00:00Herkese merhaba, gelin lafı hiç uzatmadan doğrudan konuya girelim.
00:03Bugün masamızda oldukça iddialı bir metin var.
00:06Dr. Aslan Yaman'ın dünyada ana akım kabul edilen ekonomik modellere kafa tutan
00:10Zafer Ekonomisi adlı manifestosu.
00:13Bu incelememizde Yaman'ın özellikle liberalizm karşıtı tezine odaklanacağız.
00:17Mevcut sistemin neresi aksiyo ve bunun yerine nasıl bir yapı öneriliyor hepsini adım adım konuşacağız.
00:23Hazırsanız başlayalım.
00:24Ama önce hepimizin doğru kabul ettiği o meşhur ezberi bir sorgulayalım.
00:30Küresel olarak dayatılan bu yeni liberal ekonomik model gelişmekte olan ülkeler için gerçekten de zenginliğe giden tek yol mu?
00:38Yoksa bize sunulan bu sistem aslında devasa bir ilüzyondan mı ibaret?
00:44İşte Dr. Aslan Yaman'ın tezi tam da bu kışkırtıcı sorunun üzerine inşa ediliyor.
00:50Yol haritamız oldukça net.
00:52Yeni liberal düzenin yükselişine, serbest piyasa efsanesine, Türkiye ekonomisindeki kırılma noktalarına,
00:59Yaman'ın temel eleştirilerine ve son olarak da çözüm önerisi olan planlı kalkınma modeline hızlıca bir göz atacağız.
01:07Birinci bölümümüz, yeni liberal düzenin yükselişi.
01:10Yaman'ın neyi eleştirdiğini anlamak için Türkiye'nin ekonomi tarihine şöyle bir kuş bakışı bakmamız şart.
01:17Bakın, 1923 İzmir İktisat Kongresi ile devletin üretimde önce olduğu planlı bir döneme girmiştik.
01:24Bu planlama kültürü 1960'da devlet planlama teşkilatının kurulmasıyla resmen zirve yaptı.
01:30Fakat asıl büyük kopuş 1980'de yaşandı.
01:3424 Ocak kararlarıyla Türkiye, devletçi modeli bir kenara bırakıp kapılarını tamamen yeni liberal politikalara, yani serbest piyasaya açtı.
01:42Ekrana yansıyan bu tablo, iki zıt dünya görüşü arasındaki o büyük uçurumu çok net özetliyor aslında.
01:49Bir yanda özelleştirmeyi, kuralsızlaştırmayı ve serbest ticareti savunan yeni liberal sistem, diğer yanda ise Yaman'ın zafer ekonomisi.
01:58Yaman'ın vizyonunda devletin doğrudan üretim yapması, piyasanın sıkı kurallara bağlanması, yerli sanayinin gümrük duvarlarıyla korunması ve güçlü bir sosyal
02:08devlet anlayışı var.
02:09Yani adeta siyahla beyaz kadar farklılar.
02:12İkinci bölüm, serbest piyasa efsanesi ne?
02:15Yazarın anti-liberal tezinin can alıcı noktası burası, Yaman, serbest piyasanın aslında zengin ülkelerin kendi çıkarları için uydurduğu bir masal
02:25olduğunu savunuyor.
02:26Bu noktada Cambridge'den ünlü ekonomist Hacun Chang'ın çok çarpıcı bir sözüne atıfta bulunuyor.
02:32Chang diyor ki, serbest ticareti savunan zengin ülkelerin tamamı, geçmişte kendi sanayilerini kurarken en katı korumacı politikaları ve devlet desteklerini
02:42kullanmıştır.
02:43Bu alıntı, küresel sistemdeki çifte standardı göstermesi açısından gerçekten çok vurucu.
02:48Yani Metin temelde şunu iddia ediyor.
02:51Zengin ülkelerin dayattığı bu politikalar, gelişmekte olan ülkelerin kendi sanayilerini kurup durmasını imkansız hale getiriyor.
02:59Devlet ekonomiden elini eteğini çekince ne oluyor?
03:02O henüz palazlanmamış yerli şirketler, devasa yabancı tekerlerin altında adeta eziliyor.
03:09Bankacılıktan tutun da telekomünikasyona kadar kritik sektörler yabancıların eline geçiyor ve yazarın altını çizdiği nihai sonuç şu, ekonomik bağımsızlığın tamamen
03:19kaybedilmesi.
03:21Gelelim üçüncü bölüme.
03:23Türkiye ekonomisindeki kırılma noktaları.
03:26Peki bu küresel rüzgarlar bizi nasıl vurdu?
03:29Yazar, Türkiye'nin ekonomik egemenliğini adım adım eriten üç büyük darbe sayıyor.
03:34Birincisi, 80'lerde başlayan kontrolsüz özelleştirme furyası.
03:39İkincisi, 1996'da imzalanan ve kendi gümrük politikamızı belirleme yetkimizi Avrupa Birliği'ne devrettiğimiz gümrük birliği anlaşması.
03:47Ve üçüncüsü, 1999'dan 2008'e kadar ekonominin direksiyonunu tamamen dışarıya bıraktığımız katı IMF anlaşmaları.
03:56Şimdi şu rakama bir bakın.
03:5770 milyar dolar.
03:59Metne göre 2020'ye kadar yapılan özelleştirmelerden bütçeye tam bu kadar para girdi.
04:05Ama yazar diyor ki, bu devasa gelir hiçbir şekilde verimliliğe dönüşmedi.
04:11Aksine tıkır tıkır işleyen, kâr eden, şeker fabrikaları, telekomünikasyon altyapıları gibi kritik devlet varlıkları adeta haraç mezat elden çıkarıldı.
04:22Dördüncü bölüm, Yaman'ın temel eleştirisi.
04:24Peki, hastanın şu anki durumu ne?
04:28Dış ticaret verilerine baktığımızda tablo cidden ürkütücü.
04:32Evet, ihracatımız 2020'den 2025'e doğru artıyor, bunu görebiliyoruz.
04:36Ama ithalata bakar mısınız?
04:38Çok daha agresif bir şekilde yükseliyor.
04:40Yazar, bu rakamları Türkiye'nin mevcut sistemle dış ticaret açığını kapatmasının matematiksel olarak imkansız olduğuna dair kesin bir kanıt olarak
04:48sunuyor.
04:49İşte o meşhur neden ürettikçe daha çok dışarıya bağımlı oluyoruz sorusunun cevabı bu %70 oranında gizli.
04:56Kaynak metne göre Türk imalat sanayisinin ithal girdiğe bağımlılığı %70 seviyesinde.
05:01Yani siz bir şey üretip satmak istiyorsanız malzemesinin büyük kısmını dışarıdan dövizle almak zorundasınız.
05:07Bu da ekonomiyi en ufak bir kur şokunda darmadağın olmaya açık hale getiriyor.
05:12Yamanın teşhisini toparlarsak ona göre bu yeni liberal rüya bir kabusa dönüştü.
05:17Ortada milli gelirin bir buçuk katını aşan bir borç batığı var.
05:21Ülkeye giren sıcak para fabrikalara değil tamamen ithalata ve tüketime gitti.
05:26Yüksek teknoloji üretmek yerine sürekli inşaata beton döküldü.
05:30Ve sonuç klasik talepten değil yapısal üretim eksikliğinden kaynaklanan durdurulamayan bir enflasyon canavarı.
05:375. Bölüm Yeni Model Yani Planlı Kalkınma
05:41Peki eleştirileri anladık çözüm ne?
05:44İşte zafer ekonomisi burada devreye giriyor.
05:46Yazırın önerisi devletin bizlat ağır sanayiyi sırtladığı,
05:51tarımda dışa bağımlılığın tamamen sıfırlandığı ve servetin adil dağıtıldığı planlı bir karma ekonomi modeli.
05:57Açıkçası bu günümüzün piyasa ezberlerine elinin tersiyle iten,
06:02devleti ve üretimi tekrar başrole koyan çok radikal bir değişim vizyonu.
06:06Ve çok ilginçtir, Yaman'ın enflasyonu çözme formülü o alıştığımız kemer sıkma faiz arttırma politikalarına hiç benzemiyor.
06:14O, enflasyonu talebi kısarak değil, üretimi arttırarak yenmeye hedefliyor.
06:19İlk iş, devlet planlama teşkilatını yeniden kurup güven tazelemek,
06:23sonra devasa bir tarımsal üretim seferberliği başlatmak
06:27ve en nihayetinde sanayide dışarıya muhtaç olduğumuz ürünleri içeride üretmeye başlamak.
06:33Altıncı ve son bölüm, üretim ve devlet.
06:36Gelin bu planın somut adımlarına bakalım.
06:38Enerji faturamız malum.
06:40Kullandığımız enerjinin %67.8'ini dışarıdan alıyoruz.
06:45Metin, bu büyük açığı kapatmak için oldukça cesur hamleler öneriyor.
06:49Yaman'a göre nükleer araştırmalara tam gaz verilmeli
06:52ve özellikle Türkiye'nin kendi topraklarındaki zengin toryum rezervleri acilen enerjiye dönüştürülmeli.
06:59Önerilen devlet müdahaleleri gerçekten çok keskin.
07:03Düşünün, çiftçinin belini büken mazot ve gübredeki tüm vergilerin tamamen sıfırlanması isteniyor.
07:09Özel sektörün risk alıp girmediği o dev petrokimya ve demir çelik fabrikalarını bizzat devlet kulacak deniyor.
07:16Madenlerimizi öyle topraktan çıktığı gibi ham satmak yasaklanmalı, içeride işlenmeli diyor yazar.
07:22Yani tam anlamıyla korumacı ve müdahaleci bir sistem.
07:26Bir de işin coğrafi boyutu var.
07:28Grafiğe bakar mısınız?
07:29Marmara bölgesi, ülke nüfusunun sadece %31'ini barındırmasına rağmen,
07:34tek başına tüm milli gelirin neredeyse yarısını üretiyor.
07:38Yaman bu durumu sadece devasa bir ekonomik verimsizlik olarak değil,
07:42olası bir deprem felaketini de göz önüne alarak ciddi bir milli güvenlik riski olarak görüyor.
07:48Sanayinin planlı bir şekilde tüm Anadolu'ya dağıtılması şart.
07:53Hedefler de bir o kadar iddialı.
07:55Kamuda lüks araç filolarına ve gereksiz harcamalara acilen neşter vurulması,
08:00dış ticarette Kafkaslar ve Türk dünyası gibi bölgesel pazarlara odaklanılması
08:05ve ihracatta yüksek teknolojiye geçilmesi planlanıyor.
08:09Amaç, tüm bu hamlelerle 5 yıl gibi kısa bir sürede tam 40 milyon çalışana ulaşarak,
08:15istihdam sorununu kökünden çözmek.
08:17İncelememizi bitirirken sormamız gereken asıl soru şu bence.
08:21Gerçek ve kalıcı bir zenginlik için,
08:24devletin yerli sanayiyi koruyup kollaması bir zorunluluk mu?
08:27Yoksa bize hep söylendiği gibi,
08:30serbest piyasa, er ya da geç herkesi zenginleştiren sihirli bir değnek mi?
08:34Dr. Aslan Yaman'ın antiliberal tezi bu tartışmada safını çok net seçmiş durumda.
08:39Peki siz bu konuda ne düşünüyorsunuz?
08:42Ekonominin bu bitmek bilmeyen tartışmasında yorum sizin.
08:45Bize katıldığınız için teşekkürler.
08:47Bir sonraki analizde görüşmek üzere.
Yorumlar