00:00...umaga, tatrakayin po natin ang isang makabagong hakbang patungo sa masaganang ani at mas malinis na aquaculture,
00:07ang sustainable milkfish production na sinusuportahan ng modernong teknolohiya.
00:12Dito po itatampok natin yung mga inovasyon na inurunsad ng DOST,
00:16Philippine Council for Agriculture, Aquatic and Natural Resources Research and Development
00:21upang palakasin ang industriya ng bangus at pangalagaan ng ating kalikasan.
00:26At upang ibahagi nga sa atin ang mahalagang informasyon patungkol dyan,
00:30makakapanihan po natin si Dr. Adelaide Calpe at Engineer Glenn Espeña.
00:34Magandang umaga po at welcome po sa Rise and Shine, Pilipinas. Good morning.
00:38Good morning.
00:38Good morning.
00:39Rise and Shine po sa inyong dalawa.
00:41Well, Dr. Calpe, ano po ba yung kahalagahan ng paggamit ng smart aquaculture technologies
00:48sa produksyon ng bangus at paano po nito masisiguro yung pangmatagalang food security sa ating bansa?
00:55Ginagamit po natin itong na-launch po namin ang smart aquaculture.
01:03Ito po ay iba't-ibang teknolohiya upang sa ganun ay magkaroon tayo ng accurate,
01:10tama at mas mabilis na pagpapaproduce ng ating mga isda gaya ng bangus.
01:18So, marami po kaming teknolohiya at isa po sa ibig-discuss ngayon ni Engineer Glenn,
01:24siya po yung aming project leader for this smart aquaculture na tinawag po natin na I-Pand Laura 1.
01:33So, ito po ay yung mga modern technologies like putting yung mga sensors
01:38para accurate yung ating water quality parameters na tinitingnan po natin sa ating isdaan, sa pala-isdaan.
01:45So, Engineer, may you can tell us more about that technology?
01:47Yung hatch po ay nagawa namin para solusyonan yung problema ng mga traditional hatcheries sa Pilipinas
01:56kung saan mababa ang production or minsan wala nga po talaga silang napuproduce na itlog during mga cold seasons.
02:04Kasi po, ayon sa pag-aaral, nasa 29 to 30 degrees yung tamang temperatura ng tubig
02:10kung saan pwedeng mang itlog yung bangus natin.
02:13Pero ito pong hatch system ay kaya niyang i-control at i-monitor yung tubig dun sa mga hatchery tanks
02:21and pag bumaba po yung tubig tuwing September hanggang February
02:25is may heater po tayo na nag-activate para iangat po yung level ng temperature dun sa hatchery tanks.
02:33Okay. Again, Engineer, yung paliwanag mo, itong iPad system,
02:37namomonitor nito yung level ng init ng tubig.
02:43Para hindi makaiwas, primarily, para makaiwas yung mga naga-harvest sa pagkalugi.
02:50Tama po ba?
02:50Yes po. Yes po.
02:52Yun nga po, every 15 minutes pwede po niyang mamonitor yung temperature ng tubig
02:57and may program po kami dun since smart na siya.
03:02So, pwede niyang automatic po i-on yung mga equipment
03:05para ma-address yung mga deviations dun sa water quality.
03:09Okay. So, gaano yung kinalaki ng production at yung efficiency because of this technology, sir?
03:15Ayun nga po. So, kung sa traditional, hindi nangingitlog yung mga bangus sa September hanggang February,
03:22dito po sa technology namin ay inaasahan namin na may production na sila sa hatchery.
03:27Okay. Engineer, ito yung question ko.
03:30Mag-gastos po ba yung ganitong klase ng technology?
03:35Meron po talagang cost yung technology kasi may mga ginagamit tayong mga sensors, yung mga equipment.
03:42Pero yun nga po, na-offset naman ito dun sa additional na production kapag gumamit tayo ng mga smart systems.
03:49So, Dr. Garpe, paano natin ine-equip yung ating mga gagamit ng teknolohiya nito para sila ay masanay dito at ma-utilize nila itong technology nito?
04:01Yeah. Kami po sa DOSTP card ay marami po kaming modalities para maparating natin sa mga talagang gagamit ng teknolohiya yung aming mga dinedevelop na technologies.
04:13Isa po dito ay yung aming community-based demo farm. So, sa pamamagitan po nito, pinapakita namin yung aming mga dinedemo namin yung mga technologies namin upang magamit ito ng mga fish farmers natin, yung operators ng mga pans na nagpo-produce.
04:33And then, through our trainings po, we also conduct trainings and workshops para po makarating sa mga kinauukulan, sa mga beneficiaries po na pwedeng gumamit ng mga teknolohiya.
04:47At kami po ay patuloy na nagde-develop ng technologies para maparating sa mga beneficiaries po.
04:55Well, ito pong information about this technology at yung mga training na ito, saan na po yung narating nito? Para sa fish farmers dito sa Luzon Labang o hanggang sa nationwide na po ba?
05:07Nationwide na po siya. Meron po kami sa Pangasinan and then sa Visayas, meron na rin po. And then, nagsa-start na rin po kami sa Mindanao.
05:21So, ang amin pong target ay maparating po ito talaga nationwide para po masiguro natin ang food security ng ating bansa.
05:32Engineer Spanya, pwede rin ba ito sa like hipon or tilapia?
05:37Opo. Lahat naman po kasi ng aquaculture systems ay yun nga, nagmamonitor sila ng quality ng tubig.
05:43So, itong mga technologies po namin, ang main component nito is water quality monitoring gamit yung mga sensors.
05:49So, pwede po siya sa hipon, tilapia, mga shellfish, tahong, oyster.
05:57Basta lahat po na gumagamit ng water quality monitoring, pwede po itong technology na ito.
06:03Well, okay itong technology na ito. Kapag ikaw ay fish farmer, tapos malaki na yung pondo mo at meron kang lugar.
06:09Paano naman po yun sa mga maliliit na fish farmer pa lang po natin? Paano po natutulungan ito?
06:14Sa mga maliliit po na mangingisda, pwede po yun sa isang mag-form sila ng organization.
06:22Kagaya po kunyari ng cooperative, mga ganyan.
06:25So, nagpo-provide po kami ng training sa kanila.
06:29O, tsaka baka pwede yung mga local government unit na lo?
06:32Opo. Ang local government units din po, pwede rin po.
06:34Okay. So, nagko-coordinate din po kami sa mga local government units and sa mga asosasyon ng mga mangingisda.
06:45Ano po yung kailangan na requirements? Meron bang ganon para makuha nila yung ganitong technology?
06:52Kailangan lang po nilang mag-request. Sumulat lang po sa aming opisina para po we can reach them.
07:08Okay. So, saan nabin niyo po kanina ma'am na may coordination sa LGU, how about mga investor po?
07:14Ay, opo. Actually, lang na po yung mga lalaking fishpond owners.
07:24Actually, with this kind of technology kasi nga medyo malaki yung investment,
07:31mas nauuna po talaga yung mga malaking mangingisda.
07:34I mean, yung mga fishpond operators kasi they really want to invest kasi nga through this,
07:40they can really increase their production.
07:42And ang isa po pong maganda dito sa mga smart aquaculture technologies
07:47ay nababawasan po natin yung labor.
07:51So, mas gusto po nila yun.
07:55Hindi na po natin na-displace yung labor.
07:57Yung iba pong manggagawa sa kanilang fishpond ay nakakagawa ng ibang bagay.
08:04Pag sa automation po, ino-automate natin.
08:07So, yung mga manual labor nila, nakakagawa sila ng ibang gawain.
08:10Hindi po natin sila dini-displace.
08:12Like, how much ang range with the use of this technology?
08:18Ang range po?
08:19O, ng price if they want to.
08:22Engineer, glee.
08:23Yung sa may water quality monitoring po, yung iPad namin,
08:27is nag-range na around nasa 200,000 to 300,000 po yung prototype na nagawa namin.
08:33Pero, yun nga po, magiging factor din naman ito kapag, yun nga, mass production.
08:37So, mas pwede pang magmura yung technology.
08:40At mababawi rin ito dahil sa laki na production na may ibibigay nito.
08:43Well, I hope maraming mga fish farmers na matulungan pa po kayo, no?
08:48At mas umulad pa yung fish farming dito sa ating masa.
08:51So, technology will really help sa ating mga fisher folks.
08:54Thank you very much, Dr. Adelaide Acalpet, Engineer Glen Espeña,
08:58sa pagbabahagi ng kalamanto ko sa sustainable milk fish production.
09:01Parang bigla ako nagutom.
09:03Ito ako yung nag-seafood ngayon.
09:05Thank you very much.
09:05Maraming salamat.
09:07Welcome.
