00:00Selamlar, bugün sizlerle tarihi kaynakların biraz derinlerine dalacağız ve Rus İmparatorluğuna karşı inanılmaz derecede titizlikle planlanmış o dramatik 1755 Batırşa
00:10isyanını masaya yatıracağız.
00:12Baştan söyleyeyim, bu öyle aniden parlayan basit bir halk öfkesi falan değildi.
00:17Belgelerin bize net bir şekilde gösterdiği üzere, çok dikkatli hesaplanmış, insanları tek bir felsefe etrafında birleştiren ve
00:24ardında devasa acılar bıraksa da İmparatorluktan tarihi tavizler koparmayı başarmış bir direniş hareketinden bahsediyoruz.
00:31Hazırsanız tarihin bu çarpıcı sayfalarını birlikte çevirelim.
00:35Bin ruble. Şöyle söyleyeyim, 18. yüzyılın ortaları için bu akıl almaz bir servet kelimenin tam anlamıyla bir hazine demek.
00:44Peki sizce neden böyle devasa bir ödül konmuş olabilir ki?
00:48Rus çağrıçesi Yelizabeta, İmparatorluğun en çok aranan adama haline gelen tek bir kişiyi,
00:54bir İslam alimini ölü ya da diri yakalatmak için bu ödülü tam iki katına çıkarmıştı.
00:59Şunu bir düşünün, bir din adamı koca bir İmparatorluğu uykularından edecek kadar ne yapmış olabilirdi?
01:052. Bölüm. Bardağı taşıran o meşhur damla tuz kanunu.
01:09Hadi gelin işlerin nasıl bu noktaya geldiğine bir bakalım.
01:12Olayın arka planı aslında çok çarpıcı.
01:14İdil Ural bölgesinde halk zaten bitmek bilmeyen postacılık görevlerinden, ağır vergilerden yaka silkiyor.
01:21Ama o sessiz çaresizliği alev topuna çeviren asıl bomba Mart 1754'te patlıyor.
01:26Tuz kanunu.
01:27Eskiden bölge halkı tuzu doğadan, çevredeki kaynaklardan öylece bedavaya alırken,
01:33bir anda bu tamamen yasaklanıyor, artık hazineden bir put, yani aşağı yukarı 16 kiloluk tuzu 35 kuruşa satın almak zorundalar.
01:41Rus İmparatorluğu bu hamleyle hazine gelirini tam dört katına çıkarmayı hedefliyordu.
01:45Tabii ki ekonomik olarak zaten can çekişen halk için bu karar, büyük bir isyanın pimini çekmiş oldu.
01:512. Bölüm.
01:52Batırşan'ın tarihi cihat çağrısı.
01:55İşte tam da bu katik ortamda, kaynakların az konuşup çok dinleyen, müthiş öngörülü ve cesur biri olarak anlattığı liderimiz Batırşah
02:04sahneye çıkıyor.
02:05Halkın burnundan soluduğunu fark edince, öyle rastgele derme çatma bir isyan yerine oturup 9 sayfalık tarihi bir manifesto hazırlıyor.
02:13Ve inanın bana bu sadece basit bir dini çağrı değildi.
02:16Batırşah, başkurtları, tatarları, kazakları ve kırgızları ortak bir sömürge karşılığında uyanık olmaya ve birleşmeye çağırıyordu.
02:24Aslında bugün pantürkizm dediğimiz o ortak Türk kimliği fikrinin de o topraklardaki ilk tohumlarını atıyordu.
02:31İmparatorluğu asıl dehşete düşüren şey de tam olarak buydu zaten.
02:34O devasa birleşme ihtimali.
02:363. Bölüm.
02:37Erken patlayan büyük isyan.
02:40Şimdi isyanın nasıl çığırından çıktığına bakalım.
02:43Normalde ayaklanmalar bir anda kıvılcımla patlar değil mi?
02:47Ama Batırşah'ın planı tıkır tıkır işleyen bir saat gibiydi.
02:50İsyan için 3 Temmuz 1755'i net bir şekilde belirlemişti.
02:55Kusursuz bir plan.
02:56Ta ki işler karışana kadar.
02:58Börcön bölgesinde Bragin adında acımasız bir Rus kâşif ve ekibi halka o kadar vahşice saldırıyor ki yerliler dayanamayıp onu öldürüyor.
03:06Ve isyan 15 Mayıs'ta yani planlanandan aylar önce tamamen kontrolsüz bir şekilde patlak veriyor.
03:12Batırşah pes etmeyip daha sonra Ağustos ayında Nogay yolunda büyük bir ikinci dalga başlatsa da ilk planın o stratejik avantajı
03:19maalesef çoktan uçup gitmişti.
03:21Tabi bu erken patlama kime yaradı?
03:24İmparatorluğa.
03:25Oranburg valisi General Neplüyev isyanı ezmek için anında tam 30 bin asker yığıyor bölgeye.
03:32Kaynakların çok net ve tarafsız bir şekilde aktardığına göre bu askeri müdahale son derece sert oluyor.
03:38İsyancılar aileleriyle bileke tutuklanıyor, köyler darmadağın ediliyor, mallara çökülüyor ve insanlar can havliyle ormanlara sığınmak zorunda bırakılıyor.
03:47Dördüncü bölüm Rusların Böl ve Yönet Politikası
03:51İsyancılar fabrikaları yakıp posta istasyonlarını ele geçirmeye başlayınca vali Neplüyev sadece kaba kuvvetle bu birleşik direnişin altından kalkamayacağını anlıyor.
04:02Ve o kurnaz taktiği devreye sokuyor, böl ve yönet.
04:05Ne yapıyor biliyor musunuz?
04:06Yerel liderlere rüşvetler dağıtıyor.
04:09Enburucu hamlesi de Orenburg Akundu İbrahim'in ağzından batır şeyi hain gibi gösteren sahte mektuplar yazdırıp ortalığa salması oluyor.
04:17Bu mektuplarda başkurtların güya kazakları yağmalayacağı iddia ediliyor ve inanır mısınız bu şeytani plan tıkır tıkır işliyor.
04:25Kazaklar ve başkurtlar birbirine giriyor, kardeş kanı dökülüyor ve isyanın o müthiş ivmesi içeriden parçalanmış oluyor.
04:32Tüm bu kargaşaya ve parçalanmaya rağmen olayın çok çarpıcı bir sonucu var.
04:37Ciddi anlamda sarsılan Rus hükümeti o kadar büyük bir korku yaşıyor ki Eylül 1755'te af ilan etmek zorunda kalıyor.
04:44Burası çok önemli, Müslümanlar için zorunlu askerlik kaldırılıyor ve yıllardır kesinlikle yasak olan yeni camilerin inşasına izin veriliyor.
04:51Yani evet direniş kendi içinde kırıldığı ve çok ağır bir bedel ödendi ama günün sonunda halk masadan gerçekten tarihi tavizler
04:59kopararak kalkmayı başardı.
05:005. Bölüm İhanet ve Batırşa'nın Yakalanışı
05:04Halk nefes alacak tavizleri kazanırken işin bir de çok trajik, kişisel bir boyutu var.
05:09Hareketin beyni Batırşa, o dondurucu kış aylarında hayatta kalabilmek için köy camilerinin çatı aralarında saklanan bir kaçağa dönüşüyor.
05:16Ve işin en acı tarafı ne biliyor musunuz? Ağustos 1756'da kendi köyünün yöneticisi Süleyman Divayev tarafından bir caminin çatısında yakalanıyor.
05:26Süleyman, Batırşa'yı bizzat teslim ederken bir yandan güya ona üzülüyormuş gibi yapıyor ama diğer yandan kusura bakma seni yakalayana
05:33bin lira ödül var diyerek bu ihaneti sırf para için yaptığını kendi ağzıyla açıkça itiraf ediyor.
05:38İşte tam da bu bariz ihanet anında Batırşa'nın gösterdiği o metanete hayran kalmamak elde değil.
05:45Kendisini 3 kuruş menfaat için devlete satanlara karşı sadece ben Allah'ın takdirine razıyım, benim için üzülmeyin diyor.
05:53O kadar soğukkanlı ki ölümle burun burunayken bile öfke krizlerine falan girmiyor.
05:58O anki tek derdi, tek amacı halkanın yaşadığı onca zulmü anlatan raporunun bir şekilde doğrudan çarı içenin şahsına ulaşmasını garantiye
06:06almak.
06:076. Bölüm İsyanın Acı Bilançosu
06:10Şimdi işin gerçekten yürek yakan kısmına geliyoruz.
06:14Batırşa tutuklanıp özel korumalarla ta St. Petersburg'a yollanırken geride kalan masum ailesi için kelimenin tam anlamıyla bir cehennem başlıyor.
06:23Eşi Zölhebire'nin hiçbir suçu yok, ortada resmi bir ceza kararı dahi yok ama elleri ayakları zincirleniyor bu kadının ve
06:31çocuklarıyla birlikte o kışın en dondurucu, en acımasız soğunda üstü açık bir at arabasıyla Ufa'dan Moskova'ya sürgüne gönderiliyor.
06:39O korkunç oğulculukta ne yazık ki kaçınılmaz olan gerçekleşiyor.
06:436 Mart 1756'da Batırşa'nın küçücük oğlu Taceddin donarak can veriyor.
06:49Kaynakların aktardığı detaya bakar mısınız?
06:52Anneye çocuğunu düzgünce gömmesi için bir anlık fırsat bile verilmiyor.
06:57Hayatta kalan kız çocukları ve anneleri ise isimleri değiştirilerek zorla Hristiyanlaştırılıyor ve Rus zenginlerin yanına adeta birer köle hizmetçi statüsünde
07:07veriliyor.
07:07Toparlayacak olursak Batırşa'ya yakalandı, inandığı yolda ihanete uyuradı ve o masum ailesi tamamen darmadağın edildi.
07:16Dışarıdan bakınca bu kesin ve mutlak bir yenilgi gibi duruyor değil mi?
07:20Ama şöyle bir düşünün, Tuz Kanunu'yla tetiklenen, o zekice yazılmış 9 sayfalık manifestoyla şekillenen ve tüm o baskılara inatla
07:29direnen bu büyük fırtına,
07:30sizce sadece kanla bastırılmış tarihi bir isyan olarak mı kaldı?
07:34Yoksa o topraklarda hiçbir ordunun, hiçbir gücün söküp atamayacağı o büyük uyanışın sarsılmaz tohumlarını mı ekti?
07:41Bu sorunun cevabı, tarihin sonraki yüzyıllarında gizli.
07:45Bize katıldığınız için çok teşekkürler, bu incelememizi burada noktalıyoruz.
07:50Bir sonrakinde görüşmek üzere, kendinize iyi bakın.
Yorumlar