00:00Mga kapuso, apat na araw na lang bagong eleksyon 2025.
00:04Lagi po naming paalala, maging responsable sa pagboto at dapat totoo.
00:10Sa mismong araw ng eleksyon, alam niyo ba, ang mga dapat at hindi dapat gawin.
00:15Ang mga doos and don'ts sa araw ng eleksyon, isa-isay natin dito sa
00:18E-leksyon, ang inoagabay sa matalinong pagboto.
00:23At para pag-usapan niyan, makasama natin si Atty. Ona Caritos,
00:29Executive Director ng Legal Network for Truthful Elections, Olente.
00:33Atty, good morning. Good morning, welcome.
00:37Atty, isa-isayin natin yung pwede at bawal sa mismong araw ng eleksyon.
00:42Nabagd ko kanina, marami sa mga ito yung...
00:45Parang bawat eleksyon na lang nakikita natin pero bawal pala.
00:48Una, panunundo ng kandidato sa mga botante.
00:54Yan.
00:54Service. Yan, meron dyan. By batch pa nga yung sunduan.
00:58Tapos, i-hatin sa mga voting center. Allowed ba yan?
01:00Bawal yan, Ivan. Sa araw ng eleksyon, actually the day before the election,
01:05bawal mag-transport ng mga botante sa mga voting center.
01:08Malinaw po yan, pero pakisama na lang ni kandidato.
01:13Inarrange ni kapitan.
01:14O, kasi isang paraan yan ang pag-i-influensya ng boto ng ating mga kababayan,
01:19yung mga kababotante.
01:20Kasi nga naman, hinatid ka, nakalibring service ka,
01:23eh baka naman, nakakaya naman, hindi mo binoto eh, di ba?
01:26Ito pa, attorney, pagkatapos umoto, yung iba may pakain, may sandwich juice.
01:31Nasabi kanina, may mga na-interview tayo.
01:34Eh, yun naman para expected, lalo na kung supporter ka naman talaga niya.
01:38Okay lang ba yun?
01:39Naku, kahit nakasanayan na natin, Iva, na nagpapakain piyesta sa araw na eleksyon,
01:44nakalagay rin sa ating omnibus election code na bawal magbigay ng pagkain,
01:48inumin ang mga kandidato sa mga botante.
01:51Yun naman, tumanggap, pwede pa silang maging liable for anything?
01:56Well, bawal rin kasi ang pagtanggap eh.
01:58Meron tayong konsepto ng vote buying, vote selling.
02:01So, hindi lang dun sa nagbibigay ang may kasalanan, dun din sa tumatanggap.
02:04Ayan, siguro yung mga nakakapanood sa atin ngayon, nagugulo,
02:07ha, poro namang, napakahigpit naman, para lahat naman.
02:09Everybody is doing it, so that makes it okay.
02:12Well, sa totoo lang, kahit nakasanayan na natin,
02:15katulad nga nung pinag-uusapan natin, Ivan, kanina,
02:17bawal pa rin yan eh, kaya dapat hindi okay ang mga bawal.
02:20Okay, hindi porket nakasanayan, eh okay na.
02:23Hindi porket normal, illegal.
02:26Ayan, isa pa, sa madalas ang senaryo sa eleksyon, attorney,
02:29nag-aabot ng flyers at sample ballot ng mga kandidato,
02:33ano ba ang rule dito, attorney, 2001 ang una kong kinover na eleksyon.
02:38Hanggang ngayon, 2025 na, mukhang ganun pa rin ang makikita natin.
02:41Ano ba ang rule dito?
02:42Naku, ako, 2007 naman, Ivan.
02:45I just dated myself.
02:47Ako rin.
02:48Pero sa araw na eleksyon, tandaan natin na election offense yan.
02:51Ang tawag dyan ay unlawful election.
02:53Ang araw bago mag-eleksyon, sa linggo at sa araw na eleksyon,
02:57bawal lang mga kampanya.
02:58So, bawal yan.
02:59Bawal na bawal ko yan.
03:00Pero, nabagit mo kanina, attorney, sinisircumvent nila yan.
03:03Ang taga-distribute...
03:05Ay mga bata.
03:06Siyempre, walang criminal liability ang mga bata.
03:09So, yan ang strategy ng ating mga kandidato.
03:11Diyan, sila magaling.
03:13Yung mga para-paraan, ano, para makaiwas sa liability.
03:17Ito, attorney, sa online naman,
03:19pwede bang mga kampanya sa mismong eleksyon?
03:21Halimbawa, nag-share ka.
03:22Ito, ito yung binoto ko.
03:23O, ito yung ibuboto ko.
03:25Pwede ba yan?
03:25Yan, kailangan natin inuance, Ivan.
03:28Kasi, ang pagsabi ng sino yung binoto
03:30or sinong suportahan,
03:32pumapasok yan sa pag-exercise natin
03:34na ating freedom of expression.
03:36Express on, yes.
03:36Pero, pag yung iboto, iboto natin,
03:39suportahan natin,
03:40yan pumapasok sa definition ng campaigning
03:43para sa isang kandidato.
03:45So, sa araw na eleksyon,
03:47o pati po yung sa araw bago mag-eleksyon,
03:49tandaan na lang po natin,
03:50bawal ng mga kampanya.
03:52At kasama po na yung mga iba't-ibang
03:53online platforms natin.
03:55So, yung kandidato,
03:56definitely, bawal na kayong
03:57i-promote ang sarili ninyo.
03:59Pero sa mga butante naman, attorney,
04:00pwede ba yun?
04:01Yung magpahayag ng,
04:04yung tulad na namagit mo,
04:05pwede?
04:05Pwede yan.
04:06Magpahayag ng susuportahan
04:07sa araw na eleksyon.
04:08Sa kusuotan.
04:10Pwede ba silang magsuot
04:11ng kahit ano?
04:12May mukha ni,
04:13o may pangalan ni kandidato?
04:15Ayan, sa araw na eleksyon,
04:16bawal yan.
04:16Kasi, papasok yan sa definition
04:18ng campaigning.
04:19Siyempre,
04:20parang pag merong mukha
04:21ng kandidato,
04:22o ang t-shirt mo,
04:23napapasok ka sa mga eskwelahan,
04:25nangangampanya ka na rin eh.
04:26Pinapaalala mo sa mga butante,
04:28yung kandidato
04:29sa paglalagay ng mukha niya
04:30o pangalan niya sa mga t-shirt.
04:31Isa kang walking advertisement
04:32na in effect,
04:33pangangampanya pa rin.
04:35Ito, attorney,
04:35pagpasok sa presinto,
04:36ano lang ba pwedeng dalhin sa loob?
04:38Magdadala ba sila ng ID?
04:40Yan, yan ang medyo kumakalat
04:42in recent days.
04:43No ID,
04:44no vote daw.
04:45Ako, ano na yan,
04:46na-debunk na yan
04:47ni Comelec
04:48na hindi kailangan natin
04:49magdala ng ID
04:50para makaboto.
04:51General rule yan, Ivan,
04:52na hindi kailangan
04:53magdala ng ID
04:54para ipakita sa electoral board
04:56para makaboto.
04:57Pero,
04:58good practice na magdala
04:59kasi just in case
05:00may mag-challenge sa'yo
05:01ng iyong identity
05:03ay kailangan magpakita ng ID
05:04na ikaw talaga yung butante.
05:06Kung sakali naman,
05:08ikaw ay may makita,
05:09mahuling gumagawa
05:10ng mga nabanggit natin,
05:11mga pinagbabawal,
05:12maramahabaham ang listahan
05:13itong mga bawal na ito,
05:15kanino ba pwede magsumbong
05:16at pwede bang
05:16kuna ng video,
05:17isummit sa Comelec?
05:18Pwede ba yun?
05:19Ang number one rule
05:20is documentation lagi,
05:21hindi pwede yung kwento.
05:22So, dapat magkumuhan
05:23ng picture or video
05:24para kapag nagreklamo tayo
05:26sa election officer
05:27ng lugar o ng munisipyo
05:29na saan tayo kumakabilang
05:30ay mayroon tayo
05:31papakita ebidensya.
05:32Ayan,
05:33huling paalala siguro
05:34attorney sa mga botante,
05:36hindi lamang sa proseso
05:37ng pagboto,
05:38kundi sa mismong
05:39mga iboboto nila.
05:40Siguro ngayon ay
05:41hanapin natin
05:42kung saan tayo
05:43boboto sa araw na eleksyon.
05:44Kasi,
05:45ano yan,
05:46isang cause
05:46ng mahabang pila
05:47sa araw na eleksyon.
05:48So,
05:49live na po
05:49ang PC and Finder online
05:51na ating Comelec.
05:52So,
05:52hanapin na po natin
05:54ang ating mga pangalan.
05:55Pangalawa ay,
05:56gumawa na tayo
05:57ng kodigo
05:57kasi ang hirap po
05:59sa araw na eleksyon
06:00doon pa tayo
06:00magahanap
06:01sino yung gusto natin
06:02i-boto.
06:02So,
06:03pwede naman po
06:03yung dalhin
06:04sa loob
06:04ng mga polling stations
06:05natin
06:06o sa mga classroom
06:07yung listahan
06:08na ating mga iboboto
06:09sa araw na eleksyon.
06:10In fact,
06:11yung GMA po
06:12sa aming mga social media
06:13accounts,
06:15meron kaming mga
06:16ways dyan
06:17para doon na kayo
06:17gagawa ng kodigo.
06:19Yan,
06:19para mas mapadali
06:20ang proseso
06:21ng inyong pagboto.
06:22At syempre,
06:23i-boto po natin
06:23ang tama
06:24at dapat
06:25totoo.
06:26At turning on
06:26na karitas.
06:27Thank you, man.
06:28Maraming salamat as always.
06:29Maka-puso ulit din po namin ha.
06:31Kayong apat na araw na lang
06:32ang eleksyon.
06:33Bumoto ng tama,
06:35dapat
06:35totoo.
06:38Wait!
06:39Wait, wait, wait, wait!
06:40Huwag mo munang i-close.
06:42Mag-subscribe ka muna
06:43sa GMA Public Affairs
06:44YouTube channel
06:45para lagi kang una
06:46sa mga latest kweto
06:48at balita.
06:49At syempre,
06:49i-follow mo na rin
06:50ang official social media pages
06:52ng unang hirit.
06:55Thank you!
06:57Bye-bye!
Comments