00:30Alamin natin kung paano niyang tinutugunan at kung ano pang dapat gawin ng pamahalaan.
00:35Ang special report sa pagtutok ni Maki Pulido.
00:42Lalong damah ngayong Abril ang pagmahal ng mga bilhin.
00:46Bumilis pa lalo ang inflation.
00:487.2% ang inflation rate.
00:51Sa mahal ng mga bilhin, kaya pa ba?
00:55Hindi na po. Kasi sa dami po ng gastusin, kailangan po kakayanin eh. Ganoon po talaga.
01:01Ngirap ng buhay po ngayon. Talaga, kailangan ng lakas na katawag.
01:05Wala namang choice, sabi ni Rosemary, kundi kayanin.
01:09Kaya kahit 65 years old na, 12 oras siyang nagbebenta ng prutas kada araw sa bangketa.
01:16Ang 500 pisong kita kada araw, kasha lang para sa bigas, kalahating ulam at pamasahe.
01:21Kaya dalawang buwan na siyang dibayad sa upa at putol na ang kuryente.
01:26Hihirap mag-cash yan.
01:27Sige, testless lang tayo. Wala mabili sa ulam yung mga anak.
01:31Kahit ninsan, nag-aulam sila mantika at saka tuyo.
01:36Taon-taon namang reklamo ng marami na hirap na sila sa panggastos.
01:40Pero may dagdag kalbaryo ngayong taon.
01:46Dahil sa pag-atake ng Amerika, isinara ng ira nitong Pebrero ang Strait of Hormuz,
01:51na daanan ng barkong may kargang langis mula Middle East.
01:55Sumirit ang presyo ng petrolyo sa buong mundo.
01:59At dito sa atin, sumipa ang diesel mula 48 pesos kada litro noon
02:03sa hanggang mahigit 160 pesos na pinakamataas nitong Abril.
02:09Nagmahal din ang gasolin at kerosene.
02:12More than 90% ng ating oil, ng ating energy, ay imported.
02:19At ang karamihan yan ay nagagaling dun sa Strait of Hormuz.
02:22Lahat halos ay gumagamit ng langis.
02:26Ang ating agrikultura, ang ating industriya, ang transportasyon natin, paglulutog.
02:33Unang tinamaan ang sektor ng transportasyon, na kahit nagka-rollback na,
02:37ay hirap pa rin sa higit 77 pesos na presyohan ng litro ng diesel ngayon.
02:42Kaya 500 pesos lang ang naiuuwi ni Jerry mula sa pamamasada,
02:47alas 3 ng madaling araw hanggang alas 10 ng gabi.
02:50Nung mga 55 pa po ang krudo, umuwi po ako ng aras 4 ma'am.
02:53Mayroon lang akong 1, 2, 1, 5, mga ganon.
02:56At dahil halos lahat gumagamit ng langis,
02:59nag-domino effect na ito sa presyo ng servisyo at produkto.
03:02Ang dati ng mahal, nagmahal pang lalo.
03:05Noong Enero, nasa 2% ang inflation o bilis ng pagmahal ng servisyo at produkto.
03:11Pero simula ng magkagera, ay bumilis ito hanggang pumalo sa 7.2% nitong Abril.
03:17Di nakamataas yan sa loob ng tatlong taon.
03:21Pahagyalan niyang bumagal sa 6.4% nitong Hunyo.
03:25Kaya si Rosemary, di na regular na nakakainom ng maintenance medicine sa high blood.
03:30Minsan, diinom lang akong yung mga daon-daon pag ano talaga.
03:33Mahirbar-hirbar.
03:35Dahil dolyar kung bilhin ang petrolyo at maraming iba pang produkto,
03:39bumaba lalo ang halaga ng pisok kontra dolyar.
03:42Sumadsad ang pisok sa record low na 61 pesos at 75 centavos nitong May 19.
03:49Nasa 61 peso level pa rin ito ngayon.
03:52Eh kasi doon sa dami ng ating importation,
03:55yung demand natin para sa dolyar ay napakalaki.
03:58Tumaas ang presyo ng petrolyo, natural,
04:02kailangan din natin ng mas maraming dolyar.
04:04At dahil sad-sad ang halaga ng piso,
04:07nagmahal ang mga hindi gawa sa Pilipinas.
04:09Kung mamimili ka sa grocery halimbawa, marami sa mga produkto dito imported.
04:14Ultimo asin, inaangkat mula China o Australia.
04:18Kung gawa man dito sa Pilipinas, marami sa mga raw material na ginamit imported.
04:25Kaya babalik ang epekto nito sa presyo ng bilhin na lalo pang tataas.
04:30Mas konti ang bibili, hihina ang benta ng mga negosyo,
04:34at babagal ang paglago ng ekonomiya, na isa sa mga sukatan ng pamamalakad ng gobyerno
04:39at binabantayan kada State of the Nation Address o SONA.
04:43Pero ganito na ang taunang galaw ng ekonomiya sa nakaraang apat na taon.
04:48At yung target ng gobyerno na makikita sa pulang linya,
04:51hindi na naabot sa huling tatlong taon.
04:54Para hindi matenga ang takbo ng ekonomiya,
04:57kailangan tuloy na may panggastos ang mga mamamayan.
04:59Kaya ang mga driver na apektadong kita ng mega oil price hike,
05:04binigyan ng 5,000 pesos na ayuda bagaman di na nasundan.
05:08Laking bagay po, nakabili po ng isang kabambigas,
05:12baon ng anak na mga apo,
05:14tsaka ulam po,
05:16tsaka bayaran po ang mga bil, kuryente, tubig po.
05:19Pero panandali ang tulong lang ang ganito,
05:22ayon sa isang ekonomista.
05:24Kailangan anya na mga pulisi at programang magpapalakas
05:27ng ating industriya at agrikultura
05:29para di laging apektado ng nangyayari sa ibang bansa.
05:33Kailangan magkaroon tayo ng mas malayong pananaw,
05:36magkaroon tayo ng long-term view, plano,
05:40na palakasin natin ang ating sariling industriya
05:42para hindi lahat ng pangangailangan natin
05:45ay lagi na lang natin inaangkat.
05:49Dahil nakadepende rin sa ekonomiya
05:51ang pampondo sa mga programa,
05:53nangungutang pa ang gobyerno
05:55na sa taong ito ay pumalo na sa 18.55 trillion pesos
06:00nitong Mayo.
06:01Mas malaki ang utang,
06:02mas malaking kailangang bayaran.
06:05Kaya lalong kumukonti ang panggastos ng gobyerno.
06:08Ang debt-to-GDP ratio ng Pilipinas
06:10as of first quarter,
06:12nasukatan kung kayang bayaran ng utang,
06:14lagpa 65% na.
06:16Actually, ang pamantayan niyan
06:18ay 60% ng ating GDP
06:20ang cap o ang maximum,
06:22ang ceiling ng ating pagkakautang.
06:25Lumampas na.
06:26Para yung vicious cycle.
06:29Utang tayo ng utang,
06:31pero para makabayad,
06:32uutang ulit tayo.
06:34Tatlong kagawaran na may kinalaman sa ekonomiya
06:37ang sinubukan naming makapanayam,
06:39pero walang paunlak o pahayad.
06:41Pero giit ng palasyo,
06:43may mga programa ang Marcos Administration
06:45para mapalakas ang mga lokal na industriya
06:47tulad ng enerhiya at agrikultura
06:49para mapalagupa ang ekonomiya.
06:52Medyo lumili pata tayo sa mga renewable energy.
06:55Pati yung solar,
06:57pinapalakas ito.
06:58Pati yung agrikultura natin.
07:00Talagang gusto ng Pangulo ay ma-modernize
07:02para hindi na lang yung mga ngailangan
07:05na mag-import ng bigas.
07:06Long term ito.
07:07Hindi ito pangayon lang ito.
07:09May dalawang taon na lang
07:10sa termino ni Pangulong Bongbong Marcos.
07:13Habang hinihintay,
07:14ang sinasabing magiging epekto
07:16ng kanyang mga programa,
07:17ang sidewalk vendor na si Ramil
07:20itinatawid ang buhay sa pangungutang.
07:22Hindi ko talaga yung pagkakaila yun.
07:24Kung ilan ang utang ko ngayon
07:26is dalawang bumbay,
07:28may isang inutangan ko,
07:30tapos lima,
07:32dalawang linding ko.
07:33Kaya kami nagkahanap buhay para makakain.
07:35Kaya yun talaga,
07:36in-importante na lang namin.
07:37Wala kaming ipon,
07:39utang lang ang naipon.
07:40Basta makakain lang kami sa araw-araw
07:42ng tatlong bisis man lang.
07:44Makipulido na katuto,
07:4524 oras.
