- 1 gün önce
Prof. Dr. İrfan Kaya Ülger: Müzakere masasından sonuç çıkar mı?
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Evet, ABD-İsrail-İran hattına bakacağız. Değerli bir konuğumuz var.
00:07Sevgili seyirciler, Uluslararası İlişkiler Uzmanı Prof. Dr. İrfan Kaya Ülger bizlerle.
00:12Sayın Ülger, canlı yayına hoş geldiniz.
00:17Evet, merhabalar. İyi yayınlar dilerim.
00:19Teşekkür ediyorum. ABD-İsrail-İran hattında birçok gelişme yaşandı.
00:25Savaş başladığı andan şu zamana kadar.
00:27Özellikle Pakistan-İslamabad'da gerçekleşen toplantı daha sonraki süreçte bir ateşkes süreci.
00:35Ama karşılıklı deyim yerindeyse reseşmeler bu minvalde sürdü.
00:40Bu zaman dilimine kadar geldik.
00:42Şu anda gelinen durumu nasıl okuyorsunuz, nasıl değerlendiriyorsunuz?
00:49Evet, 28 Şubat'ta patlak vermişti çatışmalar.
00:54İsrail'in saldırısına ABD'de katılmıştı.
00:58Arkasında 8 Nisan'da 15 günlük bir ateşkes ilan edildi.
01:05Trump ateşkesin son aşamasında bunu süresiz olarak uzattığını açıkladı.
01:10Şimdi taraflar arasında oran ara bulucu, resmi ara bulucu, Pakistan yönetimi, İslamabad İdaresi.
01:17Fakat perde gerisinde arka kapı diplomasisiyle başka aktörlerin de devrede olduğunu biliyoruz.
01:25Bunların resmiyet kazananları var, arka planda kalanları var.
01:30İran'ın Dışişleri Bakanı Abbas Arakçı müteadid defalar eski müzakereci Umman ile irtibat kurdu.
01:38Hatta Umman'ı, Muskat'ı ziyaret etti.
01:42Suudi Arabistan ve Türkiye'nin taraflara bir uzlaşı için baskı yaptığını biliyoruz.
01:51Bu kimse için sır değil.
01:52Hatta arka kapıda Rusya bile devrede bu ihtilafın bir şekilde çözüme kavuşturulması için
02:01Rusya'nın da zaman zaman inisiyatif kullandığını biliyoruz.
02:06Fakat olağan ara bulucu, Pakistan bu resmi olarak vardığını koruyor.
02:13Şimdi taraflar önemli ölçüde mesafe almış gözüküyorlar.
02:17Arka kapı diplomasisiyle, müzakerelerle.
02:20Fakat resmi açıklamalarda bu tam olarak teyit edilmiyor.
02:25Trump sık aralıklarla İran'ı tehdit ediyor.
02:29Altyapıyı tehdit ediyor.
02:31Aslında onları perişan ettik ve daha fazlasını da yapabiliriz diyor.
02:37İran'dan muhatabımız yok diyor.
02:39Trump'ın çelişkili açıklamalarını, uluslararası toplum, özellikle uluslararası finans aktörleri
02:48artık takip etmekte yoruldular.
02:51Sadece iki ülkeyi değil, tüm dünyayı eklendiriyor bu mesele.
02:55Çünkü bir defa Trump da açıkladı.
02:59Yani bizim petrolümüz var, kendimize yetecek kadar petrolümüz de var.
03:03Dışarıya ihraç da ediyoruz.
03:05Fakat petrol fiyatları birleşik kaplar teorisine göre oluşuyor.
03:11Sizin petrolünüzün yeterli olması, belli bir seviyede olmanız,
03:15buradan mütevellit petrol fiyatlarının artmasından zarar görmeyeceğiniz anlamına gelmiyor.
03:22Taraflar arasında müzakereler iki önemli başlıkta tıkanmış gibi gözüküyor.
03:29Bir tanesi Hürmüz'ün statüsü ne olacak?
03:33Öteki de nükleer mesele.
03:36Yani bu iki konuda tarafların uzlaşı sağlama ihtimali varlığını koruyor.
03:45Fakat maksimalist taleplerini dile getirerek kendi kamuoylarında bir üstün başarı kazanma mesajı vermek istiyor ABD ve İran.
03:56Savaşın devamının her iki tarafa da sağlayabileceği fazla bir fayda yok.
04:02İran daha büyük kayıp verdirme potansiyeline sahip.
04:07Bunu ABD yakından hissediyor.
04:10Öte taraftan ABD'de bir 60 günlük federal yasa vardı.
04:16Başkanın kongre onayı olmadan bir savaşa askerleri sokması için maksimum 60 günlük bir süre öngörülüyordu.
04:261973 yılında yapılan bir değişiklikle bu tip bir düzenlemeye gidilmişti.
04:32Bunu yani bir ay daha uzatma ihtimali var ve başkan işte bir açıklamasında Trump aslında çatışmalar bitti falan diyor.
04:45Olağanüstü durum argümanını ileri sürerek bunu bir ay daha uzatması söz konusu olabilir.
04:52Bir başka Trump'ı burada muacil uzlaşıya sevk eden faktör Çin ile yapılacak görüşme 14 Mayıs'ta Çin Alkış Cumhuriyeti lideriyle
05:06Trump bir araya girecek.
05:07Ondan önce bu meselede mesafe almak istiyor.
05:11İçeride Trump alihine kamuoyunun eğilimi negatif yönde ilerlemeye devam ediyor.
05:18En son bir kamuoyu anketinde işte yüzde otuzların altında savaşçı destekleyenlerin Amerikan toplumundaki oranı öte taraftan Trump'ın mental bakımdan
05:31sağlıklı olmadığını inananların oranı ankete katılanları esas alırsak yüzde elli dokuz seviyesinde.
05:37Fiziki bakımdan sağlıksız olduğunu düşünenlerin sayısı da yüzde elli beş seviyesinde.
05:44Sözünüzü kesiyorum bu Trump'ın daha da aşağı çekilmesi noktasında hem anketler hem kamuoyu yoklamalarıyla bu süreç devam ederse yirmi
05:56beşinci madde harekete geçilir mi?
06:00Aziz süreci.
06:00Yani bu konuda işte çaba gayret oldu ve bir taraftan işte MAGA'cılar öbür taraftan muhalif ve siyasi parti demokratlar
06:13yani yüksek yargı kanalıyla işte kongre üzerinden sağlık sebepleriyle mesafe almaya çalıştılar.
06:21Şu ana kadar bir ortaya somut bir şey çıkmadı.
06:24Şunu hatırlayalım.
06:25Bin dokuz yüz doksan dokuz yılında Sovyete Birliği dağıdıktan sonra Rusya Federasyonu'nun başkanlık görevini üstlenen Boris Yeltsin için tıp
06:36otoriteleri bir karar vermişti.
06:39Yani mental bakımdan bu görevi yürütebilecek durumda değil.
06:42Bunun üzerine yüksek mahkeme Rusya yüksek mahkemesi Boris Yeltsin'i görevden uzaklaştırmıştı ve yerine geçici teknokrat olarak St. Petersburg Belediye
06:56Başkanı Putin'i getirdi.
06:59Vladimir Putin'i getirdi.
07:00Aslında bunun bir KGB operasyonu oldu.
07:02Sonradan ortaya çıktı.
07:03O işin başka tarafı.
07:05O parantezi kapatalım.
07:07Yani Trump bir taraftan da içeride kan kaybediyor ve bu vakitten sonra ancak içeriye çok önemli başarı kazandık.
07:16İran'ı kontrol altına aldık.
07:19İran sadece İsrail değil tüm dünya için büyük tehlike yaratıyordu.
07:24Onu neticede sımsıkı kurallarla bağladık diye anlatabileceği bir başarı yüküsüne ihtiyacı var.
07:31Böyle bir yükü var mı ortada?
07:33Yani İran'ın yeni barış planı şimdi Hürmüz Boğazı.
07:37Hürmüz Boğazı'nda işte diğer ülke bandıralı gemileri kollayacağız.
07:43Hürmüz'e gidiyoruz.
07:45İşte donanmalarımız orada.
07:48Yani bol keselen atıyor demirindesi Trump.
07:51İran da diyor ki gelirlerse vururuz.
07:55Yani bu imhalde bir çelişki yok mu?
07:59İşte taraflar bu müzakereler esnasında maksimalist talepleri ortaya koyarak karşı taraf üzerinde etki yaratmaya çalışıyorlar.
08:08Bakın Sayın İlger tekrar kestim ama son dakika var.
08:11Az önce İran basında yer alan bir haber.
08:14Arkadaşlarım şimdi söylediler bana.
08:18İki tane ABD gemisinin vurulduğu bildiriliyor.
08:23ABD iki füzeyle vurulduğu ifade ediliyor.
08:27Daha önceki savaşta da 40 günlük savaşta da yani pek çok üstlerin dışında Amerikan gemileri de elef alındı.
08:36Bunları tabi ABD tarafı karartma uyguluyor.
08:39Gizlemeyi tercih ediyor.
08:40İsrail'in karartma uygulamasını anlayabiliriz bir göçmen toplumu.
08:44Fakat ABD de bu İran'a saldırıları neticesinde oluşan tacibatı, kayıpları mümkün olduğu kadar açıklamamaya çalışıyor.
08:55Şimdi Trump dün itibariyle bu İran'ın 14 maddelik güncellenmiş, yenilenmiş ateşkes önerisi karşısında
09:03Özgürlük Projesi adı altında saldırgan politikaya dönme işareti verdi.
09:09Hürmüz Boğazı'nda sıkışıp kalan gemilerin ülkelerinin kendisine destek çağrısında bulunduklarını,
09:19Amerikan donanmasının Hürmüz'ün içindeki bu gemilerin tahliyesine refakat edeceğini söyledi.
09:25Bu bir tırmanma işareti.
09:27İran da buna güçlü bir cevap verdi.
09:31Eğer böyle bir şey olursa müdahale etmekten kaçınmayacağız dedi.
09:36Ve az önce sizde haberin altında da var.
09:41Size söylediniz.
09:42Yani iki savaş gemisi füze ile isabet almış.
09:46Ne kadar kayıp oldu?
09:48Ne derece isabet aldı?
09:49O konuları tabii ki taraflar gizliyorlar.
09:54Bu çünkü savaş sadece cephede devam eden bir şey değil.
09:58Aynı zamanda bir enformasyon savaşı.
10:01Hibrit savaş.
10:03Yani bunun öteki boyutları da savaşın içerisinde.
10:08Şimdi İran'ın önerisine baktığımızda İran üç aşamalı üzerinde arka kapı diplomasisiyle uzlaşı sağlanan konularda bir çıkış yolu öneriyor.
10:19Birinci aşamada Hürmüz Boğazı'nın açılması ve eş zamanlı olarak ablukanın kaldırılması isteniyor.
10:29Amerikan, İsrail saldırganlığının durması bu aşamada talep ediliyor.
10:36Ve Boğazlar'da işte mayınların temizlenmesi İran kontrolü altında olacak.
10:41ABD'nin burada kendi başına bir istatifte bulunmasına İran izin vermeyecek deniliyor.
10:48İkinci aşamada ise arka kapı diplomasisinin burada mesafe aldığını gösteren emareler var.
10:58İran daha önceden karşı çıktığı nükleer faaliyetleri 15 yıl süreyle dondurmayı kabul ediyor.
11:07Ama daha sonra bunu devam ettirmeyi ulusal egemenliğinin bir gereği olarak kodluyor.
11:17Ve İran elindeki oranyumları, zenginleştirilmiş oranyumu da bir üçüncü ülkeye teslimini yahut da işte bunun seyretilmesini de kabul ediyor.
11:30Ve daha sonra bu maddeleri baktığımızda dondurulmuş İran'ın varlıklarının serbest bırakılması, yaptırımların kaldırılması tüm bunlara paralel olarak devreye sokulacak.
11:46Üçüncü aşamada ise bir bölgesel garanti sisteminin tesis edilmesi, Rusya ve Çin'in bölgede saldırmazlık temelinde bir istikrar paktının garantörü
12:00olması öngörülüyor.
12:02İran'a savaş tazminatı ödenmesi ve ABD'nin körfezden askeri varlığını çekmesi öngörülüyor.
12:10Bu maddelerin bir kısmı ABD tarafından kabul edilebilir seviyede değil.
12:15Fakat İran'ın önerileri arka kapı tipi masresiyle tarafların önemli ölçüde ilerleme sağladıklarını gösteriyor.
12:24Az önce de söylediğim gibi savaşın devamı, idamesi İran'ın da lehine değil, Amerika'nın da lehine değil.
12:33Kazanacakları fazla bir şey yok.
12:35İran vekil kuvvetleri güçlü biçimde hala devreye sokmuş değil.
12:42Özellikle Husi'leri devreye sokarak, İzbollah'ı devreye sokarak savaşı tırmandırabilir.
12:49Babül Medap boğazını kapatabilir.
12:53Şimdi ABD açısından baktığımızda ise yani daha ileri aşamada İran'a yapılması gereken bir kara harekatıdır netice almak için.
13:06Bunun için ABD içerisinde konsensus sağlanamadı.
13:10Ulusal düzeyde zaten Amerikan halkı bu savaşa ve Trump'ın uygulamalarına karşı askerlerle siviller arasında görüş ayrılığı var.
13:20Son derece böyle tuhaf, kabul edilemez bir takım görüşler dile getiriliyor.
13:28Hark adasına hava indirme yahut da amfibiyle asker çıkarılması,
13:33Hürmüz'ün İran tarafının ABD tarafından yine amfibi hareketiyle ele geçirilmesi gibi bir takım projelerden bahsediliyor.
13:41Yani böyle bir şeye teşebbüs etseniz bile herhalde İranlı askerlerin o zaman bu saldırganlık karşısında uyumaları lazım.
13:53Yahut satranç oynamaları lazım, maç izlemeleri lazım.
13:57Bir ateş gücü desteği olmadan bu mümkün değil.
14:01Oysa İran donanma, İran'ın bu saldırı potansiyeli karşısında Amerikan donanması İran'a çok fazla yaklaşamıyor.
14:11Abluk ayı 300 mil urakta tesis ettiler.
14:16Bu da gösteriyor ki aslında İran'ın hala Amerika üzerinde misilleme kapasitesi oldukça güçlü.
14:25Yani evet yaşananlar bütün dünyanın gözlerinde cerrahini ödüyor.
14:30Şimdi hep konuşuyoruz, sizinle de konuşmuştuk.
14:33Yani Trump'ın danışmanları var.
14:36Etrafında bulunan isimler, kapalı kapılar ardında bir toplantı masasında konuştuğu isimler, stratejistler, uluslararası ilişkileri uzmanları.
14:47Dolayısıyla bunlar Trump'a İran'ın içerisinin ne olduğunu, ABD'nin bu saldırganın karşılığında nasıl mukabelede bulunacaklarıyla alakalı,
15:03bununla ilgili bir anladığımız kadarıyla, genel kabul görüşü böyle çünkü,
15:07herhangi bir çalışma yapılmadan, bu dostlama sanki değinmeninize ABD o bölgeye gelmiş ve işte Hameli'yi öldürünce her şey bitecek
15:19hissine kapılmış.
15:21Burada hep söylüyoruz, demografik yapısında 35 milyon Türk'ten bahsediliyor.
15:26Türklerin en büyük özelliği çok iyi savaşır ve dünya üzerinde ölmeyi de çok iyi bilen bir ırktır.
15:34Başka bir ırk da bu noktada yoktur.
15:37Dolayısıyla Trump gerçekten çok sert bir kayaya çarpmış durumda.
15:42Buradan nasıl dönecek?
15:45Trump aslında saldırganın birinci haftasından itibaren aldatıldığını anladı.
15:51Çünkü kendisini briefiklerle yönlendirdiler.
15:54Nasıl ki tesbihin en tepesindekine imame deniliyor değil mi?
15:59Mesela imame dağıldığı zaman tesbih nasıl ki darmadağınır olursa İran'da da dini liderin, komutanların bertaraf edilmesi,
16:07katledilmesi sonrasında isyanlar çıkacağı ve İran'ın, Amerika'nın baskısını kabul edeceği,
16:16petrol imtiyazları sağlayacağı şeklinde kendisi briefiklerde yönlendirildi.
16:21Trump açısından başarılı bir ördek de vardı.
16:25Venezuela'da devlet başkanı kaçırıldıktan sonra geriye kalanlar Amerikan şirketlerine imtiyaz sağlayan anlaşmaları imzaladılar.
16:35Aynısını pekala İran'a da uygulayabiliriz.
16:40Ve böylece Çin'in hareket kabiliyetini, işte Çin'in baskısını önemli ölçüde zayıflatabiliriz.
16:48Bu düşünce de etkili oldu.
16:51Öte taraftan Trumpasyonist lobis seçimleri de yardım vaadinde bulundu.
16:57Epstein çetesi üzerinden Trump'a baskı yapıldı.
17:01Bir takım oradaki videoları, evrakları yayınladık.
17:05Bunlar yapay zeka ürünü diye her ne kadar makul gösterilmeye çalışılsa da aslında daha fazlası var.
17:13Ve bunları da önümüzdeki zaman diliminde yayınlamayı planlıyoruz.
17:17Eğer Trump bizim taleplerimizi, isteklerimizi kabul etmezse bu konuda adım atmaktan kaçınmayacağız şeklinde.
17:24Amerikan Başkanı'nın bir şantajla karşı karşıya olduğu da açık.
17:28Öte taraftan ezoterik bir takım düşünceleri var Trump'ın.
17:33Amerika'da Siyonist Protestanlar, Siyonist Hristiyanlar olarak nitelendirebileceğimiz evangeliklerden oy alıyor önemli ölçüde.
17:47Şimdi bunlar Armageddon Savaşı'na inanıyorlar.
17:51Trump'ın kutsal bir misyonla görevlendirildiğini düşünüyorlar.
17:55Trump bu yönde ezoterik ve dini bir takım yönlendirmelerin etkisiyle de hareket etmiş olabilir.
18:04Tüm bunların birleşkesi aslında yani kendisine şu söylendi.
18:07Tanrı size bir misyon verdi.
18:10Orta Doğu'yu fesattan, fitneden, dünyayı büyük bir tehlikeden kurtarma görevi size verildi.
18:16Tanrı sizi koruyor.
18:18Hep sevgililerin mi yapacakmış bu korumayı?
18:21Yani şunu diyor.
18:23Yani bu korumu yönlendirirken bunu söylüyorlar.
18:25Bu korumayı nereden anlıyoruz?
18:27Sizi FBI mi korudu?
18:28Sizi CIA mi korudu?
18:30Mesela seçim kampanyası esnasında kafasını bir sniper'ın, ateş edenin koşulundan çevirdiği zaman
18:38yani bu içgüdüsel bir şey.
18:40Aslında Tanrı sizi koruyor falan.
18:42Yakın zamanda bir başka suikast girişimi oldu.
18:44Bunun Trump'a bir ikaz uyarı mı yoksa Trump'ın tekrar PR'ını yapma çabası mı olduğu belirsizliğini koruyor.
18:52Adam yani adeta yakalanmak için hareket etmiş.
18:56Yalnız kurt operasyonu olduğu söyleniyor.
18:58Yani tek başına hareket ettiği ama bu işleri bilenler bu olayların çok ince kurgu sonrasında ortaya çıktığını bilirler.
19:09Yani Trump'a örtülü açık şunu söylediler.
19:12Diler ki yani bir uzlaşı falan aklından çıkar.
19:16Bugünleri mumla ararsın kamuoyu önünde seni olağanüstü ölçüde negatif yönde etkileyen bir takım gelişmeler peş peşe sürüklenir.
19:25Çünkü şu an itibariyle benim görebildiğim kadarıyla İran'da ABD'de bir uzlaşı arıyor.
19:33Ama kendi kamuoylarına bir başarı öyküsü hikayesi anlatma çabası içerisinde.
19:38Savaşın uzamasını isteyen ve mevcut durumdan kendisinin menfaat sağladığı aktör İsrail.
19:46Bu İsrail sadece İsrail devleti ve Netanyahu değil.
19:49Amerika'nın içindeki İsrail de Trump üzerinde baskı kuruyor.
19:54Bir de tabii petrol şirketlerinin ve askeri endüstriyel kompleksin baskılarını unutmayalım.
20:00Yani Trump'ın çelişkili açıklamaları kendisinin kişilik özelliklerindeki sorunların yansıması olduğu gibi bu baskı gruplarının talepleri karşısında şaşkınlık olarak da
20:13okunabilir.
20:14Esasen kamuoyarıştırması gerçeği tespit etmiş durumda.
20:18Amerikan halkının %59'u Trump'ın mental olarak bu görevi yapamayacağını düşünüyor.
20:26Kasım ayında seçim var. Trump'ın tabii seçim arifesinde bir başarı öyküsüne de ihtiyacı var.
20:37Şu an itibariyle maksimalist taleplerle tırmanmaya tanık oluyoruz.
20:44Bir de Sayın Ülger, Almanya-ABD hattına bakalım.
20:49Trump ve MERS arasındaki çekişme, daha sonra Trump'ın yaptığı açıklama, oradan bazı ABD askerlerinin çekileceği ifadesi,
21:00yani Avrupa Birliği'ndeki, Avrupa kıtasındaki ekonomi anlamında lokomotif olan tek güç Almanya.
21:10Almanya ile Amerikan ilişkileri Trump'tan dolayı bir kısa da olsa bir gerilim yaşıyor şu anda.
21:17Tabii bu devam eder mi, etmez mi bilinmez ama yani Avrupa'ya nasıl yansır, çözerler bunu?
21:28Yani kurumsal olarak tabii belli dönemlerde sorunlar, sıkıntılar ortaya çıkıyor, zor ediyor.
21:36Mesela NATO içerisinde ta kuruluş döneminden beri Fransa ile ABD arasında gerilim var.
21:43Fransa'nın eski, ilk 5. Cumhuriyet'in Cumhurbaşkanı Charles de Gaulle,
21:51ABD ile anlaşma aza düştüğü için askeri kanattan bir 966 yılında çekildi.
21:56Daha sonra Sarkozy döneminde döndüler.
21:58Almanya ile genel olarak fazla bir çatışma yaşanmıyor.
22:02İki Almanya'nın birleşmesini ABD güçlü biçimde destekledi.
22:07Hatta Almanya bunun için 1990'da Soyut Devirliği'ne 20 milyar eski Alman parası Mark bir bedel de ödedi.
22:18Şimdi baktığımızda 1945'te 8 Mayıs'ta Almanya teslim olmuştu.
22:26O zamandan günümüze kadar Avrupa'nın güvenliğine Amerikan kuvvetleri önemli ölçüde katkı sağlıyor.
22:33Bunu işte NATO şemsiyesi altında sürdürüyorlar.
22:38Avrupa'nın birçok ülkesinde Hollanda'da, Almanya'da o zamandan günümüze kadar 70 yıldan daha fazla süre Amerikan üsleri var.
22:52Amerikan askerleri görev yapıyor.
22:55Şimdi Trump zaten kampanyasını aslında söylemişti.
22:58Dış dünyada 300 binin üzerinde Amerikan askeri görev yapıyor.
23:04Bunların mümkün olan en fazlasını bu üsleri kapatmak suretiyle işte Amerika'ya geri dönmesini sağlayacağını söylemişti.
23:14Belli dönemlerde bu gerilim konusunda Amerika'nın başarılı sağladığını da görüyoruz.
23:20Mesela Amerika'nın hep telaffuz ettiği sonlu harcamalarının arttırılması konusunda mesafe alındı.
23:292025 yılı Haziran ayında Hollanda'nın lahya kentinde NATO devlet ve kuvvet başkanları toplandı.
23:37Bu toplandı da Amerika'nın isteğini onayladılar.
23:40Sadece itirazi kayıt yani çekince ileri süren taraf İspanya oldu.
23:48Diğerleri savunma harcamalarını gayri safi milli hasıla içinde iki katına çıkarmayı şu an işte iki seviyesinde 1.8'de en düşüğü.
23:59Ama çoğunluğu iki seviyesinde bunu yani %5'e çıkarmayı kabul ettiler.
24:05Avrupa'da en fazla gayri safi milli hasıla içinde savunma harcaması yapan ülke Polonya o da işte Rusya tehdidi nedeniyle bu
24:15konuda uzunca bir süreden beri savunma harcamalarına ağırlık veriliyor.
24:19Çünkü bir takım ülkelerden yani Trump 5 bin 10 bin üstlerden asker çekmiş olsa bile ve NATO aleyhine bazı açıklamalar
24:30yapmış olsa bile ben kurumsal ilişkilerin çok fazla zedelenmeyeceği kanaatındayım.
24:36Yani NATO varlığını koruyacak ve Amerika'nın buna ihtiyacı da var.
24:45Bakın mesela Amerika'nın ihraç ettiği dış dünyaya sattığı silahların yarısı NATO ülkelerine gidiyor.
24:54NATO ülkeleri yarısını alıyor Amerika'nın ihraç ettiği silahların.
24:57Neden böyle?
24:58Çünkü NATO'da standartizasyon kuralı var.
25:02Yani ittifakın askeri yapısına uyum sağlamanız gerekiyor.
25:08Yeni katılan ülkeler hızlı bir şekilde Amerika'dan silah, tecihizat, cephane, mühimmat, temin, tedarik etme yoluna gidiyorlar.
25:17Ukrayna savaşı bile Trump her ne kadar farklı bir politika takip etse de aslında Amerika'nın lehine gelişmeleri tetikledi.
25:29İki tarafsız ülke Avrupa Birliği içerisinde askeri faaliyetlere katılmayan iki ülke İsveç ve Finlandiya Rus tehdidi kaygısıyla NATO'ya başvurdular.
25:40Ve bunlar işte biraz gecikmeli de olsa 2023-2024'te 31. 32. üye olarak NATO'ya katıldılar.
25:48Trump'ın bu NATO ile bir takım Avrupa ülkeleri ile çıkarttığı tartışmanın, gerilimin yani bunun muhakkak geçici olduğunu düşünüyorum.
26:01NATO'ya kulümsal olarak itiraz eden o geleneğe sahip ülke Fransa Emmanuel Macron birkaç sene önce demişti ki NATO'nun
26:13işlevi kalmadı ve yönelimi gerçekleşti demişti.
26:15Ondan sonra zaten sarı yerekliler sokaklara dağıldı.
26:19Ama daha sonra işte Ukrayna savaşı işte öyle olmadığını gösterdi.
26:23NATO şimdi önümüzdeki zaman diliminde bir taraftan da genişlemeye çalışıyor.
26:29Yeni Zeylanda, Avustralya, Güney Kore ve Japonya'nın son 3 yıldır tüm NATO toplantılarına gözlemci gönderdiğini, savunma bakanlarını gönderdiğini unutmayalım.
26:43Hatta yani Türkiye engellemeyecek olsa ABD tarafı Güney Kıbrıs Rum yönetimini ve hatta İsrail'i bile NATO'ya alma yönünde
26:54bir takım girişimler içerisinde.
26:56Fakat mevcut halini dikkate aldığımızda ABD kurumsal yapısıyla Avrupalı ortaklar arasındaki ilişkinin temelden sarsıldığı şeklinde değerlendirmelere ben çok katılmıyorum.
27:12Yani Trump sonrasında eski rayına girecektir.
27:15Joe Biden dönemindeki politikalar belirleyici olacaktır.
27:19Zaten Ukrayna savaşı esnasında bunu gördük.
27:23Avrupalıları adeta Rus saldırganlığına karşı kollektif hareket etmeye Amerika ikna etti, yönlendirdi.
27:31En fazla desteği hatta önemlice bir kısmını bilabeden olmak üzere Joe Biden'ın hükümeti sağladı.
27:37Trump döneminde ise tam tersi bir yaklaşımla Avrupalıların kendi aralarında savunma harcamalarını artırmaya zorlandıklarını görüyoruz.
27:48Hem bu NATO içerisinde gerçekleşti.
27:51Az önce söylediğim lahi toplantısında 2025 yılı Haziran ayında hem de ayrıca Avrupa Birliği üyesi ülkeler 2030'a kadar 800
28:02milyar euro savunmaya kaynak ayırmayı kabul ettiler.
28:07Avrupa Birliği'nin 27 ülkesinin 23 tanesinin de NATO ülkesi olduğunu unutmayalım.
28:14Peki biraz da Türkiye'den kısa da olsa bir bahsedelim.
28:19Bir marzu ederseniz Türkiye-Amerikan ilişkileri, bölgede de Türkiye-İran ilişkileri ve Türkiye'nin özellikle körfez ülkeleriyle ilişkileri özellikle son
28:28dönemde bir hayli ime kazanmıştı.
28:31İran, ABD üstleri olması hase bile körfez ülkelerini vurdu.
28:34Bir yandan da bahsettiğiniz bu NATO ittifakı ve ABD'nin, ABD'nin, ABD'nin özellikle güvenlik noktasında, bu noktada Türkiye
28:48'ye ihtiyaç duyduğu ifade ediliyor.
28:51Zaten bu üst perdeden de dillendiriliyor.
28:55Türkiye şu anda nasıl bir strateji takip ediyor?
29:01Şimdi bu savaş bir şekilde uzlaşıyla sonuçlanacak.
29:05Benim kanaatim öyle.
29:06Şimdi şu ana kadar yaşanan çatışmaları bazıları bir fragman olarak görüyor ve çok daha büyük çatışmanın kapıda olduğunu düşünüyor.
29:15ABD yani potansiyelini sahaya yansıttığı zaman gördük.
29:21Böyle bir savaşın içerisinde olduğu takdirde çok daha büyük zarara uğrayacak.
29:26Çin avantaj kazanacak.
29:29Şimdi önümüzdeki zaman diliminde körfez coğrafyasında, Orta Doğu'da ABD'nin etkisi, nüfuzu kırıldı.
29:37Fakat tamamen bitti diyemeyiz.
29:39İsrail karizmayı çizdirdi.
29:42İran'da tabii önemli ölçüde bu altyapıya yönelik saldırılardan dolayı zarara uğradığı bir uzlaşı noktası önümüzdeki zaman diliminde belirebilir.
29:55Ben Türkiye'nin çok önemli bir avantaj yakaladığını düşünüyorum.
29:59Özellikle Orta Doğu, Körfez, Maghrib, Afrika'nın kuzeyinde önümüzdeki zaman diliminde Türkiye'nin etkisini, nüfuzunun arttığını görebiliriz.
30:08Türkiye'de sorun aslında biraz içeride gelir dağılımı bozukluğundan kaynaklanıyor.
30:14En son geçtiğimiz hafta IMF uluslararası para fonu en gelişmiş İslam ülkeleri adı altında bir ülkelerin durumlarını gösteren bir rapor
30:29yayınladı.
30:29Orada mesela Türkiye'nin gayri safi milli hasılasının 1 trilyon 640 milyar dolara çıktığı şeklinde bir tespit yapıldı.
30:39Yani Endonezya'yı, Suudi Arabistan'a bile geride bırakan İslam ülkelerinin en güçlüsü olan bir Türkiye var karşımızda.
30:48Az önce söylediğim gibi halk işte bunu tabii ki hissediyor fakat öte taraftan gelir dağılımı bozukluğu can sıkıcı.
30:57Şimdi her coğrafyada varız yani bir takım yerlerde işte Türk müteahhitleri tüm altyapı faaliyetlerini yürütüyor.
31:05Eski Sovyet Cumhuriyetlerinde, Rusya'da, Libya'da yani 30 yıldır, 40 yıldır öte taraftan Afrika açılımı yapıldı.
31:13Şimdi Türk-Amerikan ilişkilerinde belli dönemlerde gel git yaşıyoruz.
31:19Yani şu anki ilişkiler Joe Biden döneminden daha ileri seviyede.
31:24Yani bu bakiye kalan F-16'ları müzakere yapılan alacak mıyız o konu belirsizliğini koruyor.
31:32Fakat yaptırımların Türkiye'ye yönelik kassa yaptırımlarının kaldırılması ve taraflar arasında ticareti daha ileri aşamalara taşıyan bir anlaşma imzalanma ihtimali
31:45güçlü.
31:46İran meselesinde Türkiye olağan ara bulucu idi.
31:50Fakat İran son dakika Türkiye'nin NATO ülkesi olması hasebiyle ara buluculuğu yerine muskatı ummanı tercih etti.
32:01Esasen önceden de zaten ummanı da yürütülüyordu.
32:04Bunun belki de iyi tarafı müzakereler devam ederken böyle bir saldırganlığın gerçekleştiği aşamada Türkiye'nin ara bulucu olmaması idi.
32:14İran'a biz İranlar Ak Savaşı esnasında da olağanüstü ölçüde itina gösterdik 8 yıl süren bu savaşta.
32:25Türkiye her iki tarafla da ticari siyasi ilişkilerini sürdüren aktör olarak takdir topladı.
32:33Günümüzde de ABD İran açısından bu gayet net yani arka kapıdan bir uzlaşı sağlanması için
32:42Cumhurbaşkanı Erdoğan Dışişleri Bakanı Hakan filan çaba gayret gösteriyor.
32:46Bunların hepsi belki basına yansımıyor.
32:49Ama öte taraftan İsrail'e karşı giderek artan ölçüde Türkiye'nin hareket kabiliyetinin arttığını, yaptırımları devreye soktuğunu görüyoruz.
33:01Güney Afrika Cumhuriyeti'nin 2023 sonunda Uluslararası Adalet Divanı'nda açtığı davaya Türkiye müdahil oldu.
33:07Sonra 15 civarı devlet buna katıldı.
33:09Ticari ilişkiler tamamen iki taraf arasında 10 milyar doların üstünde ticaret hacmi vardı.
33:16Onlar bloke edildi.
33:20Şu an itibariyle diplomatisi bakımından sadece 3. katip seviyesinde sembolik olarak karşılıklı ofisler, diplomatik temsilciler açık tutuluyor.
33:32Türkiye öte taraftan bir temas grubu ile işte Gazze meselesinde İslam toplumunu, İslam ülkelerini harekete geçirmeye çalıştı.
33:42İslam İşbirliği Teşkilatı, Arap Birliği toplantılarını önemli ölçüde yönlendirdi.
33:47Birleşmiş Milletler'de meseleyi gündemde tuttu.
33:50Bu da İran ile yani iyi komşuluk ilişkilerine itina gösteriyoruz.
33:561639'dan beri Türkiye İran sınırı, Kasır Şirin Anlaşması'ndan beri değişmedi.
34:00İran'ın içerisinde siz de söylediniz az önce 35-40 milyon civarı Azerbaycan Türk'ü var.
34:08İran'ı bu PYLV hanedanından önce 300 yıl boyunca bir Türk hanedanı olan kaçarlar yönetti.
34:16Esasen Tebriz'den Tahran'a kadar yani ülkeye gittiğinizde Türkçe konuşarak yani sanki Erzurum'daymış, Kars'taymış gibi tüm işlerinizi halledebilirsiniz.
34:27Türkiye bu işin bir uzlaşıyla sonuçlanması için çaba gösteriyor.
34:33Şimdi Körfez'e baktığımızda ise Türkiye burada Körfez'e yönelik saldırılara tepki gösterdi.
34:41Hakan Fidan bir toplantıda böyle bir Körfez'e yönelik saldırıyı desteklemediklerini söyledi.
34:47Hatta İran'ı kınayan bir açıklamanın altına toplantıya katılanlar imza attı.
34:54Bunların arasında Türkiye'de vardı.
34:56Bu her ne kadar eleştirilmiş olsa da Türkiye'nin Körfez politikasının doğal bir sonucuydu.
35:03Çünkü Körfez'de Suudi Arabistan'la eskiden beri çok sıkı ilişkilerimiz var.
35:08Pedi dönemlerde gerilim yaşanıyor.
35:11Mesela bir Kaşıkçı suikasti olmuştu.
35:14O dönemde bir gerilim yaşandı.
35:15Sonra mesele bir şekilde uzlaşıyla sonuçlandı.
35:19Katar ile her konuda Türkiye iş birliğine gidiyor.
35:23Birleşik Arap Emirlikleri ile gerilim yaşıyoruz ve zaman zaman karşı karşıya geliyoruz.
35:28Fakat Fransızca raison d'etat yani devletin çıkarları gereği daha sonra taraflar uzlaşı yolunu tercih ediyorlar.
35:42Kuveyt'e yönelik Saddam'ın operasyonuna işte bir savaşa dahil olmasak da biz güçlü biçimde diplomatik destek verdik.
35:51Bu arada da uzun dakika gelişmesi arkadaşlarına girdi.
35:55ABD'li bir yetkili diyor ki gemine vuruldu doğru değil.
35:58Evet bu yani propaganda bakımından az önce söylediğim bu tip haberlerde gerçek nedir bunun tespitinde zorluklar var.
36:09Çünkü her iki tarafta bu hivris savaşta psikolojik olarak avantajlı kalamak için bazen bu tip açıklamalar yapabiliyor.
36:20Belki de işte çapraz okumak ve bağımsız kaynaklara da bakmak gerekecek.
36:25Ben bir uzlaşı arayışının devam ettiğini ve önümüzdeki zaman diliminde çatışma yaşanmadan bir orta nokta bulunabileceğini düşünüyorum.
36:37Meğer ki İsrail tarafından bu provoke edilmemiş olsun, baltalanmamış olsun.
36:44Peki göreceğiz.
36:45Peki Sayın Ülgel ben çok teşekkür ediyorum.
36:47Efendim değerli düşünce görüşlerinizi canlı yayında bizlere aktardınız.
36:52Katkılarınızdan ötürü çok sağ olun.
36:54İyi yayınlar dilerim sağ olun.
36:55Teşekkür ediyorum.
36:57Evet Uluslararası İlişkiler Uzmanı Prof. Dr. İrfan Kaya Ülger
37:01Bizler.
37:01İzlediğiniz için teşekkür ederim.
Yorumlar