00:00Herkese merhaba ve bu tarihsel incelememize hoş geldiniz.
00:03Hiç lafı uzatmadan doğrudan tarihin en dramatik sahnelerinden birine dalıyoruz.
00:08Bugün imparatorluk politikalarına boyun eğmeyen, tam aksine başkaldıran bir ismi,
00:13Batırşay ve onun o meşhur arz namesini konuşacağız.
00:17Gelin bu inanılmaz tarihi şahsiyetin ve ardında bıraktığı o eşsiz mirasın detaylarına birlikte inelim.
00:24Tarihler Ekim 1756'yı gösteriyor.
00:27Şöyle buz gibi dondurucu bir Moskova zindanını gözünüzde canlandırın.
00:32Burası Moskova gizli kalem odası.
00:34İçeride elleri ayakları zincirlere vurulmuş, ateşler içinde yanan ve ölümüne dövülmüş bir adam var, Batırşay.
00:41Ama ilginçtir ki bu adam yenilgiyi asla kabul etmiyor.
00:45Kendisini sorgulayanlara tek bir kelime bile etmeyi reddediyor.
00:48Açlık grevine başlıyor ve inanılmaz bir inatla sadece tek bir kişiyle iletişim kuracağını söylüyor.
00:54Çalüççe Yelizabeta Petrovna
00:56Bölüm 1 Moskova zindanlarında bir tutsak
00:59Düşünsenize zindanda sessizliğini koruyan Batırşah o inatçı tutumunu ve aslında yaklaşan ölümünü resmen bir pazarlık kozu olarak kullanıyor.
01:09Sorgucu Mihail Huruşçev ondan tek bir laf bile alamayınca yetkililer çaresiz kalıp durumu mecburen Çarıçı'ya bildiriyorlar.
01:16Çarıçı onunla doğrudan yüz yüze görüşmeyi reddediyor tabii ama meramını yazılı olarak iletmesine izin veriyor.
01:22Peki böyle devasa bir eseri yaratması için bir mahkuma ne verilir dersiniz?
01:27Sadece yedi tane kalem, bir rulo kağıt, taslaklar için biraz saman kağıdı ve mürekkep.
01:33Batırşah adeta milletinin sözcüsü olmak için 4 Kasım'da işe koyuluyor ve her kelimesini büyük bir dikkatle yazmaya başlıyor.
01:40Ve ortaya çıkan işin boyutu gerçekten akıl alır gibi değil.
01:44Tam 981 satır.
01:47Düşünün, sadece 2 hafta gibi kısacık bir sürede bir zindanın o soğuk taş duvarları ardında
01:53Arap harfleriyle 33 sayfalık devasa bir metin kalemi alıyor.
01:57İlk başlarda günde sadece bir sayfayı temize çekerken,
02:00sonraki günlerde bu sayıyı 4'e kadar çıkarıyor ve temize çekilen her bir sayfa anında Rusça'ya çevriliyor.
02:09Peki ama bu adam o karanlık zindana ve o zincirlere nasıl mahkum oldu?
02:14Şöyle biraz geriye gidelim.
02:1616 Eylül'de Orenburg'dan başlayan bu sevkiyat inanılmaz derecede sıkı güvenlik önlemleri altında yapılıyor.
02:22Şöyle söyleyeyim, Batırşah ve diğer 15 isyancı için 100 kişiden fazla silahlı koruma ordusu tahsis edilmiş.
02:29At arabasında elleri ve ayakları zincirli, 6 Ekim'de Vladimir şehrine vardıklarında
02:34Batırşah artık ağır dayak yemiş, ateşler içinde ve bilincini yarı yarıya yitirmiş durumdaydı.
02:40Nihayetinde 24 Ekim'de Moskova'da bir doktor tarafından yola devam edebileceği söylendiğinde artık o dondurucu zindandaydı.
02:49Ama asıl film gibi olan kısım bu yolculuk sırasında 1 Ekim'de yaşanıyor.
02:53Demirden bir tokmak, bulunan bir bıçak ve nehir kenarında görülen kahanet dolu bir rüya.
02:59Batırşah, Murom yakınlarında o 100 kişilik devasa koruma ordusunu atlatıp arabadan atlamayı başarıyor.
03:06Bulduğu bir tokmak ve bıçakla zincirlerini bir şekilde çözüyor.
03:10Ormana doğru kaçarken karşısına devasa bir nehir çıkıyor.
03:13Ve o an duruyor.
03:15Neden biliyor musunuz?
03:16Çünkü bu nehri daha önce rüyasında görmüştü.
03:19O an kaçıp kurtulmanın mümkün olmadığını düşünüyor.
03:22Çariçe'nin karşısına kendi rızasıyla çıkıp halkının dertlerini bizzat anlatmanın onun asıl kaderi olduğuna karar veriyor.
03:29Ve bilerek kendi isteğiyle teslim oluyor.
03:313. Bölüm İsyanın Temel Nedenleri
03:34Gelin şimdi meselenin tam kalbine, arznamenin içine girelim.
03:38Batırşah, Çariçe'ye yazdığı bu mektupta bölgedeki o 3 ana isyan sebebini son derece net bir şekilde aktarıyor.
03:44Birinci sırada zorla Hristiyanlaştırma politikaları var.
03:47Tehdit ve hilelerle din değiştirmeyen Müslümanların üzerine bir de İslam'dan çıkarılanların vergileri yükleniyordu diyor.
03:54İkinci olarak haksız iş yükü ve vergiler.
03:57Askeri hizmet veren mişer halkına 25'er kuruş ek vergi konmasından ve askerlerin yaz boyunca ağaç kesmek,
04:03ev yapmak gibi insanüstü efor gerektiren işlere zorlanmasından bahsediyor.
04:07Ve üçüncü nokta tuz yasağı.
04:09İnsanların dağlardaki ve göllerdeki doğal tuzu toplamalarının yasaklandığını,
04:13tuzu şehirden çok yüksek fiyata almaya mecbur bırakıldıklarını tek tek anlatıyor.
04:18Bu zorlu şartlar altında halkın yaşadığı çaresizliği tahmin edebilirsiniz.
04:23Batırşah mektubunda halkın feryadını şu inanılmaz çarpıcı sözlerle alıntılıyor.
04:27Kendi tebaasıyla oynayan, kendi kanatları altındakilere zulmeden yurt olmaz olur.
04:32Bu cümle aslında isyanın arkasındaki o psikolojik temeli o kadar güzel açıklıyor ki,
04:37katı politikaların normalde devletine bağlı vatandaşları nasıl adım adım kışkırttığını ve devleti iyileşmez bir yaraya dönüştürdüğünü vurguluyor.
04:45Dördüncü bölüm, vicdanın sesi ve çelişki.
04:48Aslında isyan patlak vermeden önce Batırşah'ın kendi iç dünyasında kopan devasa fırtınalar vardı.
04:55Çünkü o sadece bir isyancı değil, muazzam bir iç savaş veren bir din adamıydı.
05:00Mektubunda beynini kemiren o büyük çelişkiyi aynen şöyle açıklıyor.
05:04Ümitsizlik ve nefret kırlarına kaçıp yurdu tamamen terk etmek mi,
05:08yoksa devasa bir imparatorluğa karşı imkansız gibi görünen bir savaşa girip ümit ve iyilik kırları için mücadele etmek mi?
05:16Çariçe'ye bu iki yol arasında uzun süre bocaladığını son derece dürüst bir şekilde itiraf ediyor.
05:21Ve tabii bir de kendi halkının çıkarlarını savunmak yerine sadece güce boyun eğen o yerel yöneticiler meselesi var.
05:28Batırşah, mektubunda yanış gibi ikiyüzlü liderlere inanılmaz spesifik ve ağır bir lafla yükleniyor.
05:34Sizin bu haliniz hilesi bitmiş, tüy dökülmüş tilkiye benziyor.
05:38Arkasından köpek yetişince selamet öyle mi olur yoksa böyle mi olur diye kuyruğunu bir sağ bir sola sallar.
05:44Halkı ezdiren ve idarecilere yaranmak için dal kavukluk yapan bu sözde liderleri resmen korkaklıkla suçluyor.
05:50Ne kadar cesurca bir dil öyle değil mi?
05:525. Bölüm Tarihe Kazınan Arzname
05:55Şimdi bu mektubun cesur taleplerine ve bıraktığı o silinmez tarihi mirasa bakalım.
06:01Bir saniye durup kendinize şu soruyu sorun.
06:03Ölüm döşeğinde, ateşler içinde ve zincirlere vurulmuş bir mahkum koca bir imparatorluğun çariçesinden ne isteyebilir ki?
06:10Kendisi için af mı? Canının bağışlanmasını mı? Kesinlikle hayır.
06:14Batırşah son anlarında bile inanılmaz bir diplomat gibi davranıp sadece ve sadece halkı için taleplerde bulunuyor.
06:21Mektubunda çok net ve sarsılmaz 4 tane talep var.
06:251. O saydığımız 3 ağır baskıcı uygulamaya derhal son verilmesi.
06:292. Şehirlere adil ve gayretli yöneticilerin atanması.
06:333. Liyakatsiz müdürler yerine eğitimli, halkın saygı duyduğu bilginlerin yani ahuntların yetkilendirilmesi.
06:414. İçinde bulundukları şartlardan dolayı çaresizce isyana sürüklenen halkın ve asilerin affedilmesi.
06:48Yenilginin en dip noktasında bir zindanda bile halkını olan bu sarsılmaz bağlılık insanı gerçekten hayretler içinde bırakıyor.
06:56Anlayacağınız bu metin kuru ve sıradan bir devlet dilekçesi falan değil.
07:01Araştırmacıların da özellikle belirttiği gibi arzname 18. yüzyıl Tatar edebiyatının en değerli anıtlarından biridir.
07:08Tatar toplumunun düşünce yapısını orta çağdan alıp resmen aydınlanma çağına taşımıştır.
07:12Tatar, Arap ve Fars dillerinin zenginliklerini harmanlayan son derece edebiy, canlı ve bir o kadar da güçlü bir dili vardır.
07:20İşin sonunda tüm bu muazzam emeğin ardından mektup mühürlendi ve Çariçe Yerizabeta Petrovna'ya gönderilmek üzere teslim edildi.
07:27Ama işin gerçeği şu ki Çariçe bu satırları okudu mu okumadı mı inanın bugün dahi kesin olarak bilmiyoruz.
07:33Sizi tam da bu noktada şu güçlü düşünceyle baş başa bırakmak istiyorum.
07:37Bir mektubun asıl gücü sadece gönderildiği kişide mi gizlidir yoksa ardında bıraktığı ve yüzyıllar sonra bile yankılanan o derin tarihi
07:44mirasta mı?
07:45Batırşah'ın o soğuk zildanda yazdığı satırlar esarete karşı aklın ve iradenin başkaldırısı olarak bugün hala zihinlerimizde yankılanmaya devam ediyor.
07:53Bu incelememizde bize katıldığınız için çok teşekkürler. Bir sonraki analizimizde görüşmek üzere. Kendinize iyi bakın.