- 16 dakika önce
Türkiye Avrupa denkleminde nasıl yeniden konumlanıyor? Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın "Türkiye Avrupa'nın ayrılmaz parçasıdır" çıkışı nasıl okunmalı? Avrupa'nın Türkiye'ye ihtiyacı artıyor mu? Türkiye Avrupa için vazgeçilmez bir aktör mü? Enerji, güvenlik ve göç başlıkları dengeyi değiştiriyor mu? ABD güçlenir mi yoksa daha kırılgan bir yapıya mı dönüşür? Enerji koridorları ve bilimsel kapasite Türkiye'yi nasıl öne çıkarır? Olumlu ve olumsuz gelişmeler birliği nasıl şekillendirir? Ekonomik ilişkiler yeni bir stratejik döneme mi giriyor? İkili ilişkilerde hangi noktalarda kırılmalar yaşandı? Türkiye ile ilişkiler yıllar içinde nasıl değişti? Gümrük Birliğinden üyelik müzakerelerine nasıl gelindi? Rekabet gücü için hangi anlaşmalar güncellenmeli? Türkiye Avrupa için nasıl bir yol üstleniyor? Irak ve Ermenistan açılımları Türkiye'yi nasıl öne çıkarır? Ankara sadece ticari ortak değil, stratejik kapılardan biri mi? Enerji, ticaret ve lojistik hatları Türkiye'nin rolünü nasıl büyütür? Türkiye Avrupa'nın enerji ve lojistik güvenliğinde kilit rol mü? Cüneyt Özdemir 5N1K'da sordu; Uluslararası Hukuk Uzmanı Kerim Üster ve Beykent Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Ferman yanıtladı.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:04Sevgili seyirciler yeni bir 5T1K programına hoş geldiniz.
00:07Bugün biraz Avrupa Birliği hakkında konuşalım istiyorum.
00:10Biliyorsunuz Avrupa Birliği özellikle 2. Dünya Savaşı'nda kurulan jeopolitik denklemde ilginç bir birliktelikti.
00:16Avrupa'daki ülkelerin tek bir merkezden, Brüksel'den yönetildiği, ticaretten politikaya, iç politikadan dış politikaya kadar pek çok konuda belli standartlarda buluştuğu
00:27bir hikayeydi.
00:28Biz bu hikayeye dahil olmaya çalıştık.
00:30Daha 1974-1970'li yıllarda bu birliğin içine girmek için başvuruda bulunduk.
00:35İlk olarak Gümrük Birliği'ne dahil olduk ama hiçbir zaman Avrupa Birliği'nin içine alınmadık.
00:41Hep kapıda bekletildik.
00:42Farklı nedenler, bahaneler oldu.
00:45Çeşitli şartları yerine getirmediğimiz iddia edildi.
00:48Ama hepimiz biliyorduk ki Avrupa Birliği bir Hristiyan kulübüydü ve Türkiye'yi, Müslüman bir ülkeyi hiçbir zaman içine almayacaktı.
00:55Ancak bu ilişki hep tek taraflı.
00:58Türkiye'nin kapıda beklediği, Avrupa Birliği'nin de biraz kendi içinde yukarıdan baktığı, emirler verdiği, isteklerde bulunduğu bir ilişki biçiminde
01:07bugüne kadar geldi.
01:08Ancak artık devran değişti, zaman değişti.
01:13Artık o soğuk savaş döneminin dünyasında yaşamıyoruz.
01:16Ya da jeopolitik olarak Avrupa Birliği'nin borusunun ötlüğü bir dünyada da yaşamıyoruz.
01:21Trump dünyasında artık NATO'dan Avrupa Birliği'ne kadar, pek çok düne kadar İkinci Dünya Savaşı'nda kurulan statüko'yu temsil
01:30eden kurumlar sorgulanmaya başlandı.
01:33Biz de bunu sorgulamaya başladık.
01:35Pandemi sonrası, koronavirüs pandemi sonrasında değişen tedarik zincirleri,
01:40Ukrayna Savaşı'nda Türkiye'nin Rusya ve Ukrayna arasında aldığı dostane ve ortada duran bir duruş,
01:48NATO'da dünyanın en büyük ikinci ordusu olarak, NATO'nun ikinci büyük ordusu olarak yer alan bir Türkiye profili,
01:56en son Orta Doğu'da İsrail'in katliamlarına karşı çıkan,
02:00İran'la bütün bu savaş içinde hala ortada kalmayı başarabilen,
02:05Hürmüz Boğazı'ndaki kapatılma sonrasında,
02:08abluka sonrasında artan petrol fiyatlarıyla değişen petrol ve gaz tedarik zincirinde yine başrol oynayan
02:16ve en önemlisi milyonlarca mülteciyi, kapıları kapalı bir şekilde Avrupa'ya girmesini engelli olarak tutan,
02:23engelleyen bir Türkiye profilinin artık bekleme odasında,
02:27eski düzende, tepeden bakan bir anlayışla durmasına imkan ihtimal yok.
02:33Nitekim geçtiğimiz hafta Avrupa Birliği Sözcüsü Sayın Leyen'in,
02:38Türkiye'ye yönelik Avrupa Birliği'ne karşı Türkiye, Rusya ve Çin'e aman vermemeliyiz şeklindeki sözleri,
02:45doğal olarak Türkiye'de de bir tepki yarattı.
02:48Ancak bu tepki, sen şöyle dedin, ben böyle dedim üzerinden değil de,
02:53bir dakika artık eski düzende değiliz,
02:56Türkiye'de o bildiğiniz eski Türkiye değil tonunda oldu.
03:00Cumhurbaşkanı Erdoğan, geçtiğimiz gün Bakanlar Kurulu sonrasında,
03:03bu durumu bakın nasıl özetledi.
03:06Türkiye'nin tam üye olarak yer almadığı bir Avrupa Birliği'nin,
03:11küresel bir aktör ve çekim merkezi olmayacağı artık anlaşılmalıdır.
03:19Biz, hini hacette, varlığı hatırlanacak,
03:23ihtiyaç duyulunca kapısı çalınacak,
03:27sahir zamanlarda ötelenecek bir ülke değiliz.
03:31Hiçbir zamanda olmayacağız.
03:36Avrupa Birliği, Türkiye'nin yapıcı tavrının kıymetini çok iyi bilmeli,
03:43bunu hor kullanmamalı,
03:46bunu zora sokacak eylem ve söylemlerden imtina etmelidir.
03:51unutulmasın ki ne Türkiye eski Türkiye'dir ne de dünya eskisi gibi batılı devletlerin nüfuz alanına sıkışmış haldedir.
04:04Şimdi isterseniz gelin bu perspektiften yeni ilişkilere bakalım.
04:09Cumhurbaşkanı Erdoğan ne olacağını söyledi.
04:12Bundan sonra eski düzende gitmeyeceğiz dedi.
04:14Ama önümüzdeki günlerde muhtemelen bunun ete kemiğe büründüğü başka bir açısını göreceğiz.
04:20Peki ne göreceğiz?
04:21Sayın Kerim Üster, uluslararası hukuk uzmanı, Fransa'dan yayınımıza bağlanıyor.
04:25Kerim Bey, Erdoğan'ın Türkiye-Avrupa'nın ayrılmaz parçası da çıkışını siz nasıl okuyorsunuz, nasıl okumalıyız?
04:31Avrupa'nın Türkiye'de ihtiyacı artık Türkiye'nin Avrupa'ya ihtiyacından daha mı fazla gerçekten?
04:37Oradan baktığınız zaman ne görüyorsunuz?
04:39Birkaç hafta evvel AB Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen bazı çarpıcı açıklamalarda bulundu Almanya'da.
04:45Şöyle dedi, AB, Rusya, Çin ve Türkiye'nin etkisinde kalmaması gerektiğini söyledi.
04:51Tabi bu sözler şok etkisi yarattı çünkü Türkiye dediğiniz zaman AB'ye halen aday olan bir ülke, NATO'nun üyesi
04:59yani Çin ve Rusya gibi ülkelerle aynı kategoriye sokulması tabi büyük bir tepki yarattı burada.
05:05Erdoğan, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın sözleri de bu sözlere bir cevap gibi aslında.
05:10Yani zira bir diplomatik çağrı ama bir gerçeğe de işaret ediyor.
05:15Çünkü Türkiye zaten Avrupa'nın bir parçası, zaten Avrupa'nın içine entegre, ekonomik olarak baktığınız zaman mesela gümrük anlaşması vasıtasıyla
05:24Türkiye'de üretilen malla neredeyse serbestçe Avrupa pazarına giriyor.
05:28Bu da rakamlara baktığınızda 2023'te 104 milyar euroya ihracat ve giderek artan bir ihracat ve giderek artan bir entegrasyon.
05:36Erdoğan'ın sözleri bunu hatırlatan bir söz gibi oldu Ursula von der Leyen'e ayrılmaz parçası dediğinde de bu gerçeklere
05:44işaret ederek Ursula von der Leyen'e bir cevap olarak, bir diplomatik çağrı olarak da bu sözü yorumlayabiliriz.
05:53Şimdi ihtiyaç konusunda burada şöyle bakabiliriz.
05:58Önce askeri açıdan baktığınızda evet denge Türkiye ile yine kaymaya başladı.
06:04Zira ABD'nin, ABD'nin savunma konularına çekilmesini sinyallerini vermesiyle beraber ABD'nin gözleri doğrudan Türkiye'ye yöneliyor.
06:15Niye? Çünkü Türkiye NATO'nun ikinci büyük ülkesi. Boğaz'ı kontrol ediyor.
06:20Güneydoğu'nun aslında son tek kalkanı, gücü. Kanadının tek gerçek kalkanı.
06:28Bu da zaten bazı anlaşmalara yansımaya başladı.
06:32Birleşik, İngiltere ile imzalanan Eurofighter 9 milyarlık anlaşma, Portekiz veya İspanya Türkiye sanayisine, askeri sanayisine kapılarını açmış durumda.
06:44Ekonomik olarak baktığımızda ise tablo olumlu ama burada daha dengeli diyebiliriz.
06:50Çünkü şöyle Türkiye söyledik, seramik, elektronik, tekstil, otomotiv sektörlerinde son derece rekabetçi ve kaliteli mallar satıyor Avrupa'ya.
07:03Şöyle bir örnek verebilirim. Ben burada avukatlığını yaptığım bir Türk şirket burada bir lokanta açtı.
07:09Restor anlaştıktan sonra mutfak ekipmanları için bazı teklifler aldı.
07:15Fransa'dan 4-5 tane teklif aldı ve inanın gitti.
07:19Türkiye'den bir şirketle anlaştık ki nakliye masraflarını içine katmanıza rağmen Türkiye'deki şirketten gelen teklif hem daha avantajlıydı hem de kalitesi
07:32tartışılmaz idi.
07:33Bu nedenle Türkiye'den getirdi.
07:35Yani bu size bir ilüstrasyon olarak göstermek istediğim.
07:39Şimdi burada ama söylerken yine bir nüans getirmek lazım.
07:43Çünkü halen Türkiye AB pazarına çok bağımlı.
07:46Dolayısıyla ve AB'nin de alternatifleri var mı? Var.
07:50Afrika'da var, başka coğrafyalardan var.
07:53Dolayısıyla bu denklemi de ters çevirip burada ihtiyaç daha dengeli bir ilişki olduğunu söyleyebiliriz.
08:00Şimdi Avrupa'da Avrupa Birliği de eski Avrupa Birliği değil.
08:03Özellikle oy birliğiyle verilen karar meselesi Avrupa'yı kilitliyor.
08:08Bir yandan da bürokrasi, bürüksel bürokrasi başka açıdan da Avrupa'nın ayağına bağ oluşturuyor.
08:14Sizce Avrupa'nın geleceğini, Avrupa Birliği'nin geleceğini nasıl görüyorsunuz?
08:18Yani Türkiye olmasa da Avrupa Birliği yoluna devam eder mi? Nasıl devam eder?
08:22Aslında tarihe baktığınızda Avrupa Birliği krizlerden hep güçlenerek çıktı.
08:27Bakarsanız mesela Euro bir borç krizinden ortaya çıktı.
08:31Schengen ve soğuk savaş gerimiliğiyle ortaya çıktı.
08:35Veya Next Gen EU yani Covid sonrası inşa edilen ve kurulan toparlanma fonu, 750 milyar Euro'luk fon bir pandemi
08:50krizinden ortaya çıktı.
08:51Yani tehditler ortaya çıktığında AB hep bugüne kadar bir cevap geliştirdi.
08:56Ve şu an bugün bir kriz var mı?
08:58AB'nin kafasında var.
08:59AB'nin geri çekilmesi, Rusya'nın tehditler pozisyonu, ticari savaşlar ortaya çıkan.
09:08AB'de bunun önünde bir karar, bazı karar almaya başladı.
09:12Örneğin SEF, 150 milyar Euro'luk bir ortak savunma fonu ve bunun ödemeleri yapılmaya başlandı.
09:19Ve burada yine Türkiye'nin de kesinlikle rolünü düşünmeliyiz bu gelecekteki AB inşası konusunda.
09:26Türkiye'nin askeri gücünü söyledik.
09:2885 milyon genç, dinamik bir nüfus.
09:32Enerji deseniz, Orta Doğu'ndan gelen doğal gazın bir kısmı tanar.
09:37Turk Stream vasıtasıyla AB'ye ulaşıyor.
09:39Ve bilim desek mesela, bilimden de Türkiye'de Nobel ödüllü araştırmacılar, bilim adamları şu an bugün Amerika'da.
09:48Yani burada daha derin bir entegrasyonla birlikte bu beyinler Avrupa'da kalıp Avrupa'ya da büyük katkıda bulunabilir.
09:55Ama tabii olumlu perspektifler olmasına rağmen bu iş Brüksel'de değil sandıklarla ortaya belli olacak.
10:04Sandıklardan çıkan neticeler.
10:06Bakın mesela Macaristan'da Orban düştü.
10:08Bu AB açısından olumlu bir şey.
10:10Ama halen aşırı sağ çok yüksek.
10:12Almanya'da, Fransa'da, Fransa'da önümüzdeki senede bir cumhurbaşkanlığı seçimi olacak.
10:17Aşırı savcı Eren Partisi iktidara gelirse AB'nin inşa edilmesi konusundaki güç çok hasar görecek.
10:26Dolayısıyla burada Avrupa Birliği yıkılır mı yoksa Avrupa Birliği güçlenir mi?
10:32Bu büyük ihtimalle şu an kritik bir nokta ve önümüzdeki cumhurbaşkanlığı seçimlerin sandıkta çıkan neticelerin sonucuna göre bunun yolunu ve
10:44haritasını daha net anlayacağız.
10:46Ama bugün bir dönüm noktasındayız.
10:48Sayın Kerim Üster çok çok teşekkür ederim.
10:50Sevgili seyirciler Avrupa Birliği ile en büyük bağımız ticarette.
10:54Hem alışveriş yapıyoruz, hem mal satıyoruz hem de onlardan mal alıyoruz.
10:58Büyük bir ticaret hacmi var her iki tarafında.
11:02Fakat bu ticaret hacmi de yine geçtiğimiz günlerde ilginç bir hamle oldu.
11:07Made in Europe adlı bir marka üretmeye başladılar Avrupa Birliği'nde.
11:10Ve dediler ki biz bunu sadece Avrupa Birliği ülkeleri olarak üreteceğiz.
11:14Tabi Türkiye'de homurdanmalar başladı.
11:16Nasıl yani bizi dışınlama alıyorsunuz diye.
11:18Ve sonunda mecburen Türkiye'yi de işin içine katmak zorunda kaldılar.
11:22Ticaret ilişkilerine isterseniz gelin biraz yakından bakalım.
11:25Prof. Dr. Murat Ferman şu anda yayınımızda.
11:28Beykent Üniversitesi öğretim üyesi.
11:30Murat Bey Avrupa Birliği Türkiye'nin en büyük ticaret ortağı.
11:33Bu bilmiyor.
11:34Türkiye'de Avrupa Birliği'nin en büyük beşinci ticaret ortağı.
11:37Bu tablo bize ne söylüyor?
11:38Etle tırnak gibi miyiz?
11:40Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki dış ticaret ortaklığı ve özellikle Türkiye açısından
11:46Avrupa Birliği'nin en büyük dış ticaret partnerimiz olması durumu
11:51aslında arka plan okumalarıyla biraz daha zenginleştirmeye muhtaç bir görünüm.
11:56Öyle ya Türkiye-Avrupa Birliği ilişkileri 1950'li yılların sonuna kadar usanıyor.
12:01Aslında bir yönüyle bakıldığında Türkiye ile Avrupa Birliği ilişkileri sadece ülkemiz açısından değil ve fakat Avrupa Birliği ve Avrupa Birliği
12:11'nin kurucu babaları kabul edilen
12:13değişik görüşlerle bu supranasyonel uluslar üstü varlığı hayata geçirenler açısından da birliğin gelişimi açısından da önemli bir dönüm noktası veya
12:27bir asit test örneği olarak karşımıza çıkıyor.
12:31Özellikle 1996 yılında imzalanan Gümrük Birliği o dönemin şartları çerçevesinde Türkiye için geçici, mevzi, bazı faydalar, avantajlar sağlasa da
12:44zaman içerisinde zamana ve zemine uygun bir hale getirilmediği, güncellenmediği için şu anda toplulukla ülkemiz arasındaki ticari ilişkilerin
12:57hakikaten mevcut potansiyel ve yapılabileceklerin çok daha alt sınırlarında ve çok daha girip bir şekilde ilerlediğini görüyoruz.
13:07Özellikle Türkiye'nin son dönemde önünde daha farklı engeller de çıkmaya başladı.
13:15Bunlar arasında özellikle çevreci ve yeşil sertifika gerektiren uygulamalar en ön planda yer almakla beraber
13:23esas tehdit ABD'nin son dönemde uyguladığı ek gümrük vergileri ve özellikle Avrupa Birliği, ABD ilişkilerinde yaşanan
13:37Trump sonrası mini krizlerle dolu yeni gelişmeler çerçevesinde Avrupa Birliği'nin duruma yeniden vaziyet etmesi,
13:46yıllardır sürdürdüğü ve sonuçlandıramadığı Güney Afrika Ticaret Birliği Merkosur'la daha sonra gene uzunca bir süredir
13:55gündemde kalan, sürüncemede kalan Hindistan'la ve hatta Vietnam'la çok kapsamlı serbest ticaret anlaşmaları gerçekleştirmesi
14:05Türkiye'nin önünde büyük engelleri ve yeni açmazları ortaya çıkarıyor.
14:11Aslında Avrupa Birliği ile rekabetin yolu belki yeniden Asya ile anlaşmayı güçlendirmek,
14:23İngiltere ile artık Avrupa Birliği içinde yer almayan İngiltere ile serbest ticaret anlaşmasını revize etmek,
14:29Güney Kore, Endonezya gibi ülkelerle aleyhimize çalışan ticaret prosedürlerini ve serbest ticaret anlaşmalarını yeniden revize etmek gibi kanallardan geçiyor.
14:42Kısacası Türkiye-Avrupa ticari ilişkileri bundan sonra birçok tehdit, fırsat ve potansiyellerle karşı karşıya
14:50Türkiye hem Avrupa Birliği'nin özellikle ABD'nin yeni gümrük ve tarife politikaları üzerinden aldığı dersler çerçevesinde
15:02kendini yeniden pozisyonlandırmak, Avrupa Birliği ticaret yapısını yeniden güçlendirmek için attığı adımlarda
15:11şu anda resmin geri planında kalmış duruyor, bulunuyor.
15:15Bu geri planda kalma durumunun bir an evvel başta Gümrük Birliği revizyonu ve tam üyelik protokol ve sürecinin yeniden tanımlanması,
15:29tarif edilmesi yoluyla açıklığa kavuşturulması, en azından belirli parametrelerin açık ve net olarak,
15:36objektif olarak paylaşılması önemli bir adım olarak görülüyor.
15:41Şimdi geçtiğimiz hafta Fransa Devlet Başkanı Macron Ermenistan'daydı.
15:47Daha önce Güney Kıbrıs'ta buluştular.
15:50Farklı ilişkiler geliştiriyorlar, farklı adımlar atıyorlar ama bir yandan da Türkiye'nin İngiltere'yle,
15:55yani Avrupa'dan Brexit'te çıkmış olan İngiltere'yle yeni iş birliklerini konuştuk.
16:00Sizce Irak, Ermenistan ve yeni enerji yolları gündemdeyken büyük resim mi baktığınızda
16:05Türkiye Avrupa için sadece bir ticari ortak değil, aynı zamanda enerji ve lojistik ortağı mı?
16:10Bu avantajı Türkiye nasıl kullanabilir?
16:12Türkiye'nin özellikle enerji konusunda ve enerji politikası, jeopolitik konusunda
16:19yeniden yapılanma sancıları taşıyan küresel ölçekte önemli bir oyuncu olmanın ötesinde.
16:26Bir merkez ülke olma potansiyel ve iddiası her zamankinden daha ön plana çıkıyor.
16:34Öyle ya Amerika Birleşik Devletleri'nin aslında Pürmüz Boğazı üzerinden dünyadaki geçiş yollarına,
16:42jeolojistik yapılanmaya, yeniden damga vurmaya, adeta enerji konusunda,
16:49doğalgaz ve petrol konusunda artık dünyanın bir numaralı tedarikçisi olduğu gerçeğinin
16:55lojistik bacağını da yeniden yapılandırma projesine giriştiğini biliyoruz.
17:00Aslında İran, Amerika Birleşik Devletleri savaş ve çatışmasının ardında böyle bir mimari,
17:08böyle bir kurgunun yer aldığına hiç şüphe bulunmuyor.
17:12Nitekim Amerika Birleşik Devletleri'nin Türkiye Büyükelçisi ve Orta Doğu Özel Temsilcisi Tom Baran,
17:17geçtiğimiz haftalar içerisinde Dört Deniz Projesi gibi alternatif lojistik ve enerji altyapı projelerini yeniden gündeme getirmesi,
17:28herhalde yeni açılımların ve Türkiye'nin içinde bulunmadığı hiçbir yeni enerji yapılanmasının,
17:38ayaklarının yere basmadığının, herkes tarafından anlaşıldığının bariz, somut bir ifadesi olarak ortaya çıkmalı.
17:45Ukrayna-Rusya savaşıyla Avrupa'nın özellikle Rusya kaynaklı ucuz ve bol enerji tedarik formülünü yerle bir edip,
17:56enerji mimarisini Avrupa bakımından yeniden adeta enforce eden, elini zorlayan Amerika Birleşik Devletleri,
18:03şimdi yeni bir mimarinin alternatif bir Çin'e karşı geliştirilen alternatif modellerin aslında startını vermeye çalışıyor.
18:15Özellikle Avrupa Birliği de bu çerçevede Atlantik ötesine kesin bağlılığı kırabilmek bakımından ve kendisine erişen kaynakları çeşitlendirmek bakımından,
18:27herhalde Ermenistan'la istişare görüşmelerini zamanlama bakımından enteresan bir açılım olarak kabul etmek gerekiyor.
18:37Yeni yapılanmalar, daha evvel Güney Kıbrıs, İsrail, Mısır gibi Yunanistan gibi değişik oyuncuların Türkiye'yi denklem dışında,
18:48resim dışında bırakma proje ve girişimlerinin adeta matematik olarak imkansız olduğunu ortaya koyduğu için,
18:58şimdi mutlaka merkezinde ve andacında Türkiye'nin yer aldığı yeni projeler gündeme geliyor.
19:07Halbuki öyle olunca özellikle Suriye ve Irak faktörlerinin de devreye girdiği ama Türkiye'nin mutlaka hem söz sahibi olduğu hem
19:17de fiilen yer aldığı yeni lojistik yapılanmaların önü açılmış oluyor.
19:23Anlaşılıyor ki Türkiye yeni lojistik denklem ve kurguda en önemli ve vazgeçilmez oyunculardan biri olmanın ötesinde,
19:33merkez ülke ve ana aktör olma kimliğine, en yakın duran ülke olma kimliğine her zamankinden yakın bulunuyor.
19:42Murat Bey çok çok teşekkür ederim yayınımıza konuk olduğunuz için.
19:45Sevgili seyirciler, Beşne Mirkay çok kısa bir ara vereceğiz. Ardından bugün de yayınımızı toparlamanın zamanı geliyor.
20:02Az gittik uz gittik bir Beşne Mirkay'ın daha sonuna geldik.
20:05Önümüzdeki hafta yeni bir Beşne Mirkay'da buluşuncaya kadar.
20:08Ben Cüneyt Özdemir. Hepinize iyi günler, iyi akşamlar.
Yorumlar