- 7 hafta önce
İklim krizinin tarımı zorladığı, gıda krizinin kapıda olduğu bu dönemde bilim yeni çözümler arıyor. Yeşil Doğa bu hafta Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nde kurulan laboratuvarda bir tohumun klonlanarak çoğaltılması sürecini ve bu yöntemin geleceğin tarımsal üretimine nasıl yön verebileceğini inceledi.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00İNTRO
00:00Merhaba ben Gümeyiz Samoğlu Yeşildoğ programıyla yine karşınızdayız.
00:10Bugün güzel bir hikaye ekrana getireceğiz.
00:11Umut veren bir hikaye.
00:12İklim krizi kapıda.
00:13İklim krizi nedeniyle maalesef gıda krizi de yaşamaya başladık.
00:18Ekiyoruz, biçiyoruz, bir dolu oluyor.
00:20İşte hava çok sıcak oluyor.
00:22Ürün alamıyoruz ama artık laboratuvar ortamında bunları üretmek mümkün.
00:27Bir tane tohumu alıyorlar, bir tohuma ihtiyaçları var.
00:29Bir tohumu alıyorlar, yeşertiyorlar.
00:31O tohumu klonlayarak yeni bitkiler elde ediyorlar.
00:34Birbirinin benzeri.
00:35İşte bu hafta onun hikayesini ekrana getireceğiz.
00:47Son zamanlarda biyoteknoloji alanında yapılan çalışmalar gıda krizine karşı bir umut olarak görülüyor.
00:53Biyoteknoloji, bitki, hayvan ve mikroorganizmaların tamamını ya da bir parçasını kullanarak yeni organizmalar elde etmek veya var olan bir organizmanın genetik yapısında arzu edilen yönde değiştirerek amaca uygun hale getirmek.
01:13İlk bakışta biraz ürkütücü görünüyor ama bu çalışmalar sayesinde aşırı iklim olaylarına dayanıklı bitkiler yetiştirmek mümkün.
01:21İşte bu amaçla kurulan bir laboratuvarı ziyaret edeceğiz.
01:27Çanakkale 18 Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü öğretim görevlisi Dr. Onur Sinan Türkmen, bitki doku kültürü üzerine çalışan bir bilim insanı.
01:38Çok kısıtlı bir alanda milyonlarca bitki üretme kapasitesine sahip bir laboratuvarı var.
01:43Bu laboratuvar her türlü dış etkenlerden izole bir nevi bitki sığınağı.
01:48Uzun süredir doku kültürü üzerine çalışıyoruz.
01:52Burada bitkileri çoğaltıyoruz.
01:54Birbirinin aynısı olmasını istiyoruz.
01:56Çünkü bazı bitkiler yok oluyor onları çoğaltıyoruz.
01:59Bazı bitkilerin ticari olarak ihtiyacı yükseliyor onları yine çoğaltıyoruz.
02:03Bu alanda gördüğünüz gibi çok küçük bir alanda binlerce bitkiyi sığdırayabiliyoruz.
02:09Amaç bitkileri doğadan yok olmasını engellemek.
02:12Bir diğer taraftan ticari olarak ihtiyaç duyulan bitkileri çok kısa sürede üretebilmek.
02:18Mevsim farkı gözetmeden, alan farkı gözetmeden isterseniz kutuplarda da yetiştirebilirsiniz.
02:23İsterseniz yerin altında da yetiştirebilirsiniz.
02:25Bu yöntem artık genel kanı olarak görülen çoğaltım yöntemlerinden bir tanesi.
02:31Çünkü bitkilere ihtiyaç arttıkça, insan popülasyonu arttıkça biz de bunları daha hızlı ve kaliteli üretmek zorundayız.
02:39Verimin arttırmanın temel faktörü ya genetik manipülasyon yapacaksınız, yani genleriyle oynayacaksınız ya da çevreyi kontrol altına alacaksınız.
02:48Biz burada genetiğini değiştirmeden çevre koşullarını kontrol altına alırken bitkilerin ihtiyaç duyduğu mevsim periyotlarını bir laboratuvara sığdırarak hızlı bir şekilde çoğaltım yapmayı sağlıyoruz.
02:59Şimdi mesela bize bir örnek verelim.
03:01Bu Geven bitkisi.
03:02Geven.
03:03Bu Çanakkale...
03:04Açabilir miyim bunu?
03:05Normalde açılmıyor ama açabilirsiniz.
03:07Yok yok açmıyor.
03:08Bizi koruma üzerine çalışmalarımızda...
03:10Mesela Geven üzerine ne yapıyorsunuz?
03:13Bu Geven türü Çanakkale endemiği, yok olmak üzere olan bir bitki.
03:18Bunu hem koruma altına alıyoruz hem de içerisinde çok önemli kimyasallar var.
03:23Yaşlanmayı geciktirici kimyasallar var.
03:26Yaşlanmayı geriye çevirici kimyasallar var.
03:28Bunlar bilimsel olarak kanıtlanmış kimyasallar.
03:31Onların içeriğini düzenli olarak standart hale getirmeye çalışıyoruz ortamda.
03:39Burada bitkiler genetik çalışmalarla klonlanıyor.
03:42Tek bir fideden ya da tek bir tohumdan milyonlarca aynı tür bitki elde etmek mümkün.
03:48Biz bitkinin o onu üretecek mekanizmasını yolak diyoruz.
03:56Onları çalıştırıyoruz.
03:57Dışarıdan mesela bir metabolizmayı hızlandıracak bir etmen veriyoruz.
04:03Bitki büyüme düzenleyicisi olabilir.
04:04Bazı mineraller olabilir.
04:06Fosfor mesela bitkinin köklendirmesini hızlandırıyor.
04:10Azot sürün gelişimini hızlandırıyor.
04:12Bunları entegre ediyoruz.
04:13Bazı hormonların üretimini sağlayacak bazı öncüler veriyoruz.
04:18Bitkiyi istediğimiz şekilde yönlendiriyoruz.
04:21Örneğin burada da bitkinin kök hücresi var.
04:23Bayağı parçalamışsınız canlıyı ama bir de şurada böyle bir şey çıkıyor.
04:28Bu canlı doğada bu şekilde steril yaşamıyor.
04:32Başka canlılarla beraber yaşıyor.
04:34O da ona bir özellik katıyor mu?
04:36Burada çok şey kaldı, yalnız kaldı.
04:38Biz bunları küvese alıyoruz.
04:40Bunlar yeni doğan bebekler.
04:41Biz bunları koruma altında...
04:43Siz buna bebek olarak bakıyoruz.
04:45Doğru ya, bebek olarak bakıyoruz.
04:47Kapalı tarımla ihtiyaç duyduğumuz bitki, bilgisayar üretimi sağlayabiliriz.
04:53İşte enerji bağımlı, teknoloji, biyoteknoloji dediğimiz kısım hem bitkiyi hem de diğer teknoloji alanlarını bir araya getiren bir bilim dalı.
05:00Nereden aklınıza geldi bunu yapmak?
05:02Ben bunun eğitimini aldım.
05:04Üniversitede çalışıyorum.
05:05Doktorumu bunun üzerine çalıştım, kapalı ortamlar üzerine.
05:09Bunu böyle çalıştıkça çalıştıkça daha fazla ilgi duyuyorsunuz.
05:13Çünkü bitkilerin tepkileri gerçekten çok güzel.
05:16Fark ettiyseniz bitkinin kökü yok.
05:19Çünkü köküne ihtiyacımız yok.
05:21Niye?
05:21Bitkiyi sürgün yaptığımızda daha fazla sürgün elde edeceğimiz için bitkiyi sürgün üretmeye yönlendiriyoruz.
05:29Toprağa diktiğinizde kök ne zaman oluşacak?
05:32Köklendirmek istediğimizde köklendiriyoruz.
05:39Şimdi nedir bunlar?
05:46Bunlar besi ortamları.
05:48Bitkileri bunların içine dikiyoruz.
05:51Nasıl besi yok?
05:52Jel gibi bir şey var.
05:53Jel.
05:54Önce sıvı hali yapıyoruz.
05:55Sonra katılaştırıyoruz.
05:57Katılaştırmamızın sebebi bitkilerin dik durabilmesi.
06:00Aslında sıvı ortamda da yetişebilecek besin ortamları mevcut.
06:03Bunları da her bir bitki için ihtiyaç duyduğu dönemler değişiyor.
06:07Mesela erken dönemde azot fazla istiyor.
06:10Fosfor, potasyum geç dönemlerde istiyor.
06:12Bitkiyi çoğaltırken de bu oranların üzerinde duruyoruz.
06:16Her yeni bitki alınacakken bu sürecin tekrar tekrar test edilmesi gerekiyor.
06:20Bu laboratuvarda aslında yaptığımız işlem her bir bitki için ihtiyaç duyulan bu ortam ihtiyaçlarını karşılamak.
06:28Burada şeyi sormak istiyorum.
06:29Burada bazı bitkiler mevsimlere ihtiyacı var.
06:32Güneşin eğikliği şudur bu da sıcaklığa ihtiyacı var.
06:36Sizin burada hiçbir şeye ihtiyaçları yok.
06:38Bizim burada ihtiyaçları taklit ediyorsunuz.
06:40Taklit ediyoruz.
06:41Gün ışığını aydınlatmayla, yapay aydınlatmayla taklit ediyoruz.
06:46Gün sıcaklığını klimayla, iklimlendirmeyle düzenliyoruz.
06:50Dışarıdan gelebilecek parazit, hastalık ve zararları önlüyoruz.
06:54Bu işlemin temel amacı kısa sürede çok fazla bitkiyi elde edebilmek ve bitkilerin hepsinin birbirinin kopyası olmasını sağlamak.
07:03Şimdi burada izleyicilerimiz soracaklar.
07:05Yani biz burada yediğimiz domateste toprakta çıkan gelen geleneksel yöntemle yetiştiren domates aynı domates mi olacak?
07:12Biz burada domates hasat etmiyoruz.
07:14Domatesin başlangıç materyali fideyi geliştiriyoruz.
07:17Ama o fide büyüdüğü zaman domates olacak.
07:19Birbirinin aynısı olacak.
07:20Yani dışarıda dışarıya çıktığında bitki neyse o özelliğini göstereceğiz.
07:26Bunu burada değiştirmiyoruz.
07:27Çanakkale domatesini siz klonlamış olacaksınız.
07:30Klonluyoruz.
07:31Peki ben o Çanakkale domatesini ektim.
07:33Ondan çıkan tohumu kullanabilecek miyim?
07:36Domatesin tohumunu.
07:38Bizim yaptığımız işlemle onun bir özelliği yok.
07:40Biz sadece çoğaltıyoruz.
07:41İnsanlar sorar ya işte bazen hibrit oluyor.
07:43Onlar tohumunu alamıyormuşsunuz falan diye.
07:45Evet.
07:46Bu böyle bir şey değil o zaman.
07:47Bu öyle bir şey değil.
07:48Biz sadece başlangıç materyalini hızlı bir şekilde başlangıç ne tohumsa tohum.
07:53Ama tohumda bitkiler birbirinin aynısı olmuyor.
07:55Anne ve baba farklı olduğundan.
07:57Biz burada klonlayarak bitkiyi tamamen birbirinin aynısı yapıyoruz ki aynı zamanda çiçeklensin.
08:03Aynı zamanda hasada gelsin.
08:04Yani hepsi 3 santim kalınlığında olacak.
08:06Çapında olacak.
08:074 santim çapında olacak.
08:08Aslında bu genetik bir manipülasyon değil.
08:10Kardeşler birbirinin aynı.
08:12İkizler de birbirinin aynı.
08:13Biz aslında burada işlemi bütün bitkileri ikiz olabilecek.
08:16Üçüz olabilecek.
08:17Milyonlarca kardeş olabilecek şekilde dizayn ediyoruz.
08:20Peki şeyin halkın anlayabileceği şekilde benim elimde bir tohum var.
08:24Ben tohumu toprağa serptim.
08:26İşte bin tane tohum toprakla buluştu.
08:28Bin tane fide çıktı.
08:30Sizinle onun ne farkı var?
08:32Bin tanesi ayrı.
08:32Bizde bin tanesi aynı bitki.
08:35Ha o bin tohumda her tohum farklı.
08:39Burada bir tohumdan.
08:40Bir tohumluk diyoruz.
08:43Çünkü dalı sürgünü parçaladığımızda bitki değişmiyor.
08:48Anne ve babası aynı olduğundan.
08:50Ama tohumda dışarıdan gelen tozu kontrol edemezseniz, yani poleni kontrol edemezseniz çıkacak bitkiler farklı oluyor.
08:58Burada klonal dediğimiz kopyalama işlemini yaptığımızdan dolayı, bitkiler birbirinin aynısı olduğundan dolayı, bitkiler aynı zamanda hasat ediliyor.
09:07Aynı özellikle, aynı kalitede.
09:09Niye bunu yapıyoruz?
09:10Çünkü iklimler değişiyor.
09:11İnsanların ihtiyaç duyduğu besin artıyor nüfus parçaladığına bağlı olarak.
09:19Ekosistemin dengesini bozmayacak biyoteknolojik girişimler gerçekten çok şaşırtıcı.
09:25Enerji olduğu sürece bu ortağımlar sonsuza kadar fide üretebilir.
09:29Enerji kesildiğinde her şey boşa gider.
09:31O nedenle bu tür ortağımlar her türlü enerji kaynaklarıyla desteklenmek zorunda.
09:36Bu laboratuvarda aynı zamanda ilaç etken maddeleri üzerinde de çalışmalar yapılıyor.
09:42Daha doğrusu ilaç sanayine ham madde yetiştiriliyor.
09:46Bunlar fil kulağı denen bitkiler.
09:49Bunlar bizim yerel bitkilerimiz değil.
09:51Bunlar böbrek ilacı olarak kullanılan bir tane kimyasal var.
09:54İçerisinde aynı zamanda insan hormonlarını taklit eden bazı hormonlar var.
09:58Artık bitkilerin içerisindeki kimyasal çeşitliği çok fazla olduğundan dolayı pandemi döneminden sonra inanılmaz bir ilgi var.
10:06Burada bir de sağlık var.
10:07Sağlık var.
10:08Yani burada tıp var bir de.
10:09Tıp değil de farmakognozi diyebiliriz.
10:12Biz farmakognozi uzmanı değiliz.
10:14Ancak eczacılarla birlikte o bitkilerin metabolitlerinin insan sağlığına yararlılığıyla ilgili üretim seviyesinde standart etmeye çalışıyoruz.
10:23Çok sıktıkla bahsediyorum işte doğaya ihtiyacımız var.
10:26Doğayı yok ederseniz kendinizi yok edersiniz.
10:28Çünkü birçok bitkinin özelliğini bilmiyoruz.
10:31Belki kansere çare bulacağız.
10:32Belki diğer hastalıklara çare bulacağız.
10:34Belki başka şeylere yarayacak.
10:37Yüzlerce bitki var.
10:38Çoğunu da bilmiyoruz.
10:39Ve kaybediyoruz da.
10:41Habitatlarını kaybediyoruz.
10:42Bunlar burada yaşayacak o zaman.
10:44Yani dışarıda olmasa burada olacak.
10:46En azından.
10:47Elektrik kesilmediği süreci olacak.
10:48Elektrik kesilmediği süreci.
10:49Enerjiye bağımlılığımız artırıyor.
10:51Yani elektrik kesilirken jeneratör güneş panelleri vesairenin dışında buradaki elektrik sisteminin aydınlatmanın kesilmemesi gerekiyor.
10:59Yine de enerjiye ihtiyacımız var.
11:02Enerjiye ihtiyacımız artıyor.
11:04Klonlanan köksüz bitkiler dışarı çıkmaya hazır olunca köklendirilmeye başlanıyor.
11:12Ardından adapte olmaları için yavaş yavaş dış ortama alınıyor.
11:16Ardından da toprakta buluşacaklar.
11:19Burada bitkileri dışarıya adapte edebilmek için o yeni özelliklerini kazandırabilmek için bitkileri alıştırıyoruz.
11:27Burada bir sürü şey var, oda var.
11:30Her odanın şeyi farklı o zaman, ihtimi farklı.
11:33Biz araştırma yapabilmek için bunu TÜBİÇAK projesinden kendimiz yaptık.
11:37Buradaki bileşenler sıcaklık, nem, karbondioksit, gin uzunluğu.
11:41Çünkü orada bitkiler standart mevsimde ve periyotta yaşıyorlar.
11:45Dışarıdaki o değişime adapte edebilmek için burada bitkileri koşullandırıyoruz.
11:49Sıcaklığı yükseltiyoruz, aşağıda aşağıya alıyoruz.
11:52Önemli olan parametre de nemini düşürebilmek.
11:56Burada yüksek nemle bitkiler alışıyorlar ve çok hızlı gelişiyorlar.
11:59Ama dışarı çıktığı zaman eksterm hava koşullarına dayaneksiz olacak o zaman.
12:03Dayaneksiz olmaması için biz burada adapte edip öyle çıkartıyoruz.
12:06Aksi taktirde kapağını açıp doğrudan dışarıya aldığınızda bitkiler ölecek.
12:10Siz burada bir de eksterm hava koşullarını da yaratıyorsunuz.
12:13Evet.
12:13Bitkileri bu şekilde kat kat dışarıya alarak dışarıya adaptasyonunu hızlandırıyoruz ki
12:21orada kaybettiğimizde o kadar süre alt kültüre, alt kültüre yani çoğaltıp çoğaltıp yok olduğunda
12:27bütün bir süreci yok etmiş oluyorsunuz.
12:29Maliyetli bir süreç.
12:31Bunu yaptığımızda bitkiler dışarıya ne kadar çok adapte olabilirse
12:34%90'ın üzerine çıktığımızda, bitki canlılığını arttırdığımızda
12:38bitkileri iyi bir şekilde dışarıya aktarıyoruz ki
12:41bu da ekonomik bir çoğaltım yöntemi olsun.
12:45Bu sistemde çiftçi sayısı azalır mı fazlalaşır mı?
12:48Yani çiftçiye bazı böyle sistemler girince çiftçiye de gerek kalmıyor.
12:52Çünkü siz burada birçok çiftçinin yani tarım işçisinin yaptığını yapıyorsunuz normalde.
12:57Böyle bir şey var mı?
12:58Bu sistemler geldiği zaman ne olur gelecekte?
13:02Gayri safi milli hasıla başına insan başına düşen gelir arttığında
13:07insanlar çiftçilik yapmak istemiyorlar.
13:09Bir problemimiz de aslında yeni nesil çiftçileri kazandırabilmek.
13:13Burada ihtiyaç olan teknolojiyle bir araya gelmiş çiftçilere eğer entegre edebilirsek
13:17katma değeri çok daha yüksek oluyor.
13:20Mesela Türkiye'de üretilmeyen bitkiler var.
13:22Çok yüksek miktarlarda paralar veriyoruz.
13:25Eğer bu ilaç madde ham maddelerini Türkiye'ye üretebilecek şekilde entegre edersek
13:29oradan aslında kazanç sağlıyoruz.
13:31Dış ticaret açığımızı kapatıyoruz.
13:33İşte ilaç bitkileri aslında dış ticaret açığının kapanması üzerine çok önemli bir yöntem.
13:39Doku kültürü de onun en önemli parçası diye düşünüyorum.
13:42Güney Kore, İsrail, Brezilya, Meksika, Kanada, Avustralya, Rusya ve Yeni Zelanda gibi ülkeler
13:51biyoteknolojiyi stratejik kalkınma planı için aldılar.
13:55Eğer Türkiye'de 21. yüzyılın teknolojisi olarak öne çıkan bu sektörde stratejik bir yol haritası çizebilirse
14:02dünya çapında bir ülke olabilir.
14:05Laboratuvar ortamlarında yetiştirilen bitkilerle ilgili program yaptığımızda
14:21topraksızlarımla ilgili program yaptığımda insanlar bana kızıyor.
14:25Güven Bey siz de mi artık gelenekten topraktan uzaklaşıyoruz?
14:28Hayır ben topraktan uzaklaşmıyorum.
14:31Hepimiz topraktan uzaklaştık.
14:32Toprağa ekmeyi dikmeyi bıraktık.
14:34Ev çift çift kalmadı.
14:35Gençler bu işi yapıyor.
14:36Bu şeyi nasıl doyuracağız?
14:38Bu insanları nasıl doyuracağız?
14:40Dünyadaki nüfusu nasıl doyuracağız?
14:42Ancak doyurmanın şartları laboratuvar ortamlarında yapılacak çalışmalara bağlı bundan sonra.
14:49Yakın dünyada bizi bu tür gerçekler bekliyor.
14:51Ben bunu anlatmaya çalıştım.
14:53Haftaya bir başka yerde bir başka hikayede buluşmak üzere.
14:55Hoşçakalın.
Yorumlar