapılmaktadır.
05:30Yine Hindistan, Birleşik Arap Emirlikleri ile petrolde Hint rupisi kullanımı üzerine anlaşmıştır.
05:36En bir iç denilen BRICS birici kavramı yani diğer yılda dijital merkez bankası.
05:42Uluslararası Ödemeler Bankası liderliğinde başlayan ancak BRICS bünyesinde tartışılan çoklu merkez bankası dijital parası da bu projelerden biridir.
05:51Peki doların hakimiyetinin gerilemesi nasıl mümkün olur?
05:54Eğer dolara yönelik alternatif bu eğilimler devam ederse muhakkak ki bir gerileme olacaktır.
06:00Ama düşüşün yavaş yavaş birkaç aşamadan geçmesi muhtemeldir.
06:04Küresel rezervler ve ticari işlemler içinde doların payında kademeli bir düşüş olabilir.
06:09Uluslararası ticaretin düzenlenmesinde altına ve yerel para birimlerine olan bağımlılığın artması dolara olan talebi düşürebilir.
06:16Yuan, Euro ve egemen destekli dijital para birimlerinin kullanımının yaygınlaşması da hakeza gerilemeyi hızlandırabilir.
06:25Gerçekleşmesi zor olsa da kademeli olarak çoklu para birimi sistemine geçiş ile dolara bağımlılık bitebilir.
06:32Doların tamamen çökmesi senaryosuna gelince Amerikan ekonomisine ve onun finans kurumlarına yönelik geniş çaplı bir güven kaybı olmadan bu senaryo
06:42hayata geçemez.
06:43Bugün mevcut göstergeler bunu mümkün kılmasa da mali dengesizliklerin devam etmesi bu olasılığı kısa ya da uzun vadede arttırabilir.
06:52Peki doların bir alternatifi var mı?
06:55Şu ana kadar doların sahip olduğu tüm unsurları barındıran tek bir alternatif bulunmamaktadır.
07:00Ancak küresel sahnede birçok seçenek bulunmaktadır.
07:03Akla ilk gelen seçenek olan Euro, doların en yakın rakiplerinden biri olmasına rağmen Avrupa Birliği içinde siyasi ve ekonomik zorluklarla
07:12karşı karşıya olduğu için dolardan daha önce çökme ihtimali var.
07:16Çin Yuan'ı olabilir mi?
07:17Dünyanın ikinci en büyük ekonomisinin ağırlığıyla desteklense bile sermaye hareketlerine getirilen kısıtlamalar bu para biriminin küresel yaygınlığını sınırlamaktadır.
07:27Merkez Bankası dijital para birimleri olan CBDS'ler doların hakimiyetinden uzak sınır ötesi ödemeleri kolaylaştırabilir.
07:36Ancak devletler tarafından benimsenmemesi durumunda güvenli olmayabilir.
07:40İster ulusal para birimlerinin kullanımının genişletilmesi yoluyla isterse de ortak ödeme araçlarının geliştirilmesi yoluyla olsun BRICS grubu içindeki yeni mali
07:51düzenlemelerde seçenek arasındadır.
07:54Altına gelince jeopolitik risklerin tırmanmasının gölgesinde stratejik bir varlık ve güvenli liman olarak konumunu yeniden kazanan altın en öncelikli seçenektir.
08:05Doların hakimiyeti bir gecede herhangi bir devletin veya ittifakın alacağı siyasi bir karar ve yeni bir para biriminin duyurulmasıyla son
08:13bulmayacak.
08:13Aksine bu çöküş kademeli uzun bir sürecin ürünü olacaktır.
08:18Kapitalizmin yol açtığı sefalet, gerginlikler, çöküşler ve mali krizlerden kurtulmanın tek yolu kökenlere geri dönmektir.
08:25Bu da dolar gibi zorunlu kağıt paralara dayalı mevcut para sisteminin değiştirilip altın ve gümüş sistemine geri dönmekle gerçekleşebilir.
08:34Fakat madeni para sistemine geri dönüşü ancak siyasi iradeye sahip olan güçlü bir devlet dayatabilir.
08:41Zira madeni para sistemi o devletin ideolojisiyle bağlantılı olmalıdır.
08:47Altın ve gümüş yahut her ikisiyle %100 oranında endeksli vekil para kullanımını zorunlu kılan İslam'dan başka herhangi bir ideoloji yoktur.
08:57Sırf bu yüzden bile İslami ekonomik sistem, kapitalist sistemin yarattığı krizler, çöküşler, kargaşa ve istikrarsızlıklardan son derece uzaktır.
09:06Küresel kapitalist sistem ile İslam arasındaki mukayese bu durumu açıkça izah etmektedir.
09:12Günümüz kapitalist finansal sisteminde merkez bankaları karşılıksız itibari para basabiliyor.
09:18Sınırsız para arzı paranın satın alma gücünü düşürerek enflasyona ve gizli bir servet transferine yol açabiliyor.
09:26İslam iktisat sisteminde ise paranın altın ve gümüşe endeksli olması, merkez bankalarının veya yönetici erklerin keyfi olarak karşılıksız para basmasını
09:35engellemesinden dolayı para arzı ancak çıkarılan veya sisteme giren altın-gümüş miktarı kadar artabilir.
09:43Tarihsel verilere bakıldığında klasik altın standardı döneminde ve İslam medeniyetinin altın, dinar, gümüş, dirhem kullandığı uzun dönemlerde günümüzdeki gibi çift
09:54haneli veya kronik hiper enflasyon dalgalarına rastlamamıştır.
09:58Uzun vadeli fiyat istikrarı her zaman korunmuştur.
10:02ABD'de yaşanan 2008 krizinde görüldüğü gibi küresel piyasalardaki türevi ürünlerin ve finansal varlıkların toplam değeri dünya gayri safi yurt içi
10:10hasılasının kat kat üzerine çıkmıştır.
10:13Bu durum sanal balonlar üretir ve patladığında ise kriz kaçınılmaz olur.
10:19İslam iktisadında ise olmayan bir malın satışını veya aşırı türev spekülasyonunu kapsayan garar yasağı sayesinde piyasada real bir karşılığı bulunmayan
10:31sanal finansal balonların oluşması engellenir.
10:35Parasal büyüklük ile real üretim her zaman %100 örtüşür.
10:40Kapitalist ekonomik sistemde faiz mekanizması paranın kendisini bir ticaret malı haline getirir.
10:47Paradan para kazanma hırsı spekülatif yatırımları teşvik ederek real sektörün önüne geçirir.
10:52İslam iktisadı ise faizi yasaklarken kar zarar ortaklığını yani mudareba müşareke teşvik eder.
10:59Finansör sadece parayı verip garanti faizi alamaz.
11:03Projenin riskine de ortak olur.
11:04İşte bu yüzden doların hakimiyeti ancak ideolojik bir bakış açısından köklü ve kapsamlı bir hukuk sisteminden çıkan güçlü bir para
11:14sistemi ile son bulur.
11:15Bu güçlü para sistemi geleceğin finans aracı olan altın, gümüş gibi madeni kıymetlerdir.
11:21Dolayısıyla sömürgeci kapitalist sistemin tek ve en büyük alternatifi İslam'dan başkası değildir.
Yorumlar