- 9 saat önce
Davos Zirvesi'nde neler konuşuldu? Davos'ta gerilim neden yükseldi? Liderler arasındaki polemikler nasıl okunmalı? Trump'ın Davos mesajları ne anlatıyor? Trump'ın Grönland mesajı gündemde: Söylemleri müttefikler arasında neden rahatsızlık yarattı? Kanada Başbakanı Mark Carney hangi yapısal sorunlara dikkat çekti? Mesajları nasıl okunmalı? Türkiye'nin olası Davos katılımı uluslararası algıları nasıl şekillendirir? Zirve, ekonomi ve yatırım ilişkilerini nasıl etkiliyor? Suriye'nin geleceği tartışılıyor... Suriye üzerinden Türkiye-İsrail ilişkileri nereye varır? İsrail'in Suriye stratejisi ne? Şam sahasındaki askeri varlık hangi hedeflere dayanıyor? Cüneyt Özdemir 5N1K'da sordu; EDAM Yönetim Kurulu Başkanı Sinan Ülgen ve Gazeteci Levent Kemal yanıtladı.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Sevgili seyirciler yeni bir Beşle Birkan programına hoş geldiniz.
00:07Bu hafta Davos haftası.
00:09Özellikle Trump'ın 71 dakikalık konuşmasıyla Davos sadece İsviçre'ye değil, İsviçre'de bir dağ köyüne değil, bütün dünyaya damga vurdu desek yeridir.
00:19Türkiye'nin Davos macerası 80'lerin ortasında Turgut Özal'la başlamıştı.
00:241985 yılında Yunanistan'la Türkiye arasındaki gerginliği bir Davos zirvesinde bizzat Turgut Özal dönemin başbakanı Papandreo'yla, Andres Papandreo'yla görüşerek biraz yumuşatmış.
00:37Sonrasında 1988 yılında ise Davos deklarasyonu yayınlanmıştı.
00:42Yıllar içinde liderler, bakanlar Davos'ta hep göründüler.
00:47Ta ki 2009'da kadar, 2009'da olaylı bir One Minute oturumunda hatırlarsanız dönemin başbakanı Recep Tayyip Erdoğan,
00:55kendi konuşmasını kesen gazeteci Wall Street Journal'ın önemli gazetecilerinden İgnatus'u One Minute diyerek durdurup,
01:06sonrasında ayağa kalkıp benim için Davos bitmiştir denip gittikten sonra bir daha bir başbakan ya da cumhurbaşkanı düzeyinde temsil edilmedi Türkiye.
01:14Ama her seferinde de bir şekilde Türkiye bakanlar ya da iş insanları tarafından temsil edildi.
01:20Bu yıl Türkiye'den katılım çok azdı, birkaç iş insanı vardı.
01:24Ama Trump'ın iki saat gecikmeni geldiği Davos'ta estirdiği rüzgar inanın görmeye değerdi.
01:30Bu yıl iki konu öne çıktı Davos'ta.
01:33Bir tanesi jeopolitik gerilimler.
01:35Yani Trump'ın kafasına göre işte Grönland'ı alacağım, Venezuela'ya ben yöneteceğim,
01:41İran'da yarın bir gün ne yapacağını hiçbirimiz kestiremiyoruz gibi tavırları başta Avrupa Birliği ülkeleri olmak üzere pek çok kesimde panik yarattı.
01:50Türkiye, Trump'ın yakın dostu Erdoğan, Cumhurbaşkanı Erdoğan avantajıyla o tedirginliği pek hissetmedi desek geridir.
01:57Ama gelin siz bunu Fransa Başbakanı Macron'un o gözlükleriyle yaptığı tedirgin konuşmaya bakın, orada görün derim.
02:05İkinci konu da özellikle yapay zekanın önümüzdeki günlerde dünyayı nasıl etkileyeceğiydi.
02:12İş insanları özellikle iş sektöründe yani farklı sektörlerde bu yapay zeka meselesine çok dikkat çektiler.
02:19Yapay zekanın da en çok da enerji kısmı öne çıktı.
02:24Yani enerji olarak yani bilgiden çok, datadan çok enerjisinin nasıl algılanacağı konuşuldu, tartışıldı.
02:31Özellikle BlackRock'ın CEO'su Larry Fink de önemli bir konuya bastı.
02:38Bu konuyla ilgili parmak bastı.
02:39Dedi ki, düne kadar mavi yakalıların hiç esamesi okunmuyordu.
02:44Önümüzdeki günlerde yapay zeka nedeniyle artık beyaz yakalıların da esamesi okunmayacak.
02:50Sıra onlara geliyor, hep beraber bir şey yapmalıyız dedi.
02:53Tabii dostlar alışverişi de görsün dedi ve dediğiyle de kaldı.
02:57Sinan Ülgen, Edam Yönetim Kurulu Başkanı şu anda konuğum.
03:00Sinan Bey, son Davos zirvesi önceki yıllara kıyasla çok daha sert ve polemikli geçti desek yeridir.
03:05Bir anlamda ölü toprağa kalktı desek bilmem siz ne düşünürsünüz.
03:11Liderler arasındaki gerilimlerin görünür hale gelmesi hakkında siz ne düşünüyorsunuz?
03:14Bu tablo size küresel, bize küresel siyasetin geleceğiyle ilgili ne fısıldıyor acaba?
03:20Bu yıl Davos zirvesi gerçekten de daha önceki yıllara oranla çok daha büyük bir değişikliğe sahne oldu.
03:28Daha önceki yıllarda genel olarak dünya ekonomisi konuşulurdu.
03:33Bu kez uluslararası ilişkilerin Trump sonrası geçirdiği evrim ve özellikle Amerika'nın dünya düzenine ilişkin bakış açısı,
03:46bununla bağlantılı olarak başta Avrupa olmak üzere çeşitli ülkelerle ilişkileri,
03:52hedefleri ve bu konularda oluşan açıkçası görüş ayrılıkları bu zirveye damgasını vurdu.
04:03İki tane aslında birbirinden çok farklı temel konuşma vardı zirvede.
04:11Bir tanesi Amerikan Başkanı Trump'ın yaptığı konuşma.
04:16Trump zirvede 72 dakika boyunca konuştu ve oldukça birbirinden tutarsız bir açıklama yaptı.
04:26Gerçekten Amerikan Başkanı'nın bu şekilde bir mantıksal bütünlüğü olmayan bir konuşma yapması biraz da şaşkınlıkla karşılandı Davos'taki liderler tarafından.
04:41Trump bu konuşmasında yakın zamanda gündeme getirdiği Grönland konusunu da ağırlıkla ele aldı.
04:50Ama sık sık Grönland yerine İzlanda dedi.
04:53Bu da tabiatıyla bir takım sorulara neden oldu.
04:57Ama özü itibariyle Amerikan Başkanı, Amerika'nın dünyada kendi gücüne dayalı olarak istediklerini elde edebileceği,
05:07hatta ve hatta çok uzun yıllardır yani İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulmuş olan, çok derin bir ittifak olan Avrupa-Amerika İttifakı'nı da sarsılacak şekilde bir takım açıklamalarda bulundu.
05:24Bunun sonucunda da Amerika ile Avrupa arasındaki senaryolar değerlendirilmeye başlandı.
05:33Yani işte 1945'ten bu yana oluşmuş olan ittifak çatlıyor mu?
05:41Artık NATO'nun geleceğine dair sorular oluşmaya başladı.
05:45Çünkü özünde en büyük NATO ülkesinin bir başka NATO ülkesi olan Danimarka'nın toprağına gözükmesi gibi,
05:53hani çok yakın zamana kadar hiç beklenmeyecek ölçüde radikal bir takım beklentilerin oluştuğu görüldü.
06:05Konuşması sonrasında Amerikan Başkanı NATO Genel Sekreteri ile bir istişare etti ve sonrasında aslında Grönland konusunda bir geri adımda attığı görüldü.
06:20Grönland meselesinde Davos'a gelene kadar bir silahlı müdahale opsiyonunun masada olduğunu ifade ederken,
06:32Davos da artık bunu dışladığını söyledi ve aynı gece Avrupa ülkelerine,
06:39Grönland'a yardım etmek için asker göndermiş bulunan Avrupa ülkelerine ilave vergiler koymayacağını ifade etti.
06:46Böyle gelgitli bir döne açıkçası bir sahne oldu bu Amerikan Başkanı için.
06:56Şimdi bunun tam aksine bir konuşmayı da ve kanaatimce hani tarihi konuşmalardan biri olacak bu.
07:04Kanada Başbakanı Mark Carney yaptı.
07:07Mark Carney'nin konuşması Davos'ta ayakta alkışlandı.
07:11Mark Carney konuşmasında bugünün yani Amerikan Başkanı Trump'ın ifade etmiş olduğu
07:19ve bir doğrudan yüce dayanan, ralları yok sayan, kendi gücü üzerinden bir takım kazanımlar elde etmeye çalışan,
07:29Amerika ve Rusya gibi uluslararası hukuku ihlal eden ülkelerin oluşturduğu dünya düzenindeki bugün geldiğimiz noktadaki eksiklikleri dile getirdi.
07:43Yani artık çok kurallı sistemin kurallarını bizzat bu kuralları koyan ülkelerin ihlal ettiklerini,
07:54bunun tabiatıyla hani geçmişte de zaman zaman rastlandığını ama gelinen noktada artık bunun bilincinde olunması gerektiğini
08:07ve bu kuralsızlık dünyası yerine kuralların yeniden işlerlik kazanabilmesini sağlayacak ittifaklar kurulması gerektiğinden bahsetti.
08:22Bu ittifak arayışı içerisinde de bütün diğer ülkelerin özellikle orta güçlerin,
08:29o şekilde tanımladığı Kanada Başbakanı, orta güçlerin kendi alanlarında belli kolunlar temelinde ittifaklar kurarak
08:37bu kural temelli dünyayı korumaları gerektiğini ifade etti ve bu konuşması dediğim gibi ayakta alkışlandı.
08:44Şimdi bu bize dünya sisteminde geldiğimiz noktayı da çok net olarak gösteriyor.
08:51Çünkü bir yanda kuralsızlığı temel alan bir büyük güçler var.
08:58Ama bu büyük güçlerin karşısında hala gerek savunma ve güvenlikleri için, gerek ekonomik refahları için
09:07kural temelli dünyayı korumaya çalışacak olan başka bir kendi aralarında yeniden ittifaklar kuracak olan başka ülkeler var.
09:18Şimdi bunun çatışmasını göreceğiz.
09:20Karni şunu da ifade etti.
09:23Yani geçmişte yaşadığımız ve nispeten rahat ettiğimiz bu kural temelli düzen artık yok.
09:30Yani yeniden aynı şekilde ortaya çıkacağını, kurgulanacağını düşünmek de açıkçası naiflik olur dedi.
09:38Dolayısıyla biz o dünyayı geride bırakıyoruz evet ama kurulacak olan yeni dünya içerisinde de bunun sadece büyük güçlerin istediği bir dünya olmasın,
09:51onların nüfus alanlarının genişleyeceği bir dünya olmasın, orta güçlerinde bu yeni dünyanın kurulmasında muhakkak bir rolleri olacaktır.
10:00Şimdiden buna çalışmaya başlamamız lazım şeklinde ifade etmişti.
10:04Ben de açıkçası bu görüşe çok katılıyorum ve bundan sonraki aşamada dünya sisteminin yeniden şekilleneceğini
10:16ve burada kuralsızlıkla yeniden kuralları ortaya koymak isteyen ülkeler arasında bir nüfus savaşının olacağını söylemek mümkün diye düşünüyorum.
10:28Ben Davos'la ilgili yayınlar yaparken hep şunu dile getirdim.
10:3217 yıl sonra artık acaba Erdoğan tekrar Davos sahnesine gitse fena olmaz mı diye dile getirdim.
10:39Siz ne düşünüyorsunuz? Artık bu küslüğün bitmesinin zamanı geldi mi?
10:42Sizce bir katkısı olur mu Türkiye'nin dış politikadaki duruşuna?
10:45Şimdi Sayın Cumhurbaşkanı 17 yıldır Davos zirvesine katılmıyor.
10:52İsrail'le oluşan ihtilaf sonrasında çekilmişti Davos'tan.
11:00Önümüzdeki yıllarda yeniden Davos gibi dünya siyasetinin, ekonomisinin yön verildiği bir zirveye katılmak.
11:13Tabii ki Türkiye gibi kendi bölgesinde iddiaları olan birçok alanda uluslararası güvenliğe ve ekonomiye katkıda bulunmaya çalışan.
11:26Ama daha da önemlisi bu alanlarda keşifli ülkelerle ittifak arayışı içerisinde olan bir ülke için faydalı olacaktır.
11:39Çünkü Davos sadece dünya gündemindeki konuların konuşulduğu bir zirve olmanın ötesinde
11:47aynı zamanda çok kısa bir zaman dilimi içerisinde birçok ülke lideriyle bir yandan bir yandan da uluslararası ekonomiye yön veren birçok şirket üst düzey yöneticileriyle bir arada olma ve doğrudan diyalog kurma ortamı da sağlıyor.
12:09Bu bakımda bir faydası var. Tabii bu yani alternatifsiz değil.
12:13Sonuçta bu bahsettiğim kişilerin önemli bir kısmını dış ziyaretler veya bu kişilerin Türkiye'yi ziyaretleri bağlamında da görüşmek mümkün olabiliyor.
12:25Ama Davos'un avantajı bunun çok daha sıkıştırılmış bir zaman takvimi içerisinde yapılabilir hale getirmesi.
12:37O bakımdan Türkiye'nin de en üst düzeyde Davos'a dönüşü ileriki yıllarda kanaatimce olumlu olacaktır.
12:45Bu yıl Dışişleri Bakanı Sayın Hakafi'den katıldı.
12:50Onun katılımı özellikle Trump'ın öncülüğünde kurulan bu Uluslararası Barış Kurulu'nun lansmanı ile ilgiliydi.
13:02Türkiye bu kurulda yer alacak.
13:03Ama tabiatıyla daha geniş bir perspektifte Davos'tan avantaj sağlamak için katılımın ben önümüzdeki yılları itibariyle faydalı olacağını düşünüyorum.
13:16Sinan Bey çok çok teşekkür ederim.
13:18Sevgili seyirciler bu haftanın önemli ikinci konusuysa Suriye'de SDG'nin yani YPG'nin yani PKK'nın kardeşi YPG'nin hazırlıksız yakalanması,
13:27çocuksu politikalarının duvara çarpması veya Amerika'nın onları bizzat satması sonrasında yaşadıklarıydı.
13:34Böylesine bir trajedi yaşandı ki SDG açısından, YPG açısından.
13:38Hani tarih kitaplarına geçse yeridir diyebilirsiniz.
13:41Hiç beklemiyorlardı.
13:42Düne kadar Suriye'nin neredeyse üçte birini kontrol ediyorlardı.
13:46Ve de bu kontrolü 15 yıl boyunca fitursuzca kullandılar.
13:5015 yıl boyunca tek bir kamera, tek bir haberci bile ne Rakka'ya girebildi ne de SDG'nin kontrol ettiği herhangi bir yere.
13:57Bugün çekildiklerini de görüyoruz ki 15 yılda ne yazık ki taş üstüne taş koymamışlar.
14:02Bütün o demokratik gelişmeler ya da komünel yaşamlar ya da bütün o teoride anlatılanların hiçbiri SDG'nin işgal ettiği bölgelerde yaşanmamış.
14:14Tam tersi büyük bir gelir bir anlamda kandile aktarılmış ya da askeri amaçlarla kullanılmış.
14:21Heba edilen 15 yıl.
14:22Sonrasında şu anda Suriye'de yepyeni bir dünya kuruluyor ve ABD'nin Suriye temsilcisi Tom Barak da bizzat attığı tweette artık SDG'ye ihtiyaçları olmadığını,
14:33yani Suriye'nin kendi ordusuyla var olacaklarını bizzat duyurdu.
14:38Kuşkusuz ders alınması gereken çok çok önemli şeylerin olduğu bir gelişmeydi.
14:44Peki bundan sonra ne olur?
14:46İsterseniz Levent Kemal'e soralım.
14:49Kendisi Orta Doğu'yu çok iyi, yakından takip eden bir isim.
14:52Levent Bey, Suriye'nin önümüzdeki bir ya da iki yıl içindeki geleceğini siz nasıl görüyorsunuz?
14:57Bu süreç, göç meselesi ve bölgesel bu çekilmeler Türkiye için ne anlama gelecek?
15:01Mevcut gelişmelere baktığımızda Türkiye'nin ulusal güvenlik açısından istediğini almaya yakın olduğunu görüyoruz.
15:07Ancak müzakereler devam ediyor.
15:09Aslında önümüzdeki senaryolar çok kristalize olmuş durumda.
15:13YPG'nin tehdit olma unsuru artık sona ermiş diyebiliriz.
15:18Ve bu şekilde devam ettiği müddetçe yerel özellik hem 13. kararnameden hem de son anlaşma metninden anladığımız kadarıyla
15:26yerel kısmı demografiye dayalı kısmı özellik işletilecek ve bu silahlı bir unsurdan daha çok artık siyasal bir yapıya evrilmeye çalışılıyor.
15:36Hem ABD hem Ankara hem Şam'ın işbirliğiyle.
15:38Bu açıdan baktığımızda önümüzdeki senaryoların en bariz olanı YPG'nin artık silahlı bir yapı olmaktan siyasi bir yapı olmaya doğru evrildi.
15:49Ve bu açıdan Türkiye'nin milli güvenlik kaygılarının bir kısmının karşılandığı.
15:53Tabii ki burada hepsinin karşılandığını ifade edemiyoruz.
15:55Diğer bir senaryo ise kısa ve orta vadeli bir çatışma senaryosu.
16:00Bildiğiniz gibi Irak'tan ve Sincar bölgesinden özellikle çok sayıda PKK'lı terörist YPG bölgesine geçerek Şam hükümetine karşı savaşmak için
16:08buralarda konuşlanmaya başladılar.
16:11Bu bir eskalasyona neden oluyor.
16:13Ve bu sabah saatleri itibariyle Suriye Dışişleri Bakanlığı yapmış olduğu açıklamada
16:17eğer SDG ve YPG son anlaşma teklifini reddederse Kürtler için büyük bir kayıp olacak ve bölgede ciddi anlamda bir çatışma riski oluşacak şeklindeydi.
16:27Birleşmiş Milletler'de yapılan küçük bilgilendirmede Suriye'deki çatışmaların YPG'nin yanında PKK'nın da dahil olmasıyla
16:34kısmi bir bölgesel çatışmaya ve Arap-Kürt savaşına dönüşebileceği ifade ediliyordu.
16:40Şu anda yani iki senaryoyla karşı karşıyayız.
16:43Birincisi YPG'nin silahlı bir yapı olmaktan çıkıp siyasal bir yapıya evrilerek Suriye siyasetine bir şekilde eklemlenmesi
16:50tabii ki bu SDG'nin ve YPG'nin cevabına bağlı.
16:54Diğeri ise orta ve kısa vadede bir küçük çatışma ancak bu çatışmanın kontrol altına alınması gerekiyor.
17:02Dediğim gibi bir Arap-Kürt çerçevesine oturmaması için bu iki senaryoyla karşı karşıya kalabiliriz.
17:07Aslına bakarsanız Erdoğan'ın istediği yani Türkiye'nin istediği olduğu desek Suriye'de yeridir.
17:12Yani merkezi yönetimin bütün Suriye'yi kontrol ettiği tek bir yerden Şam'dan yönetilen bir Suriye.
17:19Sizce böylesine bir tabloda İsrail ve Türkiye'nin Suriye'deki etkisi ne olur?
17:24Uzun vadede Türkiye'yle bir sürtüşme yaşar mı Suriye hükümeti?
17:27Uzun vadede Türkiye'yle bir sürtüşmenin gerçekleşeceğini düşünmüyorum açıkçası.
17:32Geçtiğimiz günlerde yaşanan ortalama bir haftalık çatışma sürecinde de İsrail'den çok yüksek perdeden açıklamalar görmedik.
17:39İsrail'in ana güvenlik tezi geçtiğimiz yıllardan bu yana Suriye'nin güneyinde özellikle Şam'ın güneyinde Dera ve Kuneitra'yı da kapsayan bir güvenlik konsepti.
17:48Ve bunun üzerine maksimalist taleplerle kendisini yönlendiriyor.
17:51Hatırlarsanız geçtiğimiz yıl içerisinde Türkiye ve İsrail arasında bir çatışmasızlık mekanizması inşa edilmişti.
17:59Ve bu çatışmasızlık mekanizmasından hemen sonra İsrail'in Kuzey Suriye'deki, Laskiye'de, Hamada ve Halep'teki saldırılarında da ciddi anlamda bir azalma olmuştu.
18:09Ve son zamanlarda sadece Suriye'nin güneyine odaklanmış durumdalar.
18:13Bu açıdan baktığımızda Suriye'nin kuzeyinde ciddi anlamda bir çekişmeye mahal olmadığımı düşünüyorum iki ülke açısından da.
18:22Fakat Suriye'nin güneyinde özellikle Şam ve daha güneyindeki vilayetlerle ilgili durumda bir pazarlık dönüyor bildiğiniz gibi.
18:30Paris'teki bir görüşmenin arkasından yapılan gözlem ve müzakere hücrelerinin kurulması şeklinde devam ediyor.
18:38Bunu hemen arkasından Şam'a gerçekleştirilen Şam Havalimanı'na konuşlandırılan asasen ait radarlar da göz önüne alındığında bir yumuşama olduğunu ifade edebiliriz.
18:47Ancak tabii ki bunun ne kadar ve nasıl süreceği, hangi faktörlerden etkileneceğini bilmiyoruz.
18:54Ancak uzun vadede Türkiye ile İsrail arasında Suriye özelinde ciddi anlamda bir eskalasyon yaşayacağımızı düşünmüyorum.
19:01Tabii ki bunlar söylem ve propaganda çerçevesinde dönebilir ancak güvenlik diplomasi, askeri ve politik alanda daha uzlaşmacı bir şekilde gerçekleşeceğini düşünüyorum.
19:13ABD'nin de bu yönde çabaları var biliyorsunuz.
19:16Geçtiğimiz hafta Sayın Hakan Fidan'ın 15 Ocak'taki medya buluşması sırasında da Reuters'tan bir haber geçmişti.
19:23ABD'li yetkililer İsrail ve Türkiye arasındaki ilişkilerin kısa süre içerisinde tekrar kurulacağına inandıklarını söylemişlerdi.
19:29Bunun tabanı olarak Suriye bir uzlaşma noktası olarak görülüyor ABD tarafından.
19:35Hakeza Tombarak'ın da söylemleriyle karşımızda.
19:38Bu açıdan uzun vadede bir eskalasyon, İsrail'e bir ciddi çekişme, tırmanma Suriye'de söz konusu değil.
19:46Ancak diğer konuların bu mevzuyu nasıl etkileyeceğini görmemiz gerekiyor.
19:51Mesela Sayın Hakan Fidan'a Türkiye'yi temsil eden katılmış olduğu imza töreninden sonra ortaya çıkan Gazze Master planları ve Hamas'ın silahsızlandırılması gibi
20:02ya da Doğu Akdeniz, İsrail, Güney Kıbrıs ve Yunanistan işbirliği gibi bu patların bu konuyu nasıl etkileyeceğini zaman gösterecek.
20:10Az gittik uz gittik bir 5N1K'ın daha sonuna geldik.
20:14Önümüzdeki hafta yeni bir 5N1K'da buluşuncaya kadar ben Cüneyt Özlemir.
20:17Hepinize iyi günler, iyi akşamlar dilerim.
Yorumlar