00:00Makedonya cephesi, Osmanlı'nın var derde kaybolan gücü.
00:04Birinci Balkan Savaşı'nın ikinci büyük cephesi Makedonya'dır.
00:08Osmanlı ordusu için bu bölge sadece bir toprak parçası değil.
00:12Yüzyıllardır Rumeli kalbinin attığı yerdi.
00:15Manastır, Üsküp, Kumonova her biri Osmanlı kültürünün izleriyle doluydu.
00:20Ama 1912 sonbaharında bu topraklar Avrupa'nın yeni milliyetçi güçlerinin kıskacına girdi.
00:26Sırbistan, Kuzey'den, Bulgaristan, Doğu'dan, Yunanistan, Güney'den aynı hedefe yönelmişti.
00:31Osmanlı'yı Makedonya'dan tamamen silmek.
00:35Osmanlı Makedonya'da yıllardır iç karışıklıklarla boğuşuyordu.
00:401908'deki Jön Türk devriminden sonra bölgede otorite zayıflamış,
00:44Arnavut isyanları, Makedon komitacılar, Bulgar çeteleri ve Yunan isyancılar sürekli ayaklanmalar çıkarıyordu.
00:51Savaş başladığında Osmanlı ordusu zaten yorgun, morali kırılmış ve dağınık haldeydi.
00:58Makedonya'daki Osmanlı kuvvetlerinin berkemiğini Vardar ordusu oluşturuyordu.
01:02Bu ordu adını Makedonya'yı ikiye bölen Vardar nehrinden almıştı.
01:06Ancak kağıt üzerinde 120 bin kişilik görünen bu ordu cephede 70 bin civarında etkin askerden oluşuyordu.
01:13Birliklerin çoğu eksik teçhizatlıydı.
01:16Topçu desteği sınırlıydı.
01:18Haberleşme zayıftı.
01:20Komutanlık görevi Ali Rıza Paşa'ya verilmişti.
01:23Ancak o da hem siyasi baskı altında hem de yetersiz istihbaratla hareket ediyordu.
01:28Sırbistan savaş öncesinde çok iyi hazırlanmıştı.
01:31Komutan Radomir Putnik, Rus subaylarının yardımıyla kapsamlı bir saldırı planı hazırlamıştı.
01:37Amaç Osmanlı'nın Vardar ordusunu kuzeyde Kumanova ovasında imha etmekti.
01:42Sırp ordusu 3 ana kol ordudan oluşuyordu.
01:44Birinci ordu 130 bin asker, ikinci ordu 75 bin asker, üçüncü ordu 65 bin asker.
01:51Toplamda yaklaşık 270 bin kişilik modern bir güç Osmanlı'nın karşısına çıkıyordu.
01:57Topçu desteği güçlüydü.
01:59400'den fazla ağır sahra topu vardı.
02:01Sırp ordusu demir yolu hattı üzerinde sürekli ikmal alabiliyor Rusya'dan mermi ve cephane yardımı görüyordu.
02:07Ama asıl avantajları başka bir şeydi.
02:10Coğrafya bilgisi ve iletişim üstünlüğü.
02:12Telgraf hatları ve keşif birimleri Osmanlı'nın nerede konuşlandığını neredeyse adım adım takip ediyordu.
02:19Savaşın ilk büyük çatışması Kumanova ovasında yaşandı.
02:22Burası Üskübün kuzeyinde geniş ama savunması zor bir düzlük alandı.
02:26Osmanlı ordusu buraya yerleştiğinde ne topçu mevzilerini sağlamlaştırmıştı ne de düşmanın yaklaşma hızını tahmin edebilmişti.
02:33Sabahın erken saatlerinde sis çökmüştü.
02:36Sırp ordusu sessizce mevzilenmiş topçu birlikleri dağ tipilerine konuşlanmıştı.
02:4123 Ekim sabahı saat 5'te Sırp topçuları Osmanlı mevzilerine ateş açtı.
02:46Kısa sürede Osmanlı hatları karıştı.
02:48İletişim kopmuş emir zinciri dağılmıştı.
02:51Bazı birlikler geri çekilirken diğerleri hala savaşın başladığını fark edememişti.
02:57Ali Rıza Paşa karargahında çaresizce emiri yağdırıyordu ama haberleşme telgraf hatları kesilmişti.
03:04Topçu desteği neredeyse yoktu.
03:05Osmanlı toplarının çoğu bataklığa saplanmıştı.
03:08Sırp piyadeleri Osmanlı siperlerine daldı.
03:11Kısa sürede ön hatlar düştü.
03:13Osmanlı 24 saat içinde Kumanova'dan çekilmek zorunda kaldı.
03:16Bu savaş yalnızca askeri değil psikolojik bir felaketti.
03:20Binlerce asker şehit oldu.
03:22On binlercesi esir düştü.
03:23Osmanlı subaylarının çoğu ordunun çözülüşünü çaresizce izliyordu.
03:27Vardar ordusunun morali tamamen çöktü.
03:30Kumanova'dan çekilen Osmanlı birlikleri güneye Manastır'a doğru çekildi.
03:34Burası Osmanlı için tarihi bir şehirdi.
03:39Sırp ordusu takibi sürdürdü.
03:41Manastır çevresindeki dağlar kışın erken bastırmasıyla karla kaplanmıştı.
03:46Osmanlı askerleri aç, yorgun, moral olarak bitmişti.
03:49Topçu mühimmatı tükenmiş bazı birlikler tüfeklerini bile kaybetmişti.
03:55Ali Rıza Paşa Manastır'ı savunmaya karar verdi ama artık geç kalınmıştı.
04:0116 Kasım sabahı sır topçuları şehri bombalamaya başladı.
04:05Üç gün süren çatışmada Osmanlı hatları birer birer çöktü.
04:08Manastır'ın etrafındaki köyler yandı.
04:11Yüzlerce sivil hayatını kaybetti.
04:1419 Kasım'da Osmanlı ordusu tamamen dağıldı.
04:17Ali Rıza Paşa kalan askerleriyle yan yan yönüne çekildi.
04:22Makedonya cephesinde savaşmak sadece düşmanla değil doğayla da savaşmaktı.
04:26Soğuk, açlık, tifüs ve yorgunluk binlerce askeri öldürdü.
04:29Daha yolları çamur içindeydi.
04:31Osmanlı ordusunda İHŞ sistemi çökmüştü.
04:35Birçok asker savaşın sonuna kadar sıcak yemek yiyemedi.
04:38Makedonya cephesinin çökmesi Osmanlı'nın Balkanlardaki hakimiyetinin sonu anlamına geldi.
04:44Artık Osmanlı'nın Avrupa'daki varlığı sadece Edirne ve Çatalca hattına sıkışmıştı.
04:49Sırbistan Makedonya'nın tamamını işgal etti.
04:52Bu durum daha sonra Bulgaristan ile Sırbistan arasında paylaşılmayan topraklar yüzünden
04:572. Balkan Savaşı'nın fitilini ateşleyecekti.
05:01Osmanlı açısından ise bu cephe bir utançtı.
05:03Ordu'nun disiplinsizliği, komutanların koordinasyonsuzluğu, lojistik yetersizlik ve siyasi çekişmeler bir imparatorluğun ordusunu çökertmişti.
05:12Bu savaş aynı zamanda genç subaylar kuşağına da bir ders oldu.
05:16Manastırdan sağ çıkan bazı genç subaylar bu yenilgiyi hayat boyu unutmadılar.
05:21Onlar için bu savaş gelecekteki Kurtuluş Savaşı'nın ilk farkındalık anıydı.
05:25İzlediğiniz için teşekkür ederim.
05:26İzlediğiniz için teşekkür ederim.
