00:00Hoş geldiniz. Bugün sizi müthiş bir yolculuğa çıkarıyoruz Avrupa ile Asya'nın kesişim noktasına, Ural Dağları'na.
00:08Orada bizi bekleyen kadim başkurt halkının gizemlerle dolu hikayesinin peşine düşeceğiz.
00:14Ve bakın daha en başından karşımıza ilginç hatta kafa karıştırıcı bir tablo çıkıyor.
00:20Gördüğünüz gibi başkurtlar kendi adlarına taşıyan cumhuriyette aslında nüfusun sadece %30'una yakın bir kısmını oluşturuyorlar.
00:28Yani bir azınlık durumundalar.
00:30İşte bu durum bile tek başına onların ne kadar uzun ve karmaşık bir tarihe sahip olduğunun en net kanıtı.
00:37O zaman sormamız gereken o kilit soru şu.
00:39Kim bu başkurtlar? Kökenleri nereye dayanıyor? Nereden çıkıp geldiler?
00:44İşte bu soru bugünkü anlatımızın temelini oluşturacak.
00:47Gelin bu kadim halkın köklerindeki sır perdesini birlikte aralayalım.
00:52O zaman haydi başlayalım.
00:54İlk olarak sahneyi bir kuralım.
00:56Başkurtların ana vatanı coğrafi olarak Avrupa ile Asya arasındaki o doğal sınır olan Ural Dağları.
01:02Yani onların bütün hikayesi bu iki kıtanın tam ortasında geçiyor.
01:07Dünya geneline baktığımızda sayıları sadece 2 milyon civarında ama bu rakam sizi aldatmasın, küçücük bir nüfuz olmalarına rağmen geleneklerine öyle
01:17bir bağlılar ve tarihlerini yaşatma konusunda o kadar kararlılar ki gerçekten çok dirençli bir halktan bahsediyoruz.
01:24Kimliklerine dair ilk ipucunu nerede bulacağız dersiniz?
01:28Tabii ki isimlerinde.
01:30Başkurt kelimesi bize ne anlatıyor olabilir?
01:32Gelin bir bakalım.
01:34Halk arasında anlatılan çok güzel bir efsane var.
01:37Denir ki, başkurtlara İslam'ı anlatmak için gelen bir alime yılını kaybettiğinde bir kurt rehberlik etmiş.
01:44İşte bu yüzden onlara başı kurt olan yani önderi kurt olan anlamında bu ismin verildiği söylenir.
01:50Bu köken bulmacasını çözerken tabii ki yalnız olmayacağız.
01:55Bize yol gösterecek çok ama çok önemli bir rehberimiz var.
01:58Zeki Velidi Togan.
02:00Kendisi bütün hayatını başkurt tarihini aydınlatmaya adamış bir isim ve bu konudaki en büyük uzman.
02:07Yani o bizim bu hikayedeki baş dedektifimiz olacak.
02:11Peki, şimdi araştırmamızı biraz daha genişletelim ve bakalım başkurtlar diğer antik medeniyetlerin kayıtlarında nasıl bir iz bırakmışlar?
02:21Gördüğünüz gibi başkurtların izleri antik dünyanın dört bir yanına saçılmış durumda.
02:27İkinci yüzyılda Yunan astronom Batlamyus'tan tutun da kadim İran destanlarına ve tabii ki en eski Türk metinlerine kadar hepsi onlardan
02:36bahsediyor.
02:37Bu da bize onların ne kadar köklü bir halk olduğunu gösteren çok önemli bir kanıt.
02:42Özellikle şu alıntı çok ilginç.
02:44Bir Türk destanı olan Oğuzname'den geliyor.
02:47Onlar için diyor ki, hiçbir Cihangir'e baş eğmeyen bir kavim.
02:51Bu ifadeler daha o zamanlardan beri ne kadar savaşçı ve bağımsızlıklarına ne kadar düşkün bir karakterleri olduğunu harika bir şekilde
02:58özetliyor.
02:59Şimdi de hikayenin belki de en ilginç ve en kafa karıştırıcı kısmına geliyoruz.
03:05Bölgeyi bizzat ziyaret eden Arap coğrafyacıların ve diplomatların bıraktığı notlara.
03:10Elimizde üç tane kilit tanık var.
03:14İbni Fadlan, İstahri ve İdrisi.
03:16Bu zaman çizergesi onların hangi dönemlerde başkurt topraklarında bulunduğunu gösteriyor.
03:22Ve birazdan göreceksiniz her biri bize sanki tamamen farklı bir halktan bahsediyor gibi.
03:28Mesela İbni Fadlan'ın notlarına baktığımızda başkurtlar hakkındaki ilk izleniminin korku dolu olduğunu görüyoruz.
03:35Onlardan o kadar çekinmiş ki onları Türklerin en şerirleri olarak tanımlamış.
03:40Ama durun bu hikayenin sadece bir yüzü.
03:43İşte tarihi kayıtlardaki o büyük çelişki tam olarak burada yatıyor.
03:48Bir tarafta İbni Fadlan'ın anlattığı gibi şerir katiller, çadırlarda yaşayan göçebeler var.
03:54Diğer tarafta ise El İdrisi'nin bahsettiği kaleleri olan, binden fazla işçinin çalıştığı madenler işleten, ticaret yapan, medeni bir halk
04:03var.
04:03Peki hangisi doğru?
04:04Nasıl olur da aynı halk bu kadar farklı iki şekilde anlatılabilir?
04:08İşte bu çelişkiyi çözmek ve gerçek kökenlerini bulmak için şimdi rotamızı Türk kaynaklarına ve tabii ki Zeki Velidi Toga'nın
04:17o muazzam analizine çeviriyoruz.
04:19Ve işte karşımızda bomba gibi bir kanıt.
04:23Türk dilinin ve tarihinin temel taşı olan Kaşgarlı Mahmud'un Divan-ı Lügatit Türk'üne bakıyoruz ve ne görüyoruz?
04:31Başkırt adı 20 asıl Türk boyundan biri olarak tam da burada listelenmiş.
04:37Yani artık tartışmaya pek yer kalmıyor, onların Türk kimliği kesin.
04:41Peki tüm bu parçaları birleştirince ortaya nasıl bir resim çıkıyor?
04:46İşte Zeki Velidi Toga'nın teorisi o kafa karıştırıcı çelişkiyi de mükemmel bir şekilde açıklıyor.
04:51Olay aslında şöyle, başkurtlar köken olarak Göktürkler dönemindeki bir Kıpçak Türk kabilesi.
04:57Hunlarla birlikte batıya doğru büyük bir göç dalgasıyla Ural Dağlarına geliyorlar.
05:02Ve orada zaten yaşamakta olan yerel halklarla yani İran sarmat kökenli topluluklarla kaynaşıyorlar.
05:07İşte o gezginlerin gördüğü çelişkinin sebebi bu.
05:11Hem göcebe savaşçı geleneklerini sürdürüyorlar hem de yerleşik hayata geçip madencilik ve ticaret yapıyorlar.
05:17Çözüm bu karmaşık kökende yatıyor.
05:19Bütün bu ipuçlarını birleştirdiğimize göre gelin şimdi bu kadim halkın hikayesini öğrendiklerimiz ışığında bir toparlayalım.
05:27Başkurt kimliğini en iyi bu şekilde özetleyebiliriz sanırım.
05:31Onlar iki kıtanın tam ortasında dirençleriyle var olmuş bir halk ve hikayeleri sadece kendi ağızlarından değil topraklarından gelip geçen sayısız
05:41yabancının gözünden onların kaleminden de yazılmış.
05:44Bu da onları çok daha katmanlı, çok daha eşsiz kılıyor.
05:48Ve bu durum akla şu soruyu getiriyor değil mi?
05:51Aslında sadece başkurtlar için değil belki de bütün kültürler için geçerli bir soru.
05:56Tarihimizin ne kadarını biz kendimiz yazarız ne kadarını ise bizi bir anlığına gören ve anlatan başkaları.
Yorumlar