- 2 days ago
Sa paghahanap ni Howie Severino ng lugar kung saan maraming matatandang nananatiling malakas at aktibo, binisita niya ang Benguet at nakilala ang mga elder na patuloy na nagtatanim at namumuhay malapit sa kanilang pamilya at komunidad. Kabilang dito si Lola Marta na umabot na sa 100 taong gulang.
Ano nga ba ang maaari nating matutuhan sa paraan ng kanilang pamumuhay para sa malusog at aktibong pagtanda?
Ano nga ba ang maaari nating matutuhan sa paraan ng kanilang pamumuhay para sa malusog at aktibong pagtanda?
Category
🎈
FunTranscript
00:11Ito ang gusto ko sa probinsya.
00:14Nakasasakay ng top load sa gym.
00:18Nitong nakaraang Hulyo,
00:20naging 65 taon na ako.
00:245 taon na akong senior citizen.
00:28Ano ba ang unang pumapasok sa isip natin kapag sinasabing pagtanda?
00:36Ito ba?
00:39Ganito ba?
00:41O siya ba?
00:44Mahigit apat na dekada na akong journalist.
00:49Pero sa totoo lang at hindi sa nagmamayabang.
00:54Wala akong maisip na ginagawa ko noon
01:01na hindi ko na kayang gawin ngayon.
01:11Maaring mapalad lang ako.
01:14Ngunit batid ko naman na walang forever.
01:16Lalo na nung nagkamatinding COVID ako sa unang bugso ng pandemya.
01:27Kaya tulad ng iba,
01:29may bucket list ako.
01:31Nakahanay ang mga nais ko pang maranasan,
01:34mapuntahan,
01:36at makilala.
01:39Sa mabundok na probinsya ng Benguet,
01:43may mga tagong lugar na pangarap kong marating.
01:48May isa na talagang hindi raw pang edad lolo.
01:56At meron namang lugar kung saan
01:59ang katulad ko maituturing pa raw
02:01na baguets.
02:15Sa pagkakatoong ito,
02:18isang tropa ng rock climbers na Tegabagyo
02:20ang kasama ko.
02:21Ang tagulan ay hindi raw tamang panahon
02:24para tumungo sa ilog ng ambong dolan
02:27sa Tublay Benguet.
02:28Ngunit,
02:29isa ito sa mga nasa bucket list ko.
02:32At maaring hindi ko na mararating
02:34kung maghihintay pa ako.
02:37Gano'ng katagal na kayo nagpumunta rito?
02:39Around more than 20 years.
02:4320 years na?
02:44Yes.
02:47Bike,
02:48climb,
02:49or ano lang,
02:51or mag-cave.
02:53Paano ba ito nag-start?
02:54Paano kayo nag-start dyan?
02:57Noo.
02:59Bali yung caving
03:00kasi talaga hindi na tayo dyan sa ambong doon.
03:03Okay, may caves na na yan.
03:04Bingao, ngao,
03:05and paterno cave.
03:07And lagi namin nadadaanan
03:09yung mga boulders
03:10sa gilip ng
03:13kalsada.
03:15naglalamin ng crash pad.
03:16Dyan ay namin
03:17mag-work.
03:18Nagkaklimb na kayo nun?
03:19Yes.
03:24Okay.
03:25Adam!
03:26Salamat at
03:27pagdating namin
03:28maganda ang palahon.
03:31Let's go down.
03:37Bababa na kami ng tropa
03:38dito sa ilog.
03:39Yung matagal ko nang pinapangarap
03:41na ambong doon.
03:46Tawag dito, crash pads.
03:49Yan yung nalatag yan
03:50sa ilalim ng mga climber
03:51para kung mahulog,
03:53kasama yun sa sport na to,
03:55ay
03:56iwas
03:57serious injury.
03:59Pero,
03:59may dahilan kung bakit
04:00ito'y tinatawag na
04:02extreme sport.
04:03Kasi nangangailangan nga
04:05ng ganito.
04:18Daan-daang taon
04:19nang hinubog
04:20ng kalikasan
04:21ang mga bato rito.
04:23Dahil sa patuloy
04:24na pagulan
04:25at pagbabago
04:26ng klima,
04:27nabuo
04:28ang iba't-ibang
04:29hugis
04:29at bitak
04:30na pwedeng hawakan
04:31o patungan
04:32ng paa.
04:34Kaya,
04:35halos bawat bato
04:36ay may sariling hamon
04:37at ruta
04:38na sinusubukang
04:40akyatin
04:40ng bouldering
04:42enthusiasts.
04:47Kasama ko
04:48ang isang grupo
04:48ng mga bihasang
04:49climber
04:50na sanay ng akyatin
04:51ang mga batong ito.
04:59Ang mga
05:00kwarentahin
05:01na sinarey
05:02ang tumatayong
05:04leader
05:04ng grupo
05:05sina Mike
05:07at Xavier
05:08ang mga
05:09trentahin
05:10na sina Roy
05:11Toots
05:12at Richard
05:14at ang
05:15limangput-anim
05:16na taong gulang
05:17na si Osnay.
05:20Bago ko
05:20sinubukang
05:21akyatin
05:22ang batong ito,
05:23ipinakita muna
05:24sa akin
05:25ang tanging babae
05:25sa grupo
05:26na si Toots
05:27ang tamang
05:28mga hakbang.
05:44Kailangan
05:44ng sapat
05:45na lakas
05:45ng katawan,
05:46balanse
05:47at teknik
05:49para
05:50maiangat
05:50ang sarili.
05:52Hindi rin
05:52sapat
05:53ang pwersa lang.
06:02Sa ilang bahagi
06:03ng bato,
06:04maliit
06:05na uka
06:05lang
06:06ang maaring
06:06kapitan.
06:10Kailangan
06:10pag-aralan
06:11kung saan
06:12ilalagay
06:12ang mga paa
06:13at kung saan
06:14pinakaligtas
06:16pumawa.
06:17Minsan,
06:18mga dulo
06:19lang ng mga
06:19daliri
06:20ang umaalalay
06:21sa bigat
06:22ng buong
06:22katawan.
06:23Kung titignan,
06:25simple lang
06:26para kay Toots
06:27ang pag-akyat
06:27mula sa ilalim
06:28ng bato.
06:29At gamit
06:31ang mga
06:31tamang
06:31estilo,
06:32madali
06:33siyang
06:33naka-ascend
06:34o nakarating
06:35sa tuktok
06:36nito.
06:38Mukhang
06:38mahirap ha.
06:48Nice watch!
06:59Ang pinaka-senior
07:00sa kanila,
07:01di hamak
07:02na mas bata
07:03sa akin.
07:07Dekada 90
07:08nang tawagin
07:09si Osnay
07:10Sevilla
07:10sa Cordillera
07:11mula sa
07:12Los Baños,
07:12Laguna.
07:15Lumipat ka rito
07:16galing sa
07:17Patag.
07:18Kung bagaan?
07:19You're a born
07:20lowlander.
07:22Ngayon,
07:23tingin mo sa
07:23sirili mo?
07:24Highlander ka na?
07:25Yes.
07:26Siguro may
07:27co-consider ko
07:28na taga
07:29dito na po ako.
07:30At salamat po
07:32sa mga
07:32nag-adapt
07:33dito
07:33at pag-cup-cup
07:35dito
07:35ng mga
07:35taga dito
07:36mismo.
07:37So,
07:37paano naiiba
07:38yung buhay
07:38sa
07:40kabundukan?
07:41Number one,
07:42mapapansin mo
07:42yung environment
07:43natin.
07:44Okay?
07:45Fresh air.
07:46At marami pa pong
07:47available na
07:48pagkain.
07:48Makikita mo rin po
07:49yung mga fresh
07:50na pagkain dito.
07:51So,
07:52sa tingin mo
07:53nakatulong
07:54sa kalusugan mo
07:55at nagpalakas
07:56sa katawan mo
07:56ang pagtira
07:58dito?
07:59Malaki po.
08:00Bilang
08:00naniniwala
08:02at
08:03nagtatangkilik
08:04ng nature,
08:06malaki po yung
08:07nakawakong
08:08peace of mind
08:08sa lugar na ito.
08:10Hindi po tayo
08:11nagahabulan
08:11ng buhay dito.
08:12So, sumadaling sabi,
08:13wala kang regret
08:14sa paglipat dito?
08:15Wala po.
08:17Walang wala po.
08:18Kaya isang dahilan po
08:19na nandito pa rin tayo
08:20hanggang ngayon,
08:21since 90s,
08:23yung
08:24yung pong
08:25na-experience natin
08:26at binibigay
08:27ng lugar
08:27para sa'yo.
08:30Ayon sa
08:31pinakahuling
08:32pag-aara
08:32ng Philippine
08:33Statistics
08:33Authority,
08:35ang probinsya
08:36ng Benguet
08:37ang may
08:37pinakamataas
08:38na Human
08:39Development
08:39Index
08:40sa Pilipinas.
08:42Isa itong sukatan
08:43ng quality of life
08:45o kalidad
08:46ng pamumuhay
08:47batay sa inaasahang
08:49haba ng buhay,
08:51antas ng edukasyon
08:52at kabuhayan.
08:57Ibig sabihin,
08:58mas maganda
08:59ang kalagay
08:59ng mga residente
09:00ng Benguet
09:01kumpara sa karamihan
09:02ng lugar
09:03sa Pilipinas.
09:06kaya
09:07nakamamang
09:07isipin
09:08na ayon
09:09mismo
09:09sa pamahalan.
09:10Mataas
09:11ang quality
09:11of life
09:12dito
09:12kahit
09:13wala
09:14ang mga
09:14karaniwang
09:15simbolo
09:15ng itinuturing
09:16na kaunlaran
09:17katulad ng
09:18malls
09:19at fast food.
09:22Bihira rito
09:24ang mga
09:24mansyon
09:27at
09:28mamahaling
09:29kotse.
09:33Ano nga ba
09:34ang meron
09:36sa Benguet?
09:45Tumuloy kami
09:46sa barangay
09:46ambasador
09:47sa bayan
09:48pa rin
09:48ng Tublay.
09:51Doon namin
09:52nakilala
09:53si Lola Marta.
09:56Sinaay si
09:57Howie
09:58Sabirino.
09:59Is it
10:00si Lola Marta?
10:01Ah, ah, ah.
10:02Hindi na.
10:05Salamat.
10:06Salami.
10:07Silaay.
10:09Salamat sa
10:10pagtanggap.
10:11Nakabi,
10:12salamat
10:13kayo
10:13inan-anusan
10:14nyo
10:14inmedit
10:15walay
10:16mi.
10:16Kayo
10:17kitaan
10:18na kami.
10:21Nagahanap
10:22talaga kami
10:22yung
10:22mga
10:23katulad
10:24nyo
10:24para
10:24malaman
10:25paano
10:26bang
10:27tumanda
10:28na
10:28malakas pa
10:29at
10:31nakakahalubilo
10:32pa sa kapwa.
10:33Anong pakiramdam
10:34ng
10:34100?
10:42lahat kami
10:43mas bata
10:43sa inyo
10:44pero gusto
10:44namin
10:44din
10:46tumanda
10:46ng
10:47malakas pa
10:48yung iba
10:49sa kanila
10:50kahit matanda
10:51na gusto
10:51pa rin
10:51umaakit
10:52sa bundok
10:52sa mga
10:53bato
10:53anong
10:54anong
10:54maipapayo
10:55nyo
10:55sa amin
10:56para
10:57tumanda
10:58rin
10:58katulad
10:58nyo?
10:59Man
10:59dinan
11:00man
11:01matikid
11:02nan
11:02balalong
11:03ka
11:04bumikas
11:06bumikas
11:07kamutla
11:08pero
11:09may isa
11:10pa raw
11:11sikreto
11:11si Lola
11:12Marta
11:12kung bakit
11:13marahil
11:13humaba
11:14ang kanyang
11:14buhay.
11:15Ano yung
11:16kinagod
11:17kaun
11:17yan?
11:18Ano yung
11:18kinain
11:18kanina?
11:20Kabuti.
11:24Kabuti
11:24kinangko.
11:27May itatunong
11:29ako
11:29tungkol sa
11:30kamote
11:30kasi nga
11:31sa Maynila
11:32kung saan kami
11:33at sa
11:34maraming lugar
11:35sa Patag
11:36ay
11:37ang mga tao
11:38doon
11:38ay mababa
11:39po ang
11:39tingin sa
11:40kamote.
11:40Anong
11:41pwede
11:42nyong
11:42sabihin
11:42sa kanila?
11:43Mas nagayam
11:44nung
11:44kasla
11:45kaagsalo
11:46isong
11:46nukitkita
11:48ang
11:48kasla
11:48matikang
11:50nung
11:51biag
11:52muti
11:53sur
11:53sur
11:53bal
11:53mababa
11:54na
11:54ule
11:55awan
11:55ima
11:55si
11:55di
11:55kamote
11:56biag
11:57muti
11:58mas
11:59sel
11:59bal
11:59mo
12:00kita
12:00akje
12:01uubing
12:01tatah
12:02madi
12:03dati
12:03kamote
12:04nga
12:05mangan
12:05so
12:05ng
12:05ayina
12:06yan
12:06dide
12:06apuk
12:07ule
12:08ng
12:08lo
12:09tut
12:09diti
12:10kamote
12:10madi
12:11dange
12:11mangan
12:12tahan
12:13dange
12:13iluam
12:14nge
12:15mga
12:15kamingan
12:15iluam
12:16mas
12:16apul
12:17nga
12:21The context that he said is that the trees, the wood, because they didn't have the same thing,
12:29they didn't have the same thing. So that's all they have to survive.
12:36It's also important that you can join your family.
12:42Because there are a lot of places in the Philippines where children come from,
12:47they become an OFW, they come to other provinces,
12:50but we can see that they're here, they're here, they're here,
12:55so it's important to know.
12:57Happy birthday to you!
13:01Happy birthday to you!
13:07Nito lang Marso, nagdiwang ng kaarawan si Lola Marta kasama ang kanyang mga mahal sa buhay.
13:18Bilang pagkilala sa mga Pilipinong umaabot sa isang daang taong gulang,
13:24isa sa mga benepisyong ibinibigay ng pamahalaan ang 100,000 pesos na cash gift
13:30sa ilaloy ng batas na Centenarians Act.
13:35Ang apunyang si Tagay ang araw-araw na nag-aalaga sa kanya.
13:40So Lola, ako po si Howie Severino.
13:44Kasi ang kwento sa amin ay marami pa rin kayong ginagawa.
13:53Dakar swami na pag-araw na pagpagnak ang pagkong pagkong pagkawang ang pangkong pagkong pagkong pumo ibinibigin.
14:09Ang pagkong pagkong pagkong pagkong pagkong pagkong Gatawang ang tuktugaw.
14:14It's a good idea to help.
14:25It's still a good idea, and it's still a good idea.
14:31What can you do at home or at home?
14:36It's also a good idea.
14:38It's too hard to eat, I'm always hungry.
14:43I'm hungry, I'm hungry.
14:46I'm hungry, I'm hungry.
14:49I'm hungry, I'm hungry.
14:51I'm hungry, I'm hungry.
14:55I'm hungry, I'm hungry, I'm hungry.
14:58I'm hungry, I'm hungry.
15:00Walang strictong diet si Lola Marta,
15:03pero iba't iba ang kanyang inuulak.
15:05Equal to the home,
15:09when it is in the house,
15:12the home will feed and feed.
15:19We have gone to the house.
15:23We are now looking to see how to be known.
15:27We have to see how we have eaten.
15:31The isda.
15:32They're going to go to the island.
15:33At the first time,
15:53it's time for his siesta.
15:55At the first time,
16:01Akala ko,
16:01tapos na ang paghanga ko
16:03kay Lola Marta.
16:04Pero,
16:05ang isa pang plot twist,
16:08si Lola ay climber din pala.
16:14Kung maning-mane ang malalaking bato
16:17para sa mga millennial,
16:18sisiyaw naman ang matarik na hagdad
16:20para sa isang sentenarya.
16:27Pinipilit na mga anak niya
16:28na matulog na lang siya sa baba
16:30para mabawasan din ang kaba nila.
16:36Pero si Lola,
16:38may katigasan din ang ulo.
16:40At sa huli,
16:42siya pa rin ang nasusunod.
16:47Sa haba ng panahon niyang nagsasaka sa bundok,
16:50ano nga naman ang kaunting akyap
16:53para makaiglib?
17:00Noong simula ng bagong milenya,
17:02lumabas ang terminong Blue Zone.
17:05Ayon sa mga mananaliksik,
17:07ito ay mga lugar sa mundo
17:08kung saan ang mga residente
17:10ay may mahahaba at mululusog na buhay.
17:14Wala pang pananaliksik
17:16kung meron bang ganitong lugar sa Pilipinas.
17:19Pero ang nasaksihan namin sa bengget
17:21pwedeng maging pambato rito.
17:24Lahat kayang magkakamag-anak ba?
17:25Yes, sir.
17:27No place like home.
17:30Kaya,
17:31we enjoyed our life
17:32or ano,
17:35ganito kami.
17:37Na ano,
17:38we enjoyed very much
17:39our life
17:41kahit sa bundok.
17:42Dito kami sa bundok.
17:46Ang bundok ba,
17:47si tingin nyo,
17:48ay nakakalakas?
17:49Nakakabuti ba sa tao?
17:51Pagtumira sa bundok?
17:53Yes,
17:54kasi fresh air.
17:57Naglalakad ka.
17:58Ang sarap-sarap ng singoy ng hangin.
18:00Pag lalo pa pumakit ka sa bundok.
18:04Saya-saya.
18:05Isa sa mga katangiang matatagpuan
18:08sa isang blue zone
18:09ay ang pagkakaroon ng malakas na kumanidad
18:12at matagalang pagkakaibigan.
18:15Ang ganda ng samahan namin
18:17at saka
18:19may pagkakataon na nagkukwintuan kami.
18:22Ganon na.
18:23Nag-ano kami ng
18:24kung may problema ng isa.
18:27Nag-shishare kami.
18:28Ganon.
18:29Kaya maganda rin nung
18:30sabay-sabay kami nagtatrabaho
18:32na
18:34mga senior
18:35na yung
18:36kaya namin gawin
18:38yung ginagawa namin.
18:40Kaya
18:40enjoy naman yung ginagawa namin
18:43na mga senior.
18:45May banding rin kaming mga senior.
18:48Ganon.
18:49Kasi may kunting maretis.
18:51Kaya
18:51may tumasa niya.
18:59Hindi nalalayo sa lugar ni Lola Marta
19:01na kilala namin
19:03ang 73 taong gulang
19:05na si Lola Rosita.
19:06Baka lang hindi yun kaya ito.
19:09Nadaanan dito.
19:10Araw-araw tinatahak niya
19:13ang maputik
19:13at madulas na daan
19:14pababa
19:15sa kanyang flower farm.
19:39Bukod sa tubig at pag-aalaga,
19:42may ibang paglalambing si Lola Rosita
19:44sa kanya mga bulaklak na anturyo.
19:53Para mga sanggol na kinakantahan
19:56at kinakausang.
19:59Para saan kayo bumabangon
20:02araw-araw?
20:03Ito nga eh.
20:05Para bisitain itong garden
20:07at saka
20:09dahil wala namang yung mga bata
20:12na mga brunta sa eskwalahan
20:15eh dito na lang.
20:18Kumbaga sila na yung mga alaga mo?
20:21Every 4 o'clock,
20:224.30 o'clock o'clock.
20:23Nakakahaba ba ng buhay
20:25ang pagga-garden?
20:26Siyempre dahil malibang iyon ko.
20:30Hindi ang buhay eh mas masaya
20:35pag nandito ka sa garden
20:37at maka may ginagawa ka.
20:43Hindi nila alam dito ang konsepto ng Blue Zone
20:47pero tila likas na sa kanila ito.
20:52Ayon sa mga mananaliksik,
20:54sa karamihan ng Blue Zone sa mundo
20:56ang mga residente ay mahilig mag-hardin.
21:04May katangian ng mga nakilalo kong matatanda
21:07sa Benguet
21:08na hindi gaanong natatalakay
21:10sa usapin ng Blue Zone.
21:13Halos lahat sila
21:15may sariling lupang namana sa mga ninuno.
21:18Kahit hindi malalaki,
21:20sapat ang lupa nila para mabuhay
21:22at manatili sa kanilang pinagmulan.
21:28Ang mga bato at ilog naman ng Ambongdola
21:31ay walang may-ari.
21:33Lahat pwede makinaba.
21:35Ngunit napansin ko na walang basura
21:38at graffiti rito.
21:41Halos sagrado ito para sa rock climbers
21:44na taga Benguet at Baguio.
21:48At tinitiyak nila na ligtas
21:50ang mga dayo patulad ko.
21:52Isang senior citizen
21:54na may kailangan pang gawin
21:56habang may panahon.
22:03tedarig pang gawin
22:07kampung
22:25– Black basketball bat
22:29Honestly, I've had a few years of rock climbing.
22:33I didn't have any changes, but I didn't have any fun.
22:39I just wanted my son, Gen Z, Alan,
22:47who was in competition.
22:57He's left on the clock.
23:00Alan is our first player.
23:08Kamakailan, may napansin akong pagbabago sa buhay ko.
23:11Kahit saan ako pumunta, sa gym man o opisina,
23:15madalas ako na ang pinakamatanda.
23:22Kaya sadya kami naghanap dito ng champion sa pagka senior
23:26para alamin kung paano maaaring tumanda ng ganito.
23:31So, kahapon, sabay-sabay natin nakilala si Lola, Marta.
23:41Ano yung naging feeling nyo pagkatapos nyo siyang mainkwentro?
23:46Personally sa akin, na-inspire ako.
23:51Naadot ba ako dun?
23:53Kasi parang ang sayi eh.
23:56At the age of 100, nakakapaglakan pa siya.
24:02Nakaka...
24:03Nakakapag...
24:04Ano?
24:05Nakilala niya pa yung mga apo niya,
24:08yung mga pamangkin, or anong...
24:11Kasi at this age,
24:14sa akin din, may mga kaibigan na akong namatay.
24:18Personally ako, yung anak ko, namatayan na rin ako.
24:22Hmm.
24:27Sorry.
24:33Ilan taon yung anak mo noon?
24:36Oh.
24:36Sixteen.
24:37Sixteen.
24:46Sorry.
24:48Na-trigger na naman ako doon kasi...
24:50Yan nga, lagi ako nasa Ambongdolan noon.
24:53Pag-uwi ko, tinawagan ako.
24:55Yung laging na-ano sa akin ah.
24:58Yung anak ko yung na-ano ko na...
25:01Ang na-ano ko na-alala ko.
25:04Masyado na ako nagbibigyan ng time sa climbing.
25:28Ano nangyay sa kanya?
25:30Nalunod sa...
25:31Sa isang parang false na pinupuntahan din namin nung bata kami.
25:36Hmm.
25:36Saan to?
25:37Sa Camp 6, Cannon Road.
25:41Hmm.
25:41Sino kasama niya noon?
25:43Mga ka-klase niya.
25:44Parang yung typical na tapos na yung klase, tara doon.
25:48Nagpaalam siya sa lola niya na pupunta sa school.
25:54Then morning tinawagan ako parang,
25:57kilala mo ba't yun?
25:58Pinang kinabahan na ako naman.
26:00Tapos yun, nalunod na pala siya.
26:03Condolence.
26:09Hindi na mararanasan ang anak ni Ray ang ambong dola.
26:13Isang mahabding paalala na sa kabila ng mga takot nating tumanda,
26:19may mga minamahal tayo na naagawan ang pagkakataon ng mahabang buhay.
26:27Kaya, hindi man ako kasinlakas at liksina ng mga mas bata sa akin.
26:33Hindi bale.
26:36Sa edad kong ito, nakarating pa rin ako rito.
26:41Sapat na yun.
26:44Mula sa Ambongdolan sa Tublay, Benguet.
26:48Ako si Howie Severino.
26:51At ito ang Eyewitness.
26:53Mula sa Pohes.
27:05Mula sa Pohes.
27:06You
Comments