00:00Igan, matas mga lalasa ang bagyong tino at bagyong uwan.
00:03Malaking bahagi ng bansa ang napinsala at binaha.
00:06Ang Department of Health, ayan, nagbabawala po sa waterborne diseases
00:10na maaaring makuha mula sa baha.
00:13Ano nga ba yung mga sakit na pwede nating makuha sa tubig, baha at maruming tubig?
00:16At paano yan maiiwasan?
00:18Yan ang ating ikokonsulta sa UH Clinic!
00:22Makasama natin kay umaga, DOH ASEC Albert Domingo.
00:26Aseg Domingo, magandang umaga po.
00:27Magandang umaga, Igan. Susan, magandang umaga sa lahat ng mga nakikilig at nanonood sa atin dito ngayon.
00:33Eto nga, matinding pagbahan naranasan. Yung iba, baha pa rin hanggang ngayon.
00:37Yung mga kababahay natin, ayan, nagdurusa.
00:40Pwede bang dagdag pasakit kung ano yung mga makukuha ang waterborne disease?
00:45Dyan po sa mga baha na yan. Siyempre, unang-una, leptos, pyrosis.
00:48Ano pa ho, ASEC?
00:50Opo, yan yung kasama dun sa ating sinasabi na WILD.
00:53W-I-L-D. Ang W is yung waterborne diseases,
00:56yung mga sa ating tubig o kaya sa nagkakaroon ng pagtatae dahil dun sa naiinom na magduming tubig.
01:03Yung I, yung influenza-like illnesses, yung malatrang kasong sakit, ubo, sipon at lagnat.
01:08Yung ELPO, yung leptospirosis, walang sintomas yun sa simula.
01:11Pwede lumabas after two weeks.
01:12Tapos yung D is yung ating dengue.
01:15Wild.
01:16Wild.
01:17Wild pala, yan.
01:17Dok, ang dami ko napuntahan mga binahang lugar, yung iba sa mga kababae natin.
01:22Talagang hindi maiiwasan na lulusong sa bahasa, kanilang pang-araw-araw na buhay.
01:26Halimbawa, yung kahapon, yung pinuntahan namin sa Binyan Laguna, wala silang choice.
01:30Kung magsuot man sila ng bota, papasukin ng tubig yung bota.
01:33O kahit pa nga wader, kasi iba hanggang may wang.
01:35Isa kahit walang bagyo, di ba?
01:36Oo.
01:37So, tuloy-tuloy yung kanila exposure.
01:39Yun ang buhay nila.
01:40Yun ang buhay nila.
01:41Habang may tubig.
01:42So, paano pwede nilang gawin para hindi sila magkaroon ng mga sakit na ganyan?
01:46Diyan po, mahalaga yung pagkonsulta natin sa ating doktor.
01:49Meron po kasing tatlong pwedeng i-reseta.
01:51Tatlong magkakaibang reseta.
01:53Okay.
01:53Una, kapag ikaw ay low risk, meaning isang beses ka lang po na palusong,
01:57isang inuman lang po yung doxycycline.
02:00Isang beses lang?
02:00Isang beses lang po.
02:01Okay.
02:01Kapag kayo naman ay may sugat, papainumin po kayo ng doxycycline isang beses sa isang araw,
02:06pero mga siguro limang araw.
02:07Kapag kayo po, ay matagal na nga nasa lugar.
02:10Parang sinabi nyo nga na talagang yun talaga yung sitwasyon eh.
02:13Hanggat may baha, once a week po binibigay yung doxycycline.
02:16Once a week pala.
02:18So, para maintenance.
02:18Pero isang taon na yung baha.
02:20Ah, yun ho ang medyo mahirap natin dyan.
02:22Kailangan natin ayusin talaga yung baha.
02:24Lala pag nag-high tie, di ba?
02:26Yes.
02:26Yun ang susurud na reseta, ayusin yung baha.
02:28Para na siya magiging maintenance.
02:30Opo.
02:31Habang exposed ka doon sa mga bahaigan.
02:34Eh, marami sa mga kababayan natin nasa evacuation center.
02:36Problema dyan minsan po, Dok, ano, siksikan?
02:39Ano yung mga dapat bantayang sakit kapag gano'n?
02:41Ako, opo, yung isang.
02:42Ako, eh, di virus.
02:43O, kahapon.
02:44Yung isang classroom, labing dalawang pamilya.
02:46Magkakadikit.
02:47Opo, ba't ka?
02:48Opo, wala na silang mga ano talaga doon.
02:51Spasyo para privacy bagat.
02:53Talagang magkakasama na sila talaga.
02:55So, yun ang kailangan natin tignan, Ate Susan.
02:57Kapag ka ikaw ay magkakatabiho yung mga pamilya,
02:59yung malatrang kasong sakit kasi virus yan eh.
03:02So, kaya may bakteriya.
03:03Maghugas po ng kamay para hindi natin mapasa yung nakakahawang sakit.
03:08At saka, kung meron ho tayong nararamdaman,
03:11o kahit kung tayo matanda o bata,
03:13magsuot na ho tayo ng face mask para hindi natin malalanghap yung mga nasa paligid.
03:16At di ka rin magkakalat, no?
03:18May provision dapat.
03:19At eto, problema rin sa mga ganitong kalamidad,
03:21yung malinis na inumin tubig.
03:23Ano pwedeng gawin?
03:25Asek!
03:26Opo, yung pagdating sa ating tubig,
03:28sikiraduhin natin na malinis siya, malinaw, walang kulay.
03:31Kung may duda ho tayo, pakuloan natin ito ng dalawang minuto.
03:34Sa mga evacuation center,
03:36meron po mga chlorine tablets or chlorine granules na pinamimigay
03:39para po ma-sterilize ba,
03:41malinis, mamatay yung mga mikrobyo dun sa tubig bago nyo po inumin.
03:45Lalagay mo yun, yung chlorine tablet.
03:47Opo.
03:47O kayo magtaka kung may nakaupo sa may kaldero,
03:49bakit? Dalawang minuto daw eh.
03:51Para painitin.
03:53Tama, tama.
03:53O eto, lagnat, ubo, sipon, uso pa rin ngayon
03:58kapag malamig na po ang panahon.
04:00Ano po dapat gawin para kahit pa paano makaiwas dyan?
04:02Sasakit na yan.
04:03Opo, pagpabago-bago yung ating panahon,
04:05lalo na papasok na si Amihan or nakapasok na,
04:07nag-iiba yung temperatura at saka yung tubig,
04:10yung humidity sa hangin na sinasabi.
04:12Yung lalamunan natin, yung ilong na iirita.
04:15Importante na baka mamaya kailangan umilom tayo ng maraming tubig
04:18para hindi tayo dehydrated.
04:19Tubig?
04:20Pero pwede rin hong virus yan.
04:21So, nakakalito siya, minsan allergy, minsan virus.
04:25So, mahalaga ho dyan ay laging umiinom ng tubig,
04:28lagi tayong natutulog ng buo.
04:30Yung iba pang mga paalala natin sa kalusugan.
04:32Ay, napaka-importante ng tubig sa mga evacuation center.
04:35Yes.
04:36Ito pang huli, asek, paalala na lang sa mga kababayan natin
04:38na nanonood sa ating ngayon,
04:40parang makaiwas sila sa mga karamdamang.
04:42Maaaring nilang makuha habang sila ay nasa gano'ng sitwasyon na baha
04:46at nasa mga evacuation center.
04:48Ang lahat po ng mga yan ay may iwasan sa tatlong bagay.
04:51Una, tamang pagkain.
04:52Importante ho yung prutas at gulay
04:54kasi nandun po yung mga nutrients at vitamins.
04:57Hindi kailangan bumili ng supplements.
04:59Ikalawa, ehersisyo.
05:00Alam po natin na sa evacuation,
05:02medyo siksikan at maraming tao.
05:03Pero kung pwede ho maglakad-lakad sa paligid
05:05o kaya kumilos-kilos,
05:0730 minutes per day,
05:085 days a week
05:09para makakaroon tayo ng ehersisyo.
05:11And then finally po, disiplina.
05:12Huwag na ho mag-yosi,
05:13huwag na mag-vape.
05:14At tayo ho ay umiwas na rin
05:17doon sa mga matatabang pagkain,
05:19matatamis, maaala,
05:20at kasama doon sa tamang pagkain.
05:22Ayan.
05:23Ang daming ano.
05:25Ang daming challenges.
05:26Basta palakasin ang ating immune system.
05:28Yes.
05:29Ay, marami salamat,
05:30Asek Albert Domingo ng DOH.
05:32As always,
05:33magbabalik pa po ang unang hirit.
05:35Salamat po.
05:36Salamat, Asek.
05:36Wait!
05:38Wait, wait, wait!
05:40Wait lang!
05:41Huwag mo muna i-close.
05:43Mag-subscribe ka na muna
05:44sa GMA Public Affairs
05:45YouTube channel
05:46para lagi kang una
05:47sa mga latest kweto at balita.
05:49I-follow mo na rin
05:50ang official social media pages
05:52na ang unang hirit.
05:54Thank you!
05:55O sige na!
05:55O sige na!
Comments