Skip to playerSkip to main content
GMA News
CAN WE STILL UNDO THE DAMAGE TO OUR PLANET?

Sa paghahanap natin ng mga solusyon sa mga problemang pangkalikasan, paano natin masisiguro na epektibo ang mga ito?

Mula sa paghilom ng ozone layer, paggawa ng kuryente mula sa basura, paglilipat ng mga puno, hanggang sa paghahanda sa banta ng Super El Niño, iba't ibang hakbang ang ginagawa para protektahan ang ating kapaligiran.

At paano natin masisiguro na ang mga solusyon ngayon ay hindi magiging panibagong problema bukas?

Himayin natin iyan sa The Week Explained kasama si Bernadette Reyes.
#GMANews #SerbisyongTotoo #BreakingNews

Watch the latest news stories from GMA Network's trusted news programs on the GMA Play app. Download now on Google Play and App Store. Also available on GMANetwork.com/GMAPlay and Android TVs!

GMA Network promotes healthy debate and conversation online. Any abusive language that does not facilitate productive discourse will be blocked from this post.

For more updates, visit this link: https://www.youtube.com/playlist?list=PLCpdvYcv59AgI_UbY4C1GhwFZ5CQL3N5c

For live updates and highlights, click here: https://www.youtube.com/playlist?list=PLCpdvYcv59AiKdYH_GDSU7sBgfc7Cd1de

Breaking news and stories from the Philippines and abroad:
GMA News Portal: http://www.gmanews.tv
YouTube: https://www.youtube.com/@gmanew
Facebook: http://www.facebook.com/gmanews
TikTok: https://www.tiktok.com/@gmanews
Twitter: http://www.twitter.com/gmanews
Instagram: http://www.instagram.com/gmanews

GMA Network Kapuso programs on GMA Pinoy TV: https://gmapinoytv.com/subscribe

Category

🗞
News
Transcript
00:01Music
00:19Sa paglipas ng panahon, hindi lang ang aking kalikasan ang nagbabago, pati ang mga problemang pinakarap dito.
00:26At karamihan sa mga problemang ito, tayong mga tao rin ang puno-tunyo.
00:31May mga pinsalan kung hindi namang naayos, pero may mga bagong panganibig, kailangan ang pagandaan.
00:38Kaya habang patuloy tayo naghahanap ng mga solusyon na tanong, sapat ba ang ginagawa natin para protektahan ang kalikasan?
00:46Baka sa paglipas natin isang problema, may panibago na naman tayong nalihihang. Yan ang imayin natin.
00:54Ang kutas sa ozone layer na ilang dekada nang sinusubukang ayusin, naging dito na nga ba?
01:01Basuhang ginagaw ng kongyente, solusyon ba sa problema sa basura?
01:05O panibagong banta sa kalikasan?
01:08Sa halik na putuli ng matatanggang puno, ang alternative method na earthballing ang ginagamit na iba.
01:14Pero ang talong, mapubuhay pa kaya ang mga puno pagkatapos?
01:18At sa banta ng superalmino, sapat ba ang paglipo ng tubigulan para mapaghandaan ang posibleng tagtiyo?
01:26Ako si Bernadette Reyes at ito ang The Quickest Mate dahil mabuti ng malinaw.
01:34Elementary pa lang tayo noon, di ba?
01:36Inuturo na sa atin sa science class na ang ozone layer ang nagsisalbing proteksyon ng mundo laban sa mapininsalang UV
01:43rays.
01:44Pero flashback to 1980s, isang malaking problema ang ikinaalarman ng buong mundo.
01:50Kasi nadeskubre ang tila butas sa ozone layer.
01:53Kaya kuminaw sa ibang-ibang bansa at unti-unting ipinagbawal ang paggamit na makinika na sumisira dito.
02:00Pero fast forward to 40 years later, the question still remains, is the ozone layer healing or depleting?
02:0915 hanggang 30 kilometers mula sa surface ng earth, matatagpuan ang isang napakahalagang layer ng gas
02:16na siyang nagbibigay proteksyon sa lahat ng buhay rito sa mundo.
02:20Ito ang tinatawag na ozone layer.
02:24Binubuo ito ng mga highly active molecule na tinatawag na ozone.
02:30Ang ozone layer ang nagsisigbing sunscreen ng earth.
02:33Dahil kaya nitong iabsorb ang 98% ng delikadong uri ng ultraviolet o UV light,
02:40particularly ang UVC at UVB,
02:44na nagdudulot ng iba't-ibang sakit sa mga tao,
02:47gaya ng skin cancer, pinsala sa mata,
02:51at bahinang immune system.
02:54Nakakasira din ang mga ito ng pananim
02:56at may negatibong epekto sa marine food chain.
03:00Kaya labis na nangamba ang mga sentipiko noong early 1980s
03:04nang madiskubre nila na ang ozone layer may butas sa pala.
03:09Makaraan ng mahigit apat na dekada,
03:11ano na nga ba ang lagay ngayon ng ating ozone layer?
03:19Dobson unit ang ginagamit para basukat
03:22ang dami ng trace gases gaya ng ozone sa atmosphere ng earth.
03:26Ang isang Dobson unit ay katumbas ng 0.01 millimeters
03:30na kapal ng ozone layer sa temperaturang 0 degree Celsius
03:34at pressure na 1 atmosphere.
03:38Ang average amount ng ozone sa ating atmosphere
03:41ay 300 Dobson units,
03:43katumbas ng 3 millimeters.
03:47Noong 1979,
03:49nadiskubre na ang ozone layer natin
03:51ay numipis na sa 194 Dobson units.
03:56Lalo pa itong buba sa mga sumunod na taon.
03:59Hanggang noong 1985,
04:00ay 124 Dobson units na lang
04:04ang ilang bahagi ng ozone layer.
04:06Mas manipis pa sa dalawang magkapatong na ATM cards.
04:11Ang tinawag na ozone hole
04:13ay nadiskubre sa ibabaw ng Antarctica.
04:16Aabot sa 14.2 billion square kilometers
04:19ang lawak nito
04:20at nasakop ang buong kontenente.
04:24Batay sa isang pag-aaral,
04:26ang pagnipis ng ozone layer
04:27ay bunga ng chlorofluorocarbons o CFC,
04:31isang man-made chemical
04:33na ginagamit sa refrigerator at aircon.
04:36Inilalagay rin ito sa aerosol propellants
04:38o spray cans,
04:40maging sa plastic products.
04:42Bilang produkto,
04:43ang CFC ay non-toxic at non-flammable.
04:47Bilang compound,
04:48stable ito,
04:49kaya tinangkilik ng manufacturers.
04:50Pero dahil sa extreme chemical stability ng CFC,
04:55hindi ito nagbe-breakdown sa surface ng Earth
04:57at sa halip ay umaakit ito sa stratosphere.
05:01Kapag tinamaan ng ultraviolet radiation
05:03mula sa araw ang CFC,
05:05nagbe-breakdown ito
05:06at nagri-release ng substances
05:09gaya ng chlorine.
05:10Ang chlorine ay nag-react sa oxygen atoms ng ozone,
05:14kaya nasisira ang ozone molecules.
05:16Sa katunayan,
05:18ang isang chlorine atom ay kayang sumira
05:21ng hanggang 100,000 ozone molecules
05:24bago ito makalabas ng stratosphere.
05:27Noong 1987,
05:29dahil sa pangamba ng mga tao sa ozone hole,
05:32binoo ang Montreal Protocol.
05:34Hagang sa kasalukuyan,
05:36ito ang nag-iisang treaty ng United Nations
05:38na sinunod ng lahat ng biyamro nito
05:41at bukod tanging naka-achieve
05:43ng universal ratification.
05:45Sa ilalim ng Montreal Protocol,
05:48nagpatupad ang UNN timeline
05:50para i-ban ang mga ozone depleting substances
05:52o ODS
05:53sa mga refrigerator,
05:55aircon,
05:56aerosol space,
05:57at fire extinguishers.
05:59May binoo rin yung multilateral fund
06:01para magbigay ng financial
06:03at technical assistance
06:04sa developing countries
06:05na nag-transition sa mga
06:07alternatibong teknolohiya.
06:09Kasabay nito,
06:10ipinagpawal ang trade ng ODS
06:12sa mga bansang hindi kasapi sa UN.
06:15Dahil sa Montreal Protocol,
06:1798% ng ODS
06:19ang na-phase-out.
06:20Sa tulong ng mga karagdagang treaties,
06:23unti-unti,
06:24our ozone layer
06:25is finally heating.
06:28Nitong September 7
06:29hanggang October 13,
06:302025,
06:31ang average na sukat
06:33ng Antarctic ozone hole
06:35ang ikalimang pinakabalit
06:37na naitala
06:37simula noong 1992.
06:40Kung titignan daw
06:41ang record nito
06:42mga nakaraang dekada,
06:43may sinyalis na
06:44nag-recover na
06:46ang ozone layer.
06:47At batay sa mga pag-aaral,
06:49pagdating ng taong 2066,
06:52ang ozone layer sa Antarctica
06:53ay babalik na sa dati nitong kondisyon
06:56noong 1980s
06:57bago nadiskubre
06:59ang ozone hole.
07:01Mangyayari din yan sa Arctic
07:02pagdating ng taong 2045
07:04at taong 2040 naman
07:06para sa iba pang bahagi
07:08ng mundo.
07:10Dapat tandaan na ang laki
07:11ng ozone hole
07:12ay pwedeng magbago
07:13kada taon
07:14dahil sa panahon.
07:16Nariyan pa ang hamo
07:17na dulot ng climate change.
07:19Kaya sana magpatuloy
07:20ang ating pakikisa
07:21at tayo naman
07:23ang pumotekta
07:23sa ozone layer
07:24na nagsisirbi
07:26nating depensa.
07:27Pero mangyayari lang yan
07:29kung mapapanatili
07:30ang mga pulisiyang
07:31nangangalaga sa ozone layer
07:33at susunod tayo
07:34sa mga panuntunan.
07:36Ako si Jun Van Rasyon
07:37para sa GMI News.
07:39Nakita na natin
07:41kung paano nakatulog
07:42ang sama-samang pagkilos
07:43sa iba-ibang bansa
07:44para protektahan
07:46ang ozone layer.
07:47Pero kung may isang
07:49environmental problem
07:50na patuloy nating
07:51hinahanapan ng solusyon,
07:52isa na rito
07:53ang problema sa basura
07:55sa Pilipinas
07:56na ko umaabot
07:57sa 14.6 million tons
07:59ang municipal solid waste
08:01kada taon.
08:02Ayon yan
08:03sa 2025 World Bank
08:05Water Waste Global Database.
08:07Dami nun?
08:08Pero paano kung yung
08:09dami pala ng basura
08:10pwedeng gawing kuryente?
08:12Yan at idea
08:13sa likot ng tinatawag
08:14na waste to energy
08:15o WTE
08:17kung saan
08:17sinusunod yung basura
08:19para makalikha ng enerhiya
08:20pwedeng gawing kuryente.
08:22Pero ang tanong,
08:23efektibo nga ba
08:24itong solusyon
08:25o baka may kaakibat
08:26din itong panganib
08:27sa kalikasan?
08:28Taon-taon,
08:30umaabot sa 14.6 million tons
08:33ang municipal solid waste
08:34sa Pilipinas
08:35ayon sa 2025 World Bank
08:38What a Waste Global Database.
08:41Kung gagawing malabundok
08:43ang ganito karaming basura,
08:45aabot ang taas nito
08:46sa 250
08:48hanggang 350 feet,
08:50pwede nitong mapantayan
08:52ang Statue of Liberty
08:54sa New York,
08:55ang Big Bend
08:56sa London,
08:57o mahigit dalawang beses
08:59ng Christ the Redeemer
09:00sa Rio de Janeiro
09:02sa Brazil.
09:03Sa pagdinig ng
09:04Senate Committee
09:05on Environment,
09:07Natural Resources,
09:08and Climate Change
09:09nitong July 20,
09:11sinabi rin
09:11ni Department of Environment
09:13and Natural Resources
09:14Secretary Juan Miguel Cuna
09:16na batay sa projection,
09:19posibleng umapot
09:20ng 23.6 million metric tons
09:23ang solid waste
09:25sa ating bansa
09:25kada taon.
09:27Sa Metro Manila pa lang,
09:2910,000 metric tons na
09:31ang basura kada araw.
09:33Kaya nitong pumuno
09:35ng 753 block containers
09:37na may habang 20 feet.
09:40Marami ng ipinanukalang solusyon
09:42para sa problema sa basura
09:44sa ating bansa.
09:45Isa na rito ang pagtatayo
09:46ng Thermal Waste to Energy
09:48Facilities.
09:50Sagot nga kaya ito
09:51sa Waste Management?
09:54Ang Thermal Waste to Energy
09:57ay isang teknolohiya
09:58kung saan sinusunog
10:00ang mga basura
10:01para makapag-generate
10:03ng kuryente.
10:06Sa mga bansang may
10:08Thermal Waste to Energy
10:09Facilities,
10:10ang mga basura
10:11ay dinadala sa planta
10:13at inihihiwalay
10:14ang mga recyclable materials.
10:17Ang mga basurang
10:18pwedeng sunugin
10:19gaya ng papel,
10:21non-recyclable
10:22o single-use plastics,
10:24tuyong dahon,
10:25mga kahoy,
10:26tela,
10:27at iba pang
10:27non-hazardless waste
10:29ay dinadala sa
10:30combustion chamber
10:31kung saan sinusunog
10:33ang mga ito
10:34sa mataas na temperatura.
10:36Ang init mula rito
10:38ay ginagamit
10:39para i-convert
10:40ang tubig sa steam.
10:42Ang steam naman
10:44ang siyang magpapaandar
10:46sa generator
10:46na magpoproduce
10:48ng kuryente.
10:50Ang Waste to Energy
10:51technology
10:52ay ginagamit na
10:53ng mayayamang bansa.
10:55Ang enerhiyang
10:57nagagawa
10:57ay depende sa laki
10:58at lawak ng planta.
11:01Sa Amerika,
11:01ang isang pangkaraniwang
11:03Waste to Energy plant
11:05ay nakakagawa
11:06ng dibababa
11:07sa 550 kilowatt hours
11:09na enerhiya
11:10kada isang tonelada
11:12ng basura.
11:13Kung gagamitin niyan
11:15sa Pilipinas,
11:16sapat ang enerhiyang yan
11:17para sa supply
11:18ng kuryente
11:19sa isang buwan
11:20ng halos tatlong bahay
11:22na kumukonsumo
11:23ng 200 kilowatt hours
11:25per month
11:26o di kaya'y limang bahay
11:29ng low-income households
11:30na nasa 100 kilowatt hour
11:33lang per month
11:33ang konsumo.
11:35Pero ang kapalit
11:36naman daw nito
11:37ay polusyong
11:38nakakasira
11:39sa kalikasan.
11:40Yung electricity
11:41na ginagenerate
11:42ng WTE,
11:43it does not cancel out
11:45yung polusyon
11:46na ginagawa kanya.
11:48It's fundamentally harmful
11:50and it also contributes
11:52to climate change.
11:53Ang daming problema
11:54na nire-release
11:55ng WTE
11:57na with us
11:59it outweighs
12:00yung benefit niya
12:01na pag-generate
12:04ng electricity.
12:05It's dirty energy.
12:07Sa isang roundtable discussion
12:08na hosted ng Oceana,
12:10isang respetadong
12:11marine conservation organization,
12:14ipinunto ng ilang eksperto
12:16na ang waste to energy
12:17ay posibleng magdulot
12:19ng toxic pollutant
12:20sa hangin,
12:21pati na ng nakalalasong
12:23wastewater at abo
12:25na naglalaman
12:26ng toxic metals
12:27at organic compounds.
12:29Maari daw nitong
12:31makontaminate
12:32ang tubig at lupa
12:33na nakapaligid
12:34sa waste to energy facility.
12:37Isa sa mga pollutant
12:38na nagmumula rito
12:40ay ang highly toxic
12:41na dioxin.
12:42Oras na humalo ito
12:44sa lupa,
12:45pwede itong mapunta
12:46sa ating food sources.
12:48Kapag nakapasok ito
12:50sa katawan ng tao,
12:51nananatili ang toxin
12:53sa loob ng maraming taon,
12:55at posibleng magdulot
12:56ng cancer,
12:57malalang skin problems,
12:59at damage
13:00sa immune system.
13:02Ayon din sa ilang eksperto,
13:04posibleng maging problema
13:06ang kakulangan
13:07ng mga landfills
13:07sa Pilipinas.
13:09Bagaman babawasan ito
13:11ang basura,
13:12kinakailangan daw
13:13ng specialized landfill
13:14para sa disposal
13:16ng toxic ash
13:17at iba pang byproducts
13:19ng waste to energy.
13:20Even si House Bill 9157
13:24or yung Waste to Energy Act,
13:25it actually recognizes
13:27na yung mga residue
13:28from waste to energy
13:30facilities
13:30should still be managed
13:32and disposed
13:33in landfills.
13:34Yung thermal WP
13:35in particular
13:36cannot actually
13:37make garbage disappear.
13:39Hindi mawawala yung basura.
13:40It actually
13:41just transforms
13:42one problem
13:43into another problem.
13:44Sa ikalimang
13:46State of the Nation
13:47address
13:47ni Pangulong
13:48Ferdinand Bongbong Marcos,
13:50ibinida niya
13:51ang pagbabago
13:51sa solid waste management
13:53ng ating bansa.
13:54One systemic intervention
13:56is to update
13:57our 25-year-old
13:59Ecological Solid Waste
14:01Management Act,
14:02aligning it
14:03with modern
14:04waste management practices
14:05such as
14:06waste to energy
14:07and waste treatment
14:08technology.
14:09Itong May 2026,
14:12naipasa na sa ikatlo
14:13at huling pagbasa
14:14ang House Bill
14:15No. 9157
14:17o Waste to Energy Act.
14:19Alinsunod dito,
14:21ang operasyon
14:22ng waste to energy
14:22facilities
14:23ay dapat sumusunod
14:25sa Solid Waste
14:26Management System
14:27na nakasaad
14:28sa Republic Act
14:299003
14:30o ang Ecological
14:32Solid Waste
14:33Management Act
14:34of 2000.
14:35Dapat ding
14:36regular na imomonitor
14:38ng DNR
14:39ang emission
14:39sa waste to energy
14:41para matiyak
14:42na hindi
14:42nalalabag
14:43ang environmental
14:44loss
14:44ng bansa.
14:46Bukod sa DNR,
14:48inaatasan din
14:49ang panukala
14:49ang iba pang
14:50ahensya
14:51na gumawa
14:52ng mga pulisiya
14:53para sa maayos
14:54na pagpapalakad
14:55ng waste to energy
14:57facilities.
14:58We have
14:59landmark laws
15:00like the
15:01RA 9003
15:03or the
15:04Ecological
15:05Solid Waste
15:05Management Act
15:06and even that
15:07na existing
15:09for 25 years
15:10already.
15:11Hindi natin
15:11siya ma-implement
15:12at its fullest.
15:13Tapos gagawa pa tayo
15:14ng another measure
15:15now
15:16na
15:17hindi pa tayo
15:18makasigurado
15:19kung kaya din
15:20nating ma-implement
15:21siya.
15:21Pero ang tanong,
15:22ano nga ba
15:23ang mas efektibong
15:24solusyon?
15:24Ang pag-manage
15:25sa basura
15:26kapag naipon na ito?
15:27O ang paggawa
15:28ng mahakbang
15:28para tuluyan
15:29nang mabawasan
15:30ang basura
15:31sa ating bansa?
15:31Yung mga
15:32facilities na ito
15:33kailangan niya
15:34ng predictable
15:35supply ng basura.
15:36Umaasa nga tayo
15:37sa continuous
15:38supply ng basura
15:39para gumana ito.
15:41So it doesn't
15:42address
15:43yung problema
15:44natin sa basura
15:45and in fact
15:45it can encourage
15:46na okay lang
15:47tayong mag-umawa
15:49ng basura
15:49kasi may mga
15:50WTE facilities
15:51naman tayo.
15:52When in fact
15:52ang goal is
15:53dapat wala tayong
15:54basura to begin with
15:56or hindi tayo
15:56gumawa ng basura
15:57to begin with.
15:58Ako,
15:59Sibon Aquino
15:59para sa GMA News.
16:01Kung ang basura
16:02pwede raw gawing kuryente
16:03yung mga puno
16:04namang kaya
16:05pwede kayang
16:05ilipat-lipat
16:06sa iba't-ibang lugar
16:07sa halik na putulin?
16:08Yan ang tinatawag
16:10na earth balling.
16:11Naging usapin
16:12ng earth balling
16:12matapos yung
16:13pagputuluman
16:14ng mga puno
16:15sa Quirino Avenue
16:16para sa
16:17Southern Access Lake
16:18Expressway
16:18o SALEX
16:19project
16:20nitong Mayo.
16:21Ayos sa pamunuan
16:22ng SALEX
16:22bahagi raw ito
16:24ng multi-step
16:24technical process
16:25ang ginagawang
16:27earth balling.
16:28Inimbestiga naman
16:29daw ng DENR
16:30kuminalabag na
16:30environmental protocols
16:32sa pagsasagawa nito.
16:33Pero gaano nga bang
16:34kaligtas
16:35ang prosesong ito
16:36para sa mga puno?
16:37sa pagsasagawa nito.
17:07sa pagsasagawa nito.
17:24sa pagsasagawa nito.
18:06Transcription by CastingWords
18:36Transcription by CastingWords
18:49Transcription by CastingWords
19:36Transcription by CastingWords
20:06Transcription by CastingWords
20:36Transcription by CastingWords
21:06Transcription by CastingWords
21:36Transcription by CastingWords
21:41Transcription by CastingWords
21:57Transcription by CastingWords
22:03Transcription by CastingWords
22:29Transcription by CastingWords
22:38Transcription by CastingWords
22:47Transcription by CastingWords
22:55Transcription by CastingWords
23:19Transcription by CastingWords
23:23Transcription by CastingWords
23:54Transcription by CastingWords
24:26and Natural Resources
24:30Transcription by CastingWords
24:34May mga system
25:32at ang supply
25:34Unang ginagawa ang site
26:04assessment.
26:16Transcription by CastingWords
26:31Transcription by CastingWords
26:51Transcription by CastingWords
27:20Transcription by CastingWords
28:53Transcription by CastingWords
28:58Transcription by CastingWords

Recommended