00:00Ayon sa local history ng Batangas na si Dr. Jigar Guilera,
00:05nakabaon din sa Taal ang malalim na kasaysaya.
00:09May mga bayan daw na nulubog sa Taal Lake.
00:13Ano yung mga nakakamangha sa mga nabasa mong nalaman mo na natuklasan mo dito?
00:21So isa na rin yung mga sunken towns sa sunken church.
00:26Sunken towns, sunken church. So totoo yun, meron.
00:30According sa mga nagsulat at saka yung mga binabanggit ng mga residente dito sa lawa na Taal, meron talaga.
00:40Doon sa book ni Hargrove, bali lima yung sinabi niyang sites ng lipa.
00:48Pero sa aking research, lumalabas na walo yung sites.
00:54So doon sa research ko, dalawang lugar dito sa may lawa ng Taal ang siyang totally nag-suburge.
01:05Ito yung mga lumang location ng lipa na medyo malaking lungsod ngayon.
01:10Opo.
01:11So dati ang lipa ay nandito lang sa baybayin ng...
01:15Mismo nasa lawa ng Taal.
01:17Ito ang mga librong binasa ni Doc Jigger habang nagsasiliksik ukol sa mga naglahong bayan sa Batangas.
01:28Lumubog daw ang mga ito dahil sa isang sumpa.
01:31Ang una kong nabasa na kwento tungkol sa sumpa ay yung sinulat ni Chodoran Calao na Cinco Reglas.
01:42May Tagalog versions yan.
01:44Ito ang tinanslate naman ni Maria Calao Katigbak.
01:48So binanggit dito na mayroong isang daw na kasiki, makapangyarihan, ng pangalan ni Gatlaynes.
01:57Yung Gatlaynes na yan, yun yung sinasabi ni Doyle Laurel na kanilang ninuno na si Gatlaynes.
02:04So sila yung parang mayari ng bayuyungan na ngayon ay Laurel, Batangas.
02:13Ang kwento noon, sumisim ba siya palagi si Gatlaynes sa katabing lugar na tinatawag na Talisay.
02:24Ayon sa Alamat, isang pari daw ang ikinulong dahil nagsagawa ito ng misa nang wala pa sa simbahan ang tinatawag na kasiki o ang pinuno ng komunidad.
02:36Bilang paghihiganti, isinumpa raw ng pare ang buong bayan na lumubog at magkawatak-wata.
02:47Dinala kami ni Doc Jigger sa lugar na pinaglubogan umano ng mga sinaunang bayan.
02:56So ito yung pinakaunang location?
02:59Ayaw yung first location.
03:00Bakit lumipat? Bakit nawala?
03:02Lumubog.
03:03Lumubog siya dahil?
03:04Nung pagpatak ng vulkan, siguro mga 17th century.
03:08Lumubog siya.
03:10So ano yung mga nagaganap dito sa unang location?
03:14Malaki na ba siya? Malaki?
03:16Kaya yung parang trading post.
03:18Trading post siya.
03:19Diyan nagkakaroon ng mga pag-trade na mga galing sa China.
03:24Yung 1711 kasi parang tumas daw yung tubig.
03:29So nagmove sila sa lumang lipa from yung second site.
03:35Yung second site daw malapit sa may bulalakaw.
03:39Ito yung bulalakaw. Mukhang nandito yung second site.
03:42Natawag nyo yung pulong lipahan.
03:46Malapit daw sa bulalakaw river.
03:50Ito yun.
03:51Yung simbahan, yung sacred church nandito.
03:56Sa libro ni Thomas Hargrove,
03:58ipinakita niya ang mga kuha sa ilalim noong dekada 80
04:02nang sisirin nila ang Taal Lake.
04:05Makikita sa larawan ng mga imahe
04:08ng mga pinagpatong-patong na mga bato
04:11na tila bahagi ng dingding o bakuran.
04:15Bunga man ng sumpa o ng kataon lamang,
04:19may paliwanag si Doc Jigger.
04:21Gawa nung ano yung mga nire-release na lupa ng bulkan.
04:29So, mababakante yung ilalim niya.
04:33So, ludubog.
04:35Maraming salamat sa pagtutok sa eyewitness, mga kapuso.
04:39Ano masasabi nyo sa dokumentaryong ito?
04:41I-comment na yan at mag-subscribe
04:44sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Comments