00:00Herkese merhaba, Dr. Alper Sezener'in gangster sineması üzerine yaptığı o muazzam incelemeyi ele alacağımız bu sunuma hoş geldiniz.
00:07Bugün gangster filmlerinin o karanlık dünyasına balıklama dalıyoruz.
00:11Yani sinema tarihi boyunca pek çok tür gelip geçti, bizi heyecanlandırdı değil mi?
00:15Ama dürüst olalım, çok azı yeraltı dünyasının o parıltılı ama bir o kadar da acımasız ve sarsıcı atmosferinin yanına yaklaşabildi.
00:23Ekranda gördüğünüz bu alıntı bence her şeyi özetliyor.
00:26Mesele sadece elinde silahla sağa sola ateş eden, banka soyan adamlar değil.
00:30Bu filmler insan ruhunun en karanlık köşelerini, ahlakı ve güç hırsını test eden kusursuz birer psikolojik laboratuvar aslında.
00:38Önümüzde harika bir yolculuk var.
00:40Rotamız şöyle.
00:41Önce sadece bir soygun değil diyerek temelleri atacağız, sonra suçun köklerine ve mitolojisine ineceğiz,
00:47oradan kapitalizmin karanlık yansımasına bakıp mafya destanlarına ve son olarak da sınırları aşan o dev küresel suç imparatorluklarına uzanacağız.
00:55Hazırsanız hemen başlayalım.
00:58Bölüm 1
00:58Sadece bir soygun değil.
01:00Bakalım suç dünyası bize o alıştığımız yüzeysel aksiyondan çok daha fazlasını nasıl sunuyormuş?
01:06Bilirsiniz ekranda sürekli patlayan silahlar veya ucuz polisiye numaraları izleyiciyi sadece bir yere kadar tutar.
01:13Ama asıl vurucu olan en nitelikli gangster filmlerinin tam olarak sağ tarafta gördüğünüz o derinliğe odaklanmasıdır.
01:19Yani anlamsız şiddeti bir kenara bırakıp keskin diyaloglar ve psikolojik karakter analizleriyle sosyal düzenimizin içindeki çürümüşlüğü yüzümüze vururlar.
01:28Aslında izlediğimiz şey tüpedüz sistemin kendi karanlığıdır.
01:32İkinci bölümümüz suçun kökleri ve mitoloji.
01:35Toplumdaki bu çürümeyi gerçekten anlayabilmek için işin mutfağına, bu sinematik efsanelerin doğduğu döneme biraz geriye gitmemiz gerekiyor.
01:44Düşünsenize, 1930'lar, içki yasağı ve büyük buhranın getirdiği o korkunç ekonomik yıkım.
01:50İnsanlar çaresiz, sokaklar tekinsiz.
01:53İşte tam da böyle bir ortamda devletin otoritesine kafa tutan o yeraltı figürleri, yani anti kahramanlar doğdu.
02:00Sadece birer suçlu olarak kalmadılar, perdede birer mitolojik efsaneye, dev imparatorluklara dönüştüler.
02:07Suç ve ceza arasındaki çizgi tam da burada, bu çaresizlik çağında silikleşti.
02:12Ve tabii ki işin estetik boyutu.
02:14Klasik kara film, yani film noir mirasından bahsetmeden olmaz.
02:18O keskin gölgeleri, dumanlı ve karanlık atmosferleri gözünüzün önüne getirin.
02:22İşte bu estetik, o sıradan ve zaaflarla dolu kanun kaçaklarının hayatlarını alıp, resmen epik bir görsel şiire, sinema sanatının zirvesine
02:31taşıyor.
02:32Geldik üçüncü bölüme, kapitalizmin karanlık alegorisi.
02:35Peki, bütün bu suç hikayeleri bugün içinde yaşadığımız dünya hakkında bize aslında ne anlatıyor?
02:41Perdeyi araladığımızda gördüğümüz şey sadece havalı takım enbiseler giyen tetikçiler değil elbette.
02:47Bu filmler resmen güçlü birer sosyopolitik metindir.
02:50Bize derler ki, bakın sokakların acımasız kuralları aslında kurumsal yozlaşmanın, sınıf çatışmalarının ve ekonomik eşitsizliklerin bir aynasıdır.
03:00Yani mafyanın masasında dönen iktidar oyunlarıyla resmi kurumların işleyişi arasında öyle çok da büyük bir fark yoktur aslında.
03:07Ve bu tez bizi tartışmasız bir şekilde türün şahikasına The Godfather'a getiriyor.
03:13Baba filmini almadan geçmek imkansız.
03:15Coppola'nın o devasa Corleone destanı, mafya dünyasının sadece bir yasa dışı kazanç kapısı olmadığını zihnimize kazıdı.
03:22Gengslerin yükselişi ve düşüşü, bizzat Amerikan rüyasının ve vahşi kapitalizmin karanlık, sarsıcı bir yansımasından başka bir şey değildi.
03:31Dördüncü bölümümüz, mafya destanları ve başyapıtlar.
03:34Şimdi yazarımızın özenle bir araya getirdiği seçki üzerinden, bu türün ağır toplarını nasıl kategorize edebileceğimize yakından bakalım.
03:41Bu tablo aslında sinema tarihinin iki farklı dev ekolünü harika bir şekilde özetliyor.
03:47Bir tarafta Scorsese destanları var, sıkı dostlar veya kasinoyu düşünün.
03:52Scorsese, mafyanın o pis, sıradan, günlük mesaisini ve şiddetin tarihsel gerçekliğini adeta bir belgesel gibi önümüze sarar.
04:00Diğer tarafta ise De Palma ve Tarantino var.
04:03Onlar işin stilini, kült statüsüne erişen diyalogları ve zaman zaman gerçek üstüleşen karakterleri köpürtmeyi seçiyorlar.
04:09Yaralı yüz veya ucuz romandaki o yoğun tarzı hatırlayın.
04:13İki farklı yaklaşım ama ikisi de seyirciyi ekrana çivileyen kusursuz başyapıtlar.
04:18Tabii iş sadece yönetmen imzalarıyla sınırlı kalmıyor.
04:22Bir de o devasa Amerikan suç destanlarımız var.
04:25Bir zamanlar Amerika'da, büyük hesaplaşma, azap yolu.
04:28Sizce bu yapımlar sadece birer suç filmi mi?
04:31Kesinlikle hayır.
04:33Zaman, hafıza, mesleki takıntı, baba-oğul ilişkisi ve sadakat gibi bizim de derinden bağ kurduğumuz o evrensel insani tamaları keşfetmek
04:42için suçu sadece bir araç, bir arka plan olarak kullanıyorlar.
04:45Karakterlerin ruhlarına iniyorlar.
04:48Modern yeraltı dünyasına baktığımızdaysa bu şablonun sürekli olarak yeni koşullara uyum sağladığını, evrildiğini görüyoruz.
04:54İster şiddetin tarihindeki gibi karanlık geçmişinden kaçmaya çalışan bir adam, ister hırsızlar şehrindeki o mahalle sadakatiyle kurtuluş arasındaki sıkışmışlık olsun.
05:03Şartlar veya yıllar değişse de suçun o bulaşıcı, yakan doğası ve şiddetten kaçışın imkansızlığı yüzümüze çarpılmaya devam ediyor.
05:12Ve geldik 5. son bölümümüze.
05:14Sınırları aşan suç imparatorlukları.
05:16Çünkü tahmin edersiniz ki böylesine kusursuz bir hikaye anlatım formülü sadece Amerika sınırları içinde kalamazdı.
05:22Küresel sinemaya baktığımızda inanılmaz bir zenginlik görüyoruz.
05:27İtalya'ya gidiyoruz, Gomorra ve Suburra bize o hiç de romantik olmayan buz gibi sokak gerçekliğini ve yerel yozlaşmayı tüm
05:34çıplaklığıyla gösteriyor.
05:35Veya Brezilya'nın favelalarında tanrı kentle hayatta kalma mücadelesinin ta kendisine tanık oluyoruz.
05:41Her yönetmen evrensel gangster şablonunu alıp kendi ülkesinin suç ekonomisine ve toplumsal yaralarına göre olağanüstü şekillerde yerleştirmiş.
05:48Asya yeraltı dünyasına uzandığımızdaysa işin içine bambaşka melankolik bir derinlik giriyor.
05:55Güney Kore'nin o efsanevi filmi yeni dünyadaki sadakat ve ihanet arasına sıkışmış nefes kesen boğuculuğu hatırlayın.
06:02Ya da usta yönetmen Takeşik Itano'nun Japon Yakuza kültürüne kattığı o gölümle yaşam arasında gidip gelen sessiz, hüzünlü ve
06:09sarsıcı yaklaşımı.
06:10Suç aynı suç belki ama kültürel çeviri sayesinde anlatım dili o kadar zenginleşiyor ki hayran kalmamak elde değil.
06:18Toparlamadan önce şunu çok net belirtmem gerekiyor.
06:20Bu incelemede üzerinden geçtiğimiz listede başyapıt kriterimiz nedir biliyor musunuz?
06:25Odakta her zaman kurumsal bir hiyerarşi, yazısız ama kanlı bir racon ve devasa bir iktidar savaşı olmalı.
06:31Tamamen bireysel suç hikayeleri veya absürt denemeler bu yüzden bu seçkide yer almıyor.
06:36Çünkü gerçek gangster sineması koca bir sistemin, bir imparatorluğun anatomisini çıkarmaktır.
06:41Ve işte kapanışımız. Bu soruyu bir sonraki film izleyişinize kadar aklınızın bir köşesinde tutmanızı istiyorum.
06:48Ekranda yasaları tanımayan bir antikahramanın o acımasız yükselişini ve ardından gelen kaçınılmaz trajik çöküşünü izlerken
06:56Gerçekte neye bakıyoruz? İzlediğimiz şey sadece bir kurgu mu yoksa o karanlık aynat doğrudan bizim toplumumuza, bize mi tutuluyor?
07:04Ne dersiniz?
07:06Gangster filmlerinin o karanlık dünyasına yaptığımız bu yolculukta bana eşlik ettiğiniz için teşekkürler.
07:11Bir sonraki incelememizde görüşmek üzere. Hoşçakalın.
