00:00MÜZİK
00:30Merhaba ben Güveniz Tamoğlu. Yeşildoğa programı ile yine karşınızdayız.
00:41Zor bir yıl geçirdik. Yangınlarla, kuraklıkla mücadele ettik.
00:45Şu anda arkamda korkunç bir manzara görüyorsunuz.
00:48Karpuz tarlası, bütün karpuz olduğu gibi tarlada bırakılmış.
00:52Çiftçi toplamaya bile tenezzül etmemiş.
00:55Çünkü toplamın parası gerçekten satmasından daha pahalı olduğu için tarlada bırakmış.
01:01Bu hafta işte bu konuyu ekrana getireceğiz. Bu tatsız konuyu ekrana getireceğiz.
01:04Çünkü önümüzde günlerde bununla karşı karşıya kalacağız.
01:07Türkiye'nin önemli sorunlarından bir tanesi kuraklık ve gıda krizi.
01:11Sizi Sakarya başına götüreceğim. Sakarya ırmağının doğduğu yere götüreceğim.
01:15Doğduğu yer normalde suyun olması gereken yer.
01:19Ama maalesef Sakarya'da da artık su yok.
01:22İşte bu hafta bu hikayeyi ekrana taşıyacağım.
01:25Bölgede onlarca dönüm arazi çürümeye bırakılmış karpuzlarla dolu.
01:43Hasat edilmemiş.
01:44Önce kuraklık nedeniyle tarlada kalmış sandım ama değilmiş.
01:48Hiç ürün alamadınız mı?
01:51Hayır. Oldu ki bırak. Bir tane koparmadık burada.
01:52Bir tane bile anladık.
01:53Bana maliyeti 7-8 lira.
01:57Adam bana gelip mesela 1 lira diyor.
01:59Pazarda 20-25 lira.
02:02Ben de onlara kızdım vermedim.
02:04Nasıl? Bak karşı taraflar.
02:06Komple gördüğünüz millet tarlada kaldı.
02:08Şöyle bir şey var. Dönümüne en kötü 7 ton karpuz alıyor tüccar veya biz.
02:13En kötü. Dönümüne 1 liraya verdiğin zaman bu karpuzun kaç kuruşa geldiğini size hesaplayayım.
02:18Ben şimdi zararı 250'den 50 bin lira alsam zarar diyeceğim.
02:23Ama adam bundan 1 milyon para kazanacak.
02:26Niye vereyim?
02:27Aramaya gitti. Çoğu aramaya gitti.
02:28Ben köleliğini yapayım. Aradakiler yesin.
02:31Bizim tek avantajımız Sakarya Nehri.
02:46Sakarya Nehri olduğundan dolayı bizim bu iradlar oluyor.
02:49Ama diğer yerlerde bu da yok.
02:51Bu sene mesela bizim Osmaneli'nin Çerkeşli, Beşevler, bu bölümde gölet var.
02:56Gölet kurudu.
02:57Domates, fasulye, sırık barbünye.
03:00Komple şu anda susuz.
03:02Ve sezonu kapadı.
03:04Çiftçiliği bırakacaksın.
03:05Bırakacağız yapacak bir şey yok.
03:12Yenebilecek karpuz kalmış.
03:14Gerçekten müthiş bir karpuz.
03:29Tarlada kalanını yedik.
03:31Öbürlerini hiç düşünemiyorum.
03:32Ve insanlar bunun tadına bakamadı.
03:35Bunun için dünyanın parasını ödüyorlar.
03:36Gördüğünüz çiftçiler neler diyor.
03:38Bu kadar emek, enerji, su, emek.
03:44Ne bileyim bunun tüketiciye ulaşması lazımdı.
03:48Ama aradaki sorunlar nedeniyle ürün tarlada kaldı.
03:52Bizler de yiyemedik.
03:53Yiyen de çok parayla yedi.
03:55Üzücü bir durum.
04:01Sakarya Nehri, Kızılırmak ve Fırat'tan sonra Türkiye'nin en uzun üçüncü nehri.
04:06Nehrin bir kolu Afyon-Balat yaylasından, diğeri ise Eskişehir çiftelerden doğar.
04:12Dokuz ilin sınırlarını kat edip karasudan denize dökülür.
04:16824 kilometre yol kat eder.
04:19Doğduğunda içilesi sular sadece 15-20 kilometre sonra rengini kaybeder.
04:25Karadeniz'e ulaştığında ise çöp ve atık taşıyan bir kanala dönüşür.
04:29Eskişehir'e bağlı çifteler ilçesi.
04:43Alabildiğince uzanan dümdüz bir ova.
04:47Bozkırın ortasında belli bölgelerde irili ufaklı küçük göller var.
04:52Bu göller Sakarya Irmağı'nın doğduğu gözeler.
04:55Dışarıdan bakıldığında durgun bir göl gibi görünüyor ama altı tam bir cadı kazanı.
05:01Bu görüntüler 2014 yılına ait.
05:13Artık bu görüntülerden eser yok.
05:15Son 5 yılda yaşanan kuraklık nedeniyle göller kurumuş.
05:28Kaynaktan eskisi gibi de su gelmiyor.
05:31Dalış kulübü vardı onlar da kapatıp gitmiş.
05:34Bozkırın ortasında bir vaha görüyorsunuz.
05:46Muhteşem bir manzara var.
05:48Ben buraya 7 yıl önce geldiğimde şu kaynağın olduğu yere dalış yapmıştım.
05:53Suyun debisi o kadar yüksek ki aşağıdan gelen su sizi yukarı fırlatıyor.
05:57Dalabilmek için üzerimize ağırlık bağlamak zorunda kalmıştık.
06:01Ancak kuraklık nedeniyle göl yavaş yavaş içeriye doğru çekilmiş vaziyette.
06:06Burası Sakarya'nın doğduğu kaynaklardan bir tanesi.
06:09Bu bölgede yüzlerce kaynak var.
06:11O kaynaklardan çıkan su yukarı doğru Karasu'ya doğru Karadeniz'e doğru yol alıyor.
06:16Yolda iki nehirle birleşerek Sakarya Nehri'nin genişlemesine etken oluyor.
06:21Biz genişlediği noktadan buraya geldik.
06:23Bakın genişlediği noktada su kokuyordu.
06:26Elinizi bile sokamazdınız.
06:27Ama çıktığı noktaya bakın yani şuradan şuraya gidene kadar suyu ne hale getirmişiz?
06:33İşte üzücü olan bu.
06:34Aslında bu temizliği Karadeniz'e kadar taşısak her şey muhteşem olacak.
06:39Ama son dönemde kuraklık özellikle tarımsal sulamadan kaynaklanan kuraklık nedeniyle
06:44bu göllerde, bu havzalarda, bu bağlarda yavaş yavaş su çekilmeye başlamış.
06:49Çünkü Afyon dağlarından, Afyon'dan gelen su bu havzayı dolduruyor.
06:53Doldurduktan sonra fazla su bu kaynaklardan yukarı çıkarak Sakarya'yı oluşturuyor.
06:59Demek ki gelen suyu o kadar çok çekmişler ki havzanın altında su boşalmış.
07:03Su boşaldığı için de su yukarı çıkmıyor ya da daha az çıkıyor.
07:07O da nehrin debisinin düşmesine neden oluyor.
07:30Burada manzara harikaydı.
07:33Su dolu, çağlayan gibi karşı taraf akıyordu.
07:35Çocukluğumuzda çok güzel günler geçirdik.
07:38O eski manzaraları da özlüyoruz.
07:40Birleşen kaynaklarda mı bir problem var, su buraya gelmiyor.
07:45Kışın biraz doluyor ama o da yeterli seviyede değil.
07:48Sadece ilçemizde değil, dünyada bir kuraklık var.
07:51Tabii ki bu ülkemizde, ilçemizde bundan etkileniyor.
07:543000'e yakın derin bir kuyu olduğunu söylüyor devlet su işleri.
07:58Elbette ki bunun faktörü de vardır.
08:01Kesinlikle tarım deseninde değişikliğe gidilmesi gerekiyor.
08:05Bu bölge zaten içe dolu biliyorsunuz bölge olarak su fakiriyiz.
08:09Yoğun yağış alan yerlerin yeşil ekmesi gerekiyor.
08:12Ama burada çiftçimizin de mağdur olmasını istemeyiz biz.
08:15Hububat'a aynı desteği devlet vermek zorunda.
08:19Ürün değişikliği olmadığı sürece burada suya hasret kalırız.
08:22Susuzluk bizde de var.
08:35Mesela her sene kuyularımıza 3-4 tane 6'ar metre olmak şartıyla boru indiriyoruz.
08:42Mecbur öyle ama bu ne zamana kadar?
08:44Sonuçta tavana dayanacağız yani 220 metrelik kuyu.
08:49Şimdi şu an 140-150'lerde çalışıyor.
08:52Seneye 24 metre, diğer seneye 24 metre.
08:55Yani bu ne zamana kadar?
08:56Eninde sonunda bu susuzluğu yaşayacağız yani.
08:59Yani 250'de bitiyor mu ondan sonra?
09:01250'de bitiyor.
09:02Zaten kuyunun derinliği o kadar.
09:04Neden oğlu neden kaynaklanıyor sizce?
09:06Bilinçsiz sulamalar.
09:07%80 bilinçsiz sulama.
09:09Ne yapıyorlar?
09:10Genelde yağmurlama.
09:12Mesela şeker pancarı olsun.
09:14Mısır'da diyorlar da Mısır'da o kadar su istemiyor.
09:17Burada Mısır'da yağmurlama yapanlar da var bazı arkadaşlar.
09:21Anlatıyorsun, izah ediyorsun ama adam illa ki o çamurun içine girecek boru değiştirecek.
09:26Onun sulandığını artık zihniyetine yerleştirmiş.
09:30O çamuru görecek.
09:31Bu yeraltı rezervleri yıllarca yetti size.
09:34Yetti.
09:35Niye son 4-5 yıldır böyle bir problem?
09:3720'den bu yana bayağı bir çok azalmalar oldu hocam.
09:41Yeşil çok ekiliyor.
09:43Yeşil mesela Mısır.
09:45Bunu bir kısıtlama gelip hani şeye soksalar mesela 2 yılda bir, 3 yılda bir en münavvet tarla değişti mi daha iyi verim alır.
09:56Mısır altına buğday mesela.
09:59Buğdaydan sonra tekrar ayçiçeği ekebilir.
10:02Yani değiştirse bitki yetiştirilmesine daha iyi verim alır.
10:08Ne yapıyor herkes her sene ayçiçeği ya da her sene?
10:10Her sene mısıra.
10:11Mısır'a çok yüklenen oluyor.
10:14Şeker pancarı ekenler var.
10:15Şeker pancarı damlamaya pek uygun değil.
10:18Hani adam şey yapamıyor.
10:20Onun için şeker pancarı da çok azaldı.
10:23Sular azaldığı için şeker pancarı ekimi de çok azaldı.
10:26Biliyorsunuz su kaynakları dediğimiz yerler yer altı sularından aslında geliyor ve buharlaşmayla bir ilgisi yok.
10:49Yani iklim değişikliği, iklim sıcaklığın artmasıyla beraber ki 60 yıllık süreçte aslında yaklaşık 1,5 derecelik bir artış var.
10:56Bununla paralel olarak buharlaşmada da bir artış var.
10:59Evet tarımsal su kullanımı var ama buharlaşmayla da bir su kaybımız bulunmuyor.
11:04Örneğin Aralık, Ocak aylarında bile karın yağmaması, yağmurun yağmamasıyla beraber biz tarımda su kullanmaya başladık.
11:10Yani ihtiyacımız çok daha fazla arttı ve bunların da çoğunu yer altındaki sulardan kullanıyoruz.
11:15Çünkü yüzey sularını da artık kaybetmiş durumdayız ya da çok kalitesiz bu sular.
11:21Bizim derneğimiz Doğra Araştırmaları Derneği, Kuş Araştırmaları Derneği ile Ankara merkezli olarak 1998 yılında kuruldu.
11:29Aslında biz kuşlar üzerinde daha çok çalışmalar yapıyorduk ama tek başına kuşları çalışmanız, tür çalışmanız bir işe yaramıyor aslında.
11:36Yaşam alanlarını çalışmanız gerekiyor.
11:37Bununla ilgili çeşitli farkındalık çalışmaları, politikaları etki etmeniz gerekiyor.
11:42Biz de daha sonrasında çalışmalarımızı bu kapsamda ilerlettik.
11:46Aslında su hepimizin ihtiyacı ve maalesef çeşitli sorunlardan dolayı da bu suyu kaybediyoruz.
11:52Yanlış su kullanımının en büyük göstergeleri bu obruklar bizim bölgemizde de.
11:57Sakarya Havzası'nda da hatta şu bilgiyi vereyim.
11:592017 yılın öncesinde çok geçmişten bahsedilen yani eski düdenler var, eski obruk olduğunu düşündüğümüz yerler var ama asıl 2017'den sonra şu anda tespit ettiğimiz sadece Sivrisar'da 35 tane, onun dışında çifteler de var.
12:17Ve yakın bölgelerde de 4-5 tane kadar obruk var.
12:21Ve bu obruklar hızla oluşuyor.
12:23Biz bölgedeki insanlarla, muhtarlarımızla sürekli iletişim halindeyiz ve bize sürekli her yıl daha da sıklaşan bir rakamda işte şurada yeni obruk oluştu diye cevaplar geliyor.
12:35Bunların obrukların büyüklükleri farklı, derinlikleri farklı.
12:39Fakat şu var, Konya'daki obrukları biliyorsunuz, kızören obruğu gibi ciddi anlamda buralarda da su seviyeleri düşmüş durumda.
12:49Geçmişteki obruklar aynı zamanda sula kalanlar fakat sular tamamen kurumuş durumda.
12:54Ve obruklardaki gözüken, gözükmeyen sular yine yeraltı su kullanımının en büyük göstergeleri.
13:09Kasım ayındayız. Genellikle Kasım ayında Antalya'da denize girmeye alıştım.
13:19Yani girebiliyorum da ama Bozkır'ın ortasında ilk defa deneyeceğim.
13:24Fakat su çok cezbetti.
13:25Yani o kadar güzel ki dedi ki 1 dakika, 1 dakika, 30 saniye, 30 saniye bir gir çık dedi içinden bir ses.
13:32Onu yapacağım. Ondan sonra buradan yavaş yavaş İstanbul'a doğru yol alacağız.
13:35Gördüğünüz gibi bu kaynakları kaybetmemiz lazım. Bu güzellikleri kaybetmemiz lazım.
13:40Bunun keyfini çıkarmak lazım.
13:42Burası küçük bir alan. Halbuki daha büyük alanlarımız var. Daha büyük sulak alanlarımız var.
13:47Çoğunu maalesef yavaş yavaş kaybediyoruz.
13:49Aslında koruyabilir, geleceğe taşıyabiliriz.
13:52O yüzden bu programı yapıyoruz.
13:54Biraz da şunun tadını çıkartacağım ama hava oldukça da soğuk.
13:57Bakalım nasıl olacak.
13:58Haftaya görüşmek üzere. Hoşçakalın.
Yorumlar