00:00Sa mundo ng informasyon at media, mahalaga na alam natin ang ating karapatan at responsibilidad.
00:06Isarihan ng paggalang at pagsunod sa copyright, isang protection, original works, and creators and artists.
00:14Ano nga ba ang kaparusahan sa paglabag nito dito sa ating bansa?
00:18Yan ang pag-uusapan natin dito lang sa M.I.L. 101!
00:29Ano ba ang copyright?
00:31Ito po yung isang legal protection na ibinibigay sa original works ng isang creator.
00:36Ibig sabihin, kapag ikaw ang gumawa ng isang kanta, libro, pelikula, litrato, artwork, o kahit original vlog,
00:45automaticong may copyright ka na dito.
00:47Hindi mo na kailangang iparegister agad para magkaroon ng protection dahil under the Philippine law,
00:53protected ka na once na na-create mo ito.
00:56Sa Pilipinas, ang batas na sumasakaw dito ay ang Republic Act No. 8293
01:02o mas kinilabilang intellectual property code of the Philippines.
01:06Ano-ano ang mga sakop ng copyright?
01:09Una, literary works gaya ng books, articles, scripts.
01:12Pangalawa, musical works, pangatlo, films at audiovisual content.
01:17We also have photographs, paintings, artworks, computer programs, at iba pang original o orihinal na akda.
01:26Ano ang hindi pwedeng gawin?
01:29Kopyahin ang buong article at ipost na parang sa iyo ito.
01:34Pangalawa, gumamit ng kanta sa video ng walang permiso.
01:38Pangatlo, i-re-upload ang pelikula o TV shows.
01:43Yung screenshot ang paid content at ipakalat.
01:47At iba pang paraan ng pagnakaw at pangungopia sa gawa ng iba.
01:51Kahit pa sabihin mong for educational purposes,
01:54hindi ito automaticong excuse.
01:57May tinatawag din na fair use.
01:59Pero maging ito ay limitado lamang.
02:02Dapat may proper citation.
02:03Hindi buong work ang kinopia at hindi nakakapekto sa market value ang original or non-original creator.
02:12Ano pong parusa sa copyright infringement sa Pilipinas?
02:16Sa ilalimang batas, ang copyright infringement ay may kaakibat na multa na maaring umabot ng 50,000 hanggang 1.5
02:26million pesos.
02:27Depende po yan sa bigat ng kaso.
02:29Pagkakulong mula isang taon hanggang siyam na taon.
02:33Posible rin magpataw ng civil damages o pagbabayad ng danyo sa may-ari ng original work.
02:40Mas mabigat ang parusa kapag paulit-ulit ang paglabag o malakihan.
02:46Ang piracy operation.
02:48At tandaan, online man o offline, may pananagutan ka.
02:52Hindi dahilan ang nakita ko lang sa Facebook o nasa Google naman.
02:56Hindi ibig sabihin na nasa internet ay libre ng gamitin.
03:01Bakit ka ba mahalaga ang copyright?
03:03Dahil pinaprotektaan ito ang creativity, talento at pinagpaguran ng mga artist at author.
03:11Kapag nirirespeto natin ang copyright,
03:14sinusuportahan natin ang industriya ng musika, pelikula, publishing at digital media.
03:20Bilang isang responsabing media consumer at feature content creator,
03:24tandaan po ang tatlong bagay.
03:26Una, always give credit.
03:28Pangalawa, ask permission when necessary.
03:32At pangatlo, create your own original world o original work.
03:37Dahil sa digital age, isang click lang ang pag-share,
03:40pero isang maling galaw ay kaso ang maaari mong karapin.
03:45Tandaan, we have to create responsibly,
03:47share ethically, and for the sake of all artists,
03:52let us respect intellectual property.
03:54Yan po muna atin na pag-usapan dito pa rin sa
03:57MAL 101.
Comments