00:00Sa dami nila, may mga residenteng kinikilabutan sa kanilang presensya.
00:05So, medyo nakakatakot nga lalo na interview of kids, pwede sila ma-exposed.
00:09Pagdadikit ang balat mo sa balahibo nila, talagang expect mo na magkaroon ka ng kantal, pangangapin.
00:16Medyo masoko.
00:17Sa video na ito, isang 8 taong gulang na bata ang may iniindang sakit sa kanyang tainga.
00:23Nang tignan ito ng kanyang tatay, isang alupihan ang nakuha mula sa tainga ng anak.
00:37Unusungkit ng mga tao sa puno ang bibulibong iklog ng mapagsik na hantik.
00:44These weaver ants, itong hantik na ito, kaya-kaya nila i-defend yung kanilang hugad.
00:51Mortal na kaaway naman na malanggam ang mga anay.
00:55Sa oras na maramdaman ng mga anay, ang paparating ng mga langgam.
01:00Isa-isa na itong maglalabasan para i-secure ang kanilang hideout.
01:06Dahil na sa loob nito, nakatira ang kanilang reyna.
01:09Sa baba ng mga puno, may mga nilalang na hindi madalas napapansin.
01:25Tahimik na gumagapan.
01:28Nanginginain at nagpapahinga.
01:29Pero paano na lang kung tumawid ito mula sa kagubatan at lumusob na sa ating kirahan?
01:44Sa gubat, kanya-kanyang trabaho ang muliliit na nilalang.
01:48Gamit ang mga antena, pinapakiramdaman ng binipid ang kanyang paligid.
02:00Hindi kasi ito nakakakita.
02:03Tinatawag din itong singsing pari.
02:05Dahil kapag nalagay sa pang-alim, binibilog nito ang sarili na parang singsing.
02:10Samantala, ang roundback milipid na ito, sapay magbungkal ng lupa.
02:23Kapag malapit na kasing umulan, sa ilalim ng lupa ito, nagtatago.
02:30Pero habang naguhukay, may isa pang uli ng milipid ang napadaan na parang nakikiusyoso.
02:40Abala naman mag-almosal ang mga flatback milipid.
02:51Kasama pa nila sa buffet, ang mga langaw.
02:59Busy man ang ilan sa pagkain, ang dalawang ito, iba ang inaatupag.
03:07Target nila sa araw na ito ang magparami.
03:11Ang sweet naman!
03:14Ang mga milipid ay nagsisilbing tagalinis ng gubat.
03:18Nagsisilbi kasi silang decomposer ng mga patay at nabubulok na kahoy.
03:23At mga dahon.
03:24Hindi ito gaanong napapansin dahil sa liit nila.
03:33Pero ang mga higad na ito, isa-isang nagsusulputan daw sa mga hardin sa Lucena.
03:42Bakit ang daming higa dito sa inyo?
03:47Isang araw, nandiyan na lang sila, tapos kasi may nahawakan ako dun sa gate.
03:52Actually, nagpumapasok sa loob ng bahay doon.
03:55Pinapatay ko kasi baka makagat yung dalawang aso.
03:59Tapos tapag nakita ko sila, kinakati na.
04:01Hindi ko pa nga nahawakan, kinakati na.
04:03Ang taget ng mga higad sa kanilang bakuran ay ang mga halaman sa tabi ng bahay ni Chean.
04:11Pero hamang nasa daan ng higad, bigla na lang may humarang sa kanya.
04:19At katinginan ng higad at langgam.
04:25Hanggang sa biglang umataki ang langgam.
04:27Mas maliit man ito, pero ramdam ng higad ang tindi ng kagat.
04:37Winasiwas niyo ito.
04:45At nang makapalag, agad siyang tumakas.
04:49Siyempre, hindi pa rin siya pahawat sa pagkahanap ng pagkain.
05:00Hanggang sa nabating niya ang jackpot na hardin.
05:04Mukbang time na para sa higad.
05:11Ang iba niyang kauri, nang napitbahay na.
05:15Dito, ayun, parang may hive sila doon.
05:20Tapos, minsan nahihirapan akong pumasok kasi kailangan ko silang iwasan.
05:23Ayan o, naglalakad na naman.
05:27So, medyo nakakatakot nga lalo na.
05:29If you have kids na would otherwise don't know what they are,
05:34pwede sila ma-exposed.
05:36Nakakatakot din.
05:37Pagdadikit ang balat mo sa balahibo nila, talagang, you know,
05:40expect mo na na magturong ka ng pantal, pangangate.
05:45Biruin mo, halimbawa, parang naglalakad ka lang dito,
05:47tapos, umisilong ka lang, biglang mahigad ka na.
05:52Halos ubos na rin ang mga halaman dito.
05:55Pero kita mo, almost sira na itong halaman na ito halos.
06:00Ang Moth Caterpillar, walang ibang gagawin kung di kumain.
06:04Kapag malaki na, tuminto na sila sa pagkain.
06:09Magigimpiw pa na sila.
06:11Pagkatapos ng ilang araw, mula sa pagigimpiw pa,
06:14lalabas ang isang Moth.
06:20Ang pangangati at pamamatal na dalan mga higat,
06:23epekto ng tinatawag na setay,
06:26o ang mga buhok nila sa katawan.
06:29So, ang mga unang gagawin kung nadapuan o nahigad ka,
06:32e dapat tanggalin ito gamit ng tweezers or chane.
06:36Huwag pong gagamitin ang kamay or bare hands para tanggalin yung higat.
06:41Maaring gumamit ng adhesive tape at hilain ito agad
06:44para ma-strip off at matanggal yung mga maliliit na balahibo.
06:49Pagkatapos, dapat hugasan ang apektadong bahagi
06:52gamit ng malinis na tubig at sabon.
06:54At gumamit ng cold compress,
06:56pwede rin mga pain relievers
06:58para sa kate at hapde na dulot ng mga higat.
07:00Kung nagsusulputa ng mga higat,
07:04ganoon din ang mga sentipid o alupihan.
07:10Masakit pa? Hindi na.
07:12Medyo masakit.
07:13Sa video na ito,
07:14isang walong taong gulang na bata
07:16ang may iniindang sakit sa kanyang tainga.
07:18Nang tignan ito ng kanyang tatay,
07:23isang alupihan ang nakuha mula sa tainga ng anak.
07:26Tagilit ka na ang siya,
07:32baka langgam lang.
07:34Nung sinili po siya,
07:35itin mo talaga ipis lang po yung nasa loob.
07:37Kala mo ipis?
07:39Kasi po nung bago po kami matulog.
07:43May nasahigaan ko po,
07:46tas nagising.
07:47Na parang hindi ko po lang mabilis po kasi.
07:49Medyo po parang pumakagal.
07:52Kumuha na po ako ng chani.
07:56Tapos sinusongkito na po yung nakikita ko yung parang buntot niya po.
08:01Tutaling hinatak na napalabas.
08:04Mahili kasi ang mga alupihan na sumiksik
08:06sa madidilim at mamasa-masang sulok.
08:12Tinignan din namin ang sulok ng kanilang bahay
08:15kung may naninirahan pang ibang alupihan.
08:18Ayan!
08:19Ayan to!
08:21Ayan.
08:22Ayan siya o.
08:25Dito may ninyo ang antena niya.
08:27Ito yung sting sa likod.
08:29Halos ganito yung ano, no?
08:31Ganito pa kalaki yun.
08:32Yung kumasasatingan niya, Doc,
08:33medyo malaki po dito.
08:35Delikado ito para sa mga bata.
08:38Sa pag-iikot namin sa kanilang bakuran,
08:39bumungan sa amin ang mas malaki pang alupihan.
08:43Ayan o!
08:44Ayan, ayan, ayan, ayan!
08:45Aaaaa!
08:47Alright!
08:48Masa ko yun.
08:49Ayan!
08:50Ayan!
08:51Dito yun mo ko, ito yung pumasok ko sa anak mo.
08:54Anak ko kuya, siguro, talagang iiyak yan.
08:58Makagat ka nito, mamaga.
09:00So, you can find this anywhere.
09:03Kahit sa mga bahay natin, mag-iingat lang kayo.
09:05Part siya ng habitat natin ng mga tao.
09:08So, because yun din yung tinitirahan nila.
09:10Kailangan lang natin maging aware sa presence nila doon.
09:15May taglay na kamandag ang mga alupihan.
09:18Kaya may dala silang panganib kapag nakakagat.
09:20O kaya'y napunta sa katawan ng tao.
09:24Kaya paalala ng doktor kapag nakagat ang alupihan.
09:27Dapat po sa mga parents, if ever po may nakita kayo yung unusualities, bite, and then swelling.
09:34Huwag na po i-delay.
09:36Immediately bring the patient to the hospital.
09:40Malilit man, may taglay itong depensa na maaaring magdala ng panganib sa atin.
09:46Pero ito ay paraan lang nila para protektahan ang kanilang munting sarili.
09:53Dahil maliit man sila sa ating panin,
09:56at kung minsan ay nagdadala ng kilabo,
09:59malaki pa rin ang kanilang papel na ginagampanan sa kaligasan.
10:03Bilang decomposers at pollinators.
10:13Sa Tarlac,
10:14tinusungkit ng mga tao sa puno ang dibu-libong iklog ng mabagsik na hantik.
10:26Nang mabulabog ang lungga,
10:29agad nagkagulo at inilikas ng worker ants ang mga iklog ng kanilang colony.
10:36Habang ang mortal na kaaway naman ng mga langgam na mga anay,
10:41mabilis kung magparami ng lahi.
10:43Kaya raw nito ang mga itlog kada tatlong segundo o 30,000 na itlog kada araw.
10:50Kaya hanggat na riyan ang reyna,
10:54tuloy ang pagdami ng kanilang lahi.
10:56Sa colony o grupo ng mga hantik o weaver ants,
11:12bawat isa may papel na ginagampanan.
11:14Nangingitlog ang queen ants.
11:25Habang ang worker ants naman ang humahanap ng pagkain.
11:30Ito rin ang nagpoprotekta sa kanilang lungga at iklog ng kanilang grupo.
11:34Pero huwag daw basta aabalahin ito.
11:39Dahil isa ito sa pinakamasakit na mga gat na insekto sa tuwing naharap sa panganin.
11:45To feel how well this ants defend their nest,
11:49we saw how aggressive they attack.
11:52Sa Tarlac,
11:55labing limang taon nang nangunguhan ng itlog na mahantik si Seryo.
11:59Halos manhid na raw siya sa mga kagat nito.
12:02Noong unang-una po na nanguha po kami,
12:05parang tubakbo po ako kasi masakit po talaga.
12:08Parang ayaw ko pong dumampis sila sa katawan ko.
12:12Masakit po talaga yung kagat nila.
12:13Pero ngayon po, matabang na po.
12:16Parang baliwala na po yung kagat ng hantik sa amin.
12:19Ito pa na yung pang-harvest nila.
12:22Sigurado bubulo bubuli na yung malaking fugod na yun.
12:26Kinahanap ni Seryo ang mga pabilog na lungga.
12:29Ito raw ang itsura ng bahay ng mga hantik.
12:32Sa hugis ng kanilang mga bahay,
12:35pag medyo elongated yan,
12:37weaver ants talaga ang nakatira dyan.
12:39Gamit ang basket at mahabang panungkit.
12:42Na susungkit ni Seryo ang pugad na malanggam.
12:46Nung bahay po nila para mawasak po para mahulong yung itlog.
12:52Nang mabulabog ang lungga ng mga hantik.
13:00Agad inilikas ng worker ants ang mga itlog ng kanilang colony.
13:06Pero wala silang laban.
13:08Pagkatapos makuha ang daan-daang itlog,
13:13susunugin ito ni Seryo para paalisin ang mga hantik.
13:22Sinasala naman ito ng kanyang asawa para mahiwalay ang mga itlog.
13:26Para makarami,
13:34nag-ikot pa si Seryo sa ibang puno.
13:43Mas maraming itlog,
13:45mas malaki ang kita.
13:47Ayon sa pag-aaral,
13:5350% ng katawan ng isang hantik ay sagana sa protina.
13:57Parang buho ba, oh?
14:00Magkagat mo, buho, putok-putok sa loob.
14:03It has this creamy,
14:05milky substance na
14:07nandun sa loob ng
14:09pupa.
14:12Pero,
14:14itong mga langgam naman ito,
14:15minsan,
14:16kinakain din nila ito, no?
14:19Meron daw siyang lemony taste.
14:21Taman nga natin.
14:22Asim.
14:26Titignan natin yung loob nito.
14:29Usually,
14:30yung mga ginagawa ng mga
14:31nag-a-hunt nito
14:32is talagang sinusundot nila.
14:34Pero tayo,
14:35bubuksan lang natin yung ibang parte na ito
14:37para malaman kung
14:38anong stage na
14:40ng mga eggs meron sila dito.
14:42Yung ka lang, ano?
14:44Oh, yan, oh.
14:44Tama, oh.
14:46Woohoo!
14:46That's the right type of a...
14:48Ow!
14:49Oh!
14:50Ah!
14:51Woo!
14:52Ah, sakit!
14:53Grabe!
14:54Mas agresibo daw.
14:56Mas agresibo daw yung mga langgam
14:58pagkang ganyang stage.
15:00Tinutusok ng hantik ang kalaban
15:02gamit ang kanyang mandibles
15:03o pangkagat sa bibig.
15:08Naglalabas ito ng formic acid
15:10o asido
15:10na nagdudulot
15:12ng mahapding pakiramdam sa balat.
15:14Ang mga langgam nito,
15:16kahit malilit sila,
15:18grabe kong matake, oh.
15:20Yung swiver ants,
15:21itong hantik na ito,
15:23kayang-kaya nilang i-defend
15:24yung kanilang hugad.
15:2750 pesos kada baso
15:29na ibibenta ni Seryo
15:31ang mga itlog ng hantik.
15:33Kasi binibinta po namin
15:34para
15:34may
15:36pambili rin po kami
15:38para sa bahay namin
15:40yung bigas.
15:44Sustainable man
15:46ang pagkain ng insekto.
15:48Napansin ni Seryo
15:49na kumakaunti na raw
15:50ang nakikita nilang pugad
15:52ng mga hantik.
15:53Kumakunti na po.
15:54Kasi po,
15:55yung mga
15:55kahoy-kahoy po na
15:57parang napuputol na po sila.
16:01Parang kumakunti na po
16:02yung napagbabahayan nilang
16:03mga kahoy-kahoy po.
16:08Mortal na kaaway naman
16:09na malanggam
16:10ang mga anay.
16:14Sa oras na maramdaman
16:15ng mga anay
16:16ang paparating
16:17ng mga langgam.
16:20Isa-isa na itong
16:21maglalabasan.
16:26Pakay nilang isara
16:28ang bawat butas
16:29na kanilang lungga
16:30gamit ang laway.
16:33Sa loob ng lungga.
16:40Isang koloni
16:41o grupo
16:42na binubuo
16:43ng 50
16:43hanggang
16:44100,000
16:45na anay
16:46ang naninirahan.
16:49Bawat isa
16:50may sari-sariling
16:51abilidad.
16:54Ang mga worker termites
16:55lakas
16:56ang puhunan.
17:00Sila kasi
17:00ang itinturing
17:01na karpentero
17:02ng kanilang koloni.
17:06Sila
17:07ang kumukuha
17:07ng lupa
17:08ginagamit nila
17:09sa paggawa ng lungga.
17:14Aabot
17:15sa labing-pitong
17:16talampakan
17:16ang lungga
17:17na kayang gawin
17:18ng mga anay.
17:21Kapag dumating
17:22ang kaaway
17:23ay gaya
17:23ng malanggam.
17:26Sa kanila
17:27tatawagin
17:28ang matitinik
17:29nilang kalahit.
17:34Kilala
17:35ang soldier termite
17:36sa pagiging
17:37alerto.
17:38gagawin nila
17:41ang lahat
17:41para i-secure
17:42ang kanilang hideout.
17:46Dahil na sa loob nito
17:48nakatira
17:49ang pinakamakapangyarihan
17:51sa lahat
17:51ang kanilang reyna.
18:01Bilang pinuno
18:02wala siyang ibang gagawin
18:04kundi mang itlog
18:05kada tatlong segundo.
18:17Hibig sabihin,
18:19tatlongpong libong eggs
18:20ang kain itong
18:21ilabas kada araw.
18:30Kaya hanggat na riyan
18:31ang reyna,
18:33tuloy ang pagdami
18:34ng kalanglahi.
18:39At tapos mang itlog,
18:41kinukuha ito
18:42ng mga worker termite.
18:44Trabaho nilang
18:45protektaan
18:45ang mga ito
18:46hanggang sa lumaki.
18:51Para may iwasan
18:53ang pagkakaroon
18:54ng anay,
18:55panatilihing tuyo
18:56ang kapaligiran
18:57at magkaroon
18:59ng regular
18:59na inspeksyon
19:00para sa posibleng
19:02infestation
19:02ng mga ito.
19:05At para naman
19:06masolusyonan
19:07ang pamiminsala
19:08ng mga ito,
19:10kailangan ng
19:10professional termite
19:12treatment
19:12kung saan
19:13ginagamitan
19:14ang mga anay
19:15ng kemikal.
19:19Perwisyo man
19:20kung ituring ito
19:22ng ilan.
19:22Ang mga hantik
19:24at anay
19:25may malasak
19:26din sa kalikasan.
19:29Isa ito
19:29sa mga kumakain
19:30ng nabubulok
19:32na puno
19:32at halaman.
19:36Nagsisilbi silang
19:37pagkain
19:38sa mga ibon
19:39at mga ibang hayop
19:40para muling
19:42unusbong
19:43at tumubo
19:44ang mga puno
19:44sa kagubatan.
19:47Ako si
19:48Doc Nelson Donato.
19:49Ako si
19:50Doc Fritz Resho
19:51Born to be Wild.
19:58Maraming salamat
19:59sa panunood
20:00ng Born to be Wild.
20:02Para sa iba pang kwento
20:03tungkol sa ating kalikasan,
20:06mag-subscribe na
20:07sa JMA Public Affairs
20:08YouTube Channel.
Comments