00:00Düşünün, yıkılmış, yerle bir olmuş bir imparatorluk, uzun, kaparanlık bir esaret dönemi ve sonrasında gelen adeta mucizevi bir yeniden doğuş.
00:08Bugünkü incelememizde kaynaklarımızın ışığında tarihin en çarpıcı, en akıl almaz geri dönüş hikayelerinden birine dalıyoruz.
00:15Konumuz İlteriş Kağan'ın kutlu dirilişi.
00:18Yani parçalanmış bir halkın küllerinden nasıl doğduğuna, umudun tamamen bittiği sanılan o son noktada her şeyi değiştiren o sarsılmaz iradeye
00:26hep birlikte yakından bakacağız.
00:28Hazırsanız başlayalım.
00:29Olayların duygusal boyutunu tam anlamıyla hissedebilmek için Orhun yazıtlarına kazınmış şu inanılmaz sarsıcı alıntıya bir bakalım.
00:36Diyor ki, Türk halkı böyle demiş, devleti olan millet idim, devletim şimdi hani?
00:41İnanılmaz değil mi?
00:42Bu kısacık cümle aslında derin bir umutsuzluğa sürüklenmiş, bağımsızlığını tamamen yetirmiş bir milletin ruh halini o kadar kusursuz özetliyor ki,
00:50devletim şimdi hani?
00:51Bu sadece basit bir soru değil, bu bir yok oluşun, kaybedilmiş bir kimliğin getirdiği acı dolu bir yüzleşme.
00:57Her şeyin bittiğinin düşünüldüğü o kapkaranlık nokta tam olarak burası.
01:02Peki bu noktaya nasıl gelindi?
01:03İlk bölümümüzde Göktürklerin çöküşüne ve o karanlık esaret yıllarına hızlıca bir göz atalım.
01:08Bu devasa imparatorluğun çöküş süreci gerçekten çok trajik ve bir o kadar da hızlı.
01:13552'de kurulan ve inanılmaz kısa bir sürede iç Asya'dan Doğu Avrupa'ya kadar uzanan o koca coğrafyaya hükmeden Göktürkler maalesef
01:21582'de Doğu ve Batı olarak ikiye bölünüyor.
01:24Sonrası malumunuz, ardı ardına patlak veren siyasi krizlerle hem Doğu hem de Batı Göktürkler tamamen Çin hakimiyeti altına girerek çöküyor.
01:32O yenilmez sanılan büyük güç bir anda parça parça dağılıp esaretin boyunduruğuna giriyor.
01:37Ve işte can alıcı nokta burası. Dile kolay, tam 50 yıl.
01:41Kaynaklarımız koca bir milletin yarım asra aşkın bir süre boyunca o acı verici esarete katlandığını, asimilasyon politikaları altında nasıl ezildiğini
01:49söylüyor.
01:49Durum o kadar vahim ki kendi asilzadeleri, kendi beyleri bile Çin İmparatorunun emri altında hizmet etmeye, adeta köleleşmeye zorlanıyor.
01:57Düşünsenize kendi ünvanlarını, hatta adlarını bile bırakıp Çin isimleri alıyorlar ve 50 uzun yıl boyunca onlara hizmet ediyorlar.
02:05Ama bilirsiniz bir milletin özgürlük ateşi küllense de asla tamamen sönmez.
02:10Bu da bizi hemen ikinci bölümümüze, o destansı direnişe, Kürşat ve 47'e getiriyor.
02:15Tarihler 19 Mayıs 639'u gösterdiğinde o zifiri karanlık dönemi aydınlatan akıl almaz bir başkaldırı yaşanıyor.
02:23Göktürk hanedanına mensup asil bir bey olan Kürşat, halkının özgürlüğünü geri almak ve İmparatoru bizzat sarayında rehin almak için inanılmaz
02:30bir plan yapıyor.
02:30O güne kadar görülmemiş şiddette yağan bir yağmurun altında gece vakti efsanevi bir baskın düzenliyor.
02:36Yani bu sonu baştan belli olan, ölüme meydan okuyan destansı bir fedakarlık hamlesiydi.
02:41Şimdi bu olayın asıl çarpıcı yanı şu.
02:44İsyan taktiksel olarak maalesef başarısız oluyor.
02:47Kürşat ve o 47 hayatını kaybediyor.
02:49Ama ardında bıraktığı miras kesinlikle paha biçilemez.
02:52O savaşçı ve bağımsız ruh bu kanlı baskınla adeta uykusundan uyanıyor.
02:56Esareti asla ama asla kabul etmeyeceklerini gösteriyorlar ve o direniş ateşini canlı tutuyorlar.
03:02Öyle ki bu olay nesiller boyu dilden dile dolaşıyor.
03:05Aileler esaret altında bile olsalar çocuklarına Kürşat, Sungur, Yağmur gibi isimler vererek bu direniş anısını hep taze tutuyorlar.
03:13Ve işte bu sönmeyen ateş bizi nihayet o zincirleri tamamen kıracak olan gerçek kahramana götürüyor.
03:18İşte analizimizin tam kalbine üçüncü bölümümüze geliyoruz.
03:23İlteriş Kağan'ın kutlu dirilişi.
03:24Tarih sahnesine ilk olarak kutluk adıyla çıkan bu liderin daha sonra alacağı ilteriş ünvanı onun tarihi misyonunu o kadar kusursuz
03:32özetliyor ki.
03:33Ne demek ilteriş?
03:35Derleyen, toparlayan ve birleştiren demek.
03:37Yani dağılmış, parçalanmış, umudunu yitirmiş ve birbirine yabancılaşmış o halkı o korkunç esaretten çekip çıkaran, onları yeniden tek bir yumruk
03:46haline getiren kişi.
03:47Kelimenin tam anlamıyla zamanın ihtiyaç duyduğu o tarihi birleştirici.
03:52Orhun kitabelerinin de anlattığı gibi bu diriliş hikayesinde muazzam bir kartopu etkisi var.
03:57İşin şu boyutuna bir bakın.
03:58İlteriş Kağan koskoca Çin İmparatorluğu'na başkaldırmak için yola sadece ve sadece 17 yiğitle çıkıyor.
04:04Evet, yanlış duymadınız, sadece 17 kişi.
04:07Onun bağımsızlık için harekete geçtiğini, o meşaleyi yaktığını duyan şehirdekiler ve dağdakiler inançla hemen ona katılıyor, sayı bir anda 70
04:14'e ulaşıyor.
04:15Ve çok geçmeden o küçük kıvılcım dalga dalga tüm bozkıra yayılıyor, dirilişi simgeleyen devasa, inançlı ve yenilmez bir güce dönüşüyor.
04:24Buradaki sayılar bu başkaldırının ne kadar amansız olduğunu net bir şekilde kanıtlıyor.
04:28Sadece 10 yıl içinde, bakın sadece 10 yıldan bahsediyorum, İlteriş, Çin İmparatorluğu'na karşı akıl almaz bir hızla tam 47
04:35sefer düzenliyor.
04:36Dile kolay 47 sefer. Üstelik bu seferlerin 20'sine bizzat kendisi en önde komuta ediyor.
04:42Düşmana nefes aldırmayan inanılmaz bir askeri kararlılık bu. Adeta o 50 yıllık esaretin tüm öfkesi bu seferlerle dışa vuruluyor.
04:49Peki sonuç ne oldu dersiniz?
04:51Çin İmparatorluğu kelimenin tam anlamıyla dehşete düşüyor.
04:54Ne yapacaklarını bilemez halde devasa bir kafa karışıklığı yaşıyorlar.
04:58Eski taktikleri işe yaramıyor, isyan eden Türk boylarını o meşhur ipekleri ve altınlarıyla satın alamıyorlar artık.
05:04Neden mi?
05:05Çünkü karşılarında bağımsızlık ateşiyle yanan yepyeni bir ordu var.
05:09Koskoca şehirler birer birer teslim oluyor.
05:11Devasa ordular dağılıyor.
05:12İmparatorları çareyi uzaklara kaçmakta buluyor ve bölgenin mutlak hakimi olan Çin tamamen kendi kabuğuna çekilmek zorunda kalıyor.
05:21Kadim Kültegin yazıtından alınan şu şiirsel alıntıya gerçekten bayılıyorum.
05:24Diyor ki, Tanrı güç verdiği için babam Kaan'ın eri kurt gibiymiş, düşmanı da koyun gibiymiş.
05:29Bu söz, ilterişin ordusunun savaş meydanındaki o ezici, durdurulamaz enerjisini mükemmel bir şekilde yakalıyor.
05:36Düşmanlarını darmadağın eden, çaresiz sürülere çeviren keskin bir kurt sürüsü zihniyeti.
05:40Askeri deha bu muazzam psikolojik inançla birleştiğinde işte ortaya böyle görkemli bir sonuç çıkıyor.
05:46Peki bu zaferin ardından devlet nasıl kalıcı hale geldi?
05:49Dördüncü bölümümüzde tam olarak bunu konuşacağız.
05:52Kutluk Devleti'nin Mimarları.
05:54Hepimiz biliyoruz ki dirilen bir ulusu bir arada tutmak, savaş meydanında kılıç sallamaktan çok daha fazlasını gerektirir.
06:01Sağlam temeller inşa etmeniz şarttır.
06:03İlteriş'in halkına kut yani ilahi bir lütuf, bir bereket getirdiğine inanıldığı için kurduğu bu ötüken merkezli devlet, tarihçiler tarafından
06:11meşhur Kutluk Devleti olarak adlandırılıyor.
06:13Yani bu sıradan basit bir devlet restorasyonu değil, İlteriş Kağan'ın kutlu dirilişiyle yoğrulmuş yepyeni ve kutsal bir varoluş.
06:20Şimdi, Bozkır İmparatorluklarının en büyük zayıflığı nedir?
06:23Genellikle taht kavgaları değil mi?
06:25Ancak İlteriş'in vefatından sonra Kutluk Devleti çökmüyor, aksine şaha kalkıyor.
06:30Çünkü İlteriş arkasında muazzam bir sadakat ve uyum bırakıyor.
06:34Kardeşi Kapağan Kağan tahta geçiyor ve o devasa askeri dehasıyla devleti inanılmaz genişletiyor.
06:40Sonrasında gelen İlteriş'in oğulları.
06:42Bilge Kağan ile Kültigin arasındaki o dillere destan kardeşlik uyumu devletin altın çağını yaşamasını sağlıyor.
06:47Yani birbirleriyle savaşmak yerine devleti yüceltmek için omuz omuza veriyorlar.
06:52Tabii ki burada o büyük kurucu sütunlardan birini Bilge Tonyukuk'u derin bir saygıyla anmamız gerekiyor.
06:58Kendisi Türk tarihinin bilinen ilk veziri.
07:01İlteriş, Kapağan ve Bilge Kağan tam üç farklı lidere baş danışmanlık yapmış eşsiz bir Bilge.
07:07Devletin her adımında o engin tecrübesiyle olağanüstü yükselişe yön vermiş,
07:11adeta o zümrüdü Ankarkuşu'nun küllerinden doğmasına bizzat rehberlik etmiş efsanevi bir devlet adamı.
07:17Ve en önemlisi gelecek nesillere bırakılacak mirasın mimarı da yine o olacaktı.
07:22Bu da bizi son bölümümüze, tarihsel mirasa ve o çarpıcı paralelliklere getiriyor.
07:28Bu muazzam dirilişin hikayesi gelecek çağlarda asla ama asla unutulmasın diye kelimenin tam anlamıyla taşlara kazındı dostlar.
07:36Bilge Tonyukuk, Orhun abidelerini diktirdi.
07:39Neden?
07:40Gelecek nesiller milletlerinin nasıl parçalandığını, o acı dolu esareti ve sonrasında nasıl yeniden bir araya geldiklerini bilsin diye.
07:48Devletin ve milletin değerini, o birlik ve beraberliğin paha biçilemez önemini bugün bile o ölümsüz taşlardan tüm çıplaklığıyla okuyabiliyoruz.
07:57İncelediğimiz kaynaklar burada gerçekten büyüleyici tarihi bir bağ kuruyor.
08:00Bin yılı aşkın bir süre arayla yaşayan iki lideri, İlteriş Kağan ve Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü birer kurtarıcı figür
08:06olarak yan yana koyuyor.
08:08Bakın, biri 682'de Çin'e karşı Ötüken'de, diğeri 1920'lerde 7 düvele o işgalci imparatorluklara karşı Anadolu'da.
08:15Her ikisi de çaresizliğe itilmiş, her şeyi elinden alınmış milletleri o imkansızlıklar içinden çekip çıkarıyor, birleştiriyor ve tarihin akışını sonsuza
08:24dek değiştiriyor.
08:25Müthiş bir benzerlik öyle değil mi?
08:26Bu analizimizin sonuna gelirken o sarsılmaz gerçeği bir kez daha hatırlıyoruz.
08:31Milletlerin o bitmek bilmeyen dayanıklılığını ve gerçek bir birleştiricinin umudun tükendiği yerde yarattığı o dönüştürücü gücü.
08:39İlteriş Kağan'ın kutlu dirilişi bize bunu en çarpıcı haliyle anlatıyor.
08:42Şimdi sizi şu düşüngeyle baş başa bırakmak istiyorum.
08:46Kürşat'ın meşalesi tarihi aydınlatmaya devam ederken,
08:49acaba bugün unutulmuş başka hangi milletler kendi dirilişlerini başlatacak bir birleştiriciyi bekliyor?
08:54Bugünkü incelememize katıldığınız için çok teşekkürler.
08:58Bir sonraki analizimizde görüşmek üzere, hoşçakalın.
