00:00Bir kadın daktilosunun başında oturuyor.
00:02Odanın içi sessiz ama zihni gürültülü.
00:06Sayfaya dökülen kelimeler sadece bir hikaye anlatmıyor.
00:10Köklü bir düzeni sorguluyor.
00:12Yerleşik dünyaları sarsıyor.
00:14Erkeklerin tek elinde olan gelecek anlatılarına karşı
00:18kadınların da söz söyleyebileceğini
00:21hatta o geleceği bizzat kendi hayal güçleriyle yeniden kurabileceğini fısıldıyor.
00:26O kadının adı Juana Ras.
00:3622 Şubat 1937'de ABD'nin New York kentinde dünyaya gelen Juana
00:42öğretmen bir anne ve babanın çocuğu olarak entelektüel bir iklimde büyüdü.
00:47Cornell Üniversitesi'nde İngiliz edebiyatı okuduktan sonra
00:50Yale Drama Okulu'nda oyun yazarlığı üzerine yüksek lisans yaparak
00:55edebi teknikler konusundaki ustalığını kazandı.
00:58Bilim kurguya olan ilgisi ise sadece bir okur merakı değil.
01:02Türün sınırlarını zorlama arzusuydu.
01:05Dönemin altınca bilim kurgusu uzay gemileri ve yabancı gezegenlerle doluydu.
01:10Fakat Juana bu evrende bir şeyin sistematik olarak eksik olduğunu fark etti.
01:15Kadınlar.
01:16Eğer kadınlar varsa bile ya kurtarılmayı bekleyen figürler
01:20ya da suskun figüranlardı.
01:23Bu bilinçli silme eylemi Juana'nın kalemi eline almasındaki temel motivasyon oldu.
01:43Juana Rus, yazın hayatına erkek egemen dünyada var olmaya çalışan
01:48antik Yunan suikastçisi Ali X karakteriyle başladı.
01:52Ali X, geneleksel, çaresiz kadın imajını yıkan ilk güçlü figürlerden biriydi.
01:58Picnic on Paradise romanında Juana, Alex'i geleceğe taşıyarak
02:03onu modern teknolojinin ortasında antik bir hayatta kalma ustası olarak konumlandırdı.
02:08Asıl büyük kırılma ise 1975 yılında yayınlanan
02:11ve feminist bilim kurumunun mihenk taşı kabul edilen
02:15The Female Man yani dişi adam ile geldi.
02:19Kitap, Janet, Juana, Janine ve Jill adlı dört farklı kadının yollarını kesiştirerek
02:26toplumsal cinsiyetin doğal bir durum değil, kurgulanmış bir sistem olduğunu gösterdi.
02:32Janet vebanın tüm erkekleri öldürdüğü fütüristik bir Ütopya'dan gelirken,
02:37Janine, Büyük Buhra'nın hiç bitmediği bir evrende, Jill ise doğrudan bir cinsiyetler savaşı içinde yaşamaktaydı.
02:45Joanna Rus'un edebiyi de yazsız sadece bu başyapıtlı sınırlı kalmadı.
02:49O, bilim kurgunun alt türlerini feminist bir perspektifle dönüştürmeye devam etti.
02:551972'de yayınlanan ve Nebula ödülünü kazanan Değiştiği Zaman adlı öyküsünde,
03:01yüzyıllardır sadece kadınların yaşadığı while away gezegenini anlatarak,
03:06toplumsal cinsiyetin yokluğunda insan ilişkilerinin nasıl şekilleneceğini sorguladı.
03:121982'de Hugo ödülünü alan Ruhlar isimli eserinde ise,
03:1612. yüzyılda bir manastırı viking istilasından korumaya çalışan bilge bir kadının hikayesi üzerinden din, otorite ve zekayı tartıştı.
03:26Ayrıca ve Kaos Öldü gibi romanlarında eşcinsel karakterleri başrolü taşıyarak,
03:32ana akım edebiyatın kalıplaşmış karakter yapılarına o dönem için devrim niteliğinde meydan okumalar sundu.
03:49John Larras sadece bir kurgu yazarı değil,
03:53aynı zamanda edebi yapının nasıl inşa edildiğini sorgulayan keskin bir eleştirmendi.
03:591983 tarihli Kadınların Yazılarını Bastırmanın Yolları adlı eseri,
04:04kadın yazarların yüzyıllar boyunca nasıl yok sayıldığını,
04:08eserlerinin nasıl küçümsendiğini ve istisna olarak damgalandığını sosyolojik bir titizlikle ortaya koydu.
04:16Ona göre kadınların edebi dünyadan dışlanması bir yetenek meselesi değil,
04:21sistematik bir susturma mekanizmasıydı.
04:24John Larras bu susturma taktiklerini iyi yazmıyor, kadın olduğu için yazıyor
04:29veya zaten kimse okumuyor gibi bahaneleri ifşa ederek tek tek sıraladı.
04:35Dönemin diğer büyük yazarlarıyla girdiği entelektüel tartışmalar,
04:39onun eleştirel kimliğinin ne kadar ödünsüz olduğunu kanıtladı.
04:44Örneğin, feminist bilim kurgunun bir diğer devi olan Ursula K. Le Guin'i,
04:49Karanlığın Sol Eli romanında kadın erkek,
04:52streotiplerini tam anlamıyla aşamadığı gerekçesiyle sertçe analiz etmekten çekinmedi.
04:58Akademideki duruşu ise her zaman sokağın ve hayran kültürünün nabzını tutuyordu.
05:04Bugün, modern dijital mecralarda oldukça popüler olan
05:08slash fiction üzerine ciddi teorik çalışmalar yaptı.
05:12John Larras bu türün kadınlar için özgürleştirici bir cinsel deneyim alanı olabileceğini savundu
05:18ve topladığı devasa koleksiyonu bir kütüphaneye bağışlayarak
05:22bu alt kültürün akademik bir değer kazanmasını sağladı.
05:3729 Nisan 2011'de hayatını kaybettiğinde Cuan'la
05:42arkasında rahatlatıcı olmayan bir miras bıraktı.
05:45O, okurun konfor alanını bozmayı, okuru öfkelendirmeyi ve düşündürmeyi hedefliyordu.
05:52Yazılarında hissedilen öfke kör bir nefret değil, adaletsizliğe karşı yöneltilmiş entelektüel bir itirazdı.
06:00Bugün Ursula Kelle Guin ve Octavia Butler gibi isimlerle birlikte anılıyorsa
06:06bunun sebebi kadınların sadece bilim kurguda değil, düşünce tarihinde de birer istisna olmadığını en sert şekilde savunmuş olmasıdır.
06:16Cuan'la Ras'ın mirası bugün dahi her daktilo ve klavye başına geçen kadına aynı şeyi fısıldamaya devam ediyor.
06:24Eğer bizi gelecekte görmüyorsan sorun bizim yokluğumuz değil, senin hayal gücündür.
Comments