00:02Dabao del Norte
00:03Sa ilalim ng isang taniman sa Dabao del Norte,
00:07may lihim na ilang taon ng nakabaon.
00:12May nakakulong pala roon na isang lalaki.
00:17Sino siya at bakit ito nangyari sa kanya?
00:25Sa kabundukan ng Kapalong Dabao del Norte,
00:32sa ilalim ng taniman,
00:36may isang butas.
00:38Ang bungad nito may maliit na gate,
00:43nakakandado at tinatakpan ng mga sako.
00:47At kapag sisilipin ang kadiliman sa loob,
00:51bubungad ang isang.
00:59lalaki!
01:05Maunay, ang narinig na mo,
01:07tukos siya,
01:08nasigaw siya nga,
01:09nanunggian at siya pagkulong.
01:11Ang sinisigaw niya, ang sinasabi niya pa ay,
01:13tubig, walang tubig, bigas at yosip.
01:27Sino ang lalaking nakapiit sa ilalim ng lupa?
01:31At sino ang may hawak ng susi sa kanyang kalayaan?
01:41Ang mga tigabaranggay suwaon alam na merong kulungan sa taniman.
01:47Kapag hindi siya pinapansin,
01:49nang babato siya tapos nagwawala sa loob.
01:51Pero ang magsasakang sininita,
01:53araw-araw itong sinasadya.
01:57Ang lalaki kasing parang nakakalaboso,
02:00walang iba.
02:01Kundi ang nakababata niyang kapatid,
02:03ang 51 anyos na ngayon na si Nelson,
02:07hindi niya tunay na pangalan.
02:09Ito raw ang nagsisilbi niyang parang tahanan
02:13sa loob ng walong taon na
02:15mula raw nung nawala ito sa katinuan.
02:19Kamitanan, ma'am kay Mahad Lokman,
02:21may mga atog layo ba?
02:23May kwarta, magbaktas ra?
02:26Paminsan-minsan,
02:27nagiging agresibo raw si Nelson.
02:29Pero sa mga pagkakataong siya'y kalmado,
02:32nakakausap naman daw ito.
02:34Kamusta ka tay?
02:35Gusto na kumagawa siya.
02:37Bakit ka ba dan dyan sa loob?
02:39Ilang gusto nga?
02:41Ang langgo gani.
02:42Kwaon daw nila ilang gusto liha.
02:46Asang napita dito siya, dabaw?
02:48Minakaw daw na...
02:50Kamusta ang buhay mo dyan sa loob?
02:52Mahirap?
02:54Hindi man.
02:56Mainit.
03:02Paano kapag umuulan?
03:04Masa.
03:05Masa ako liha.
03:07Ang butas, maliban sa madilim,
03:10napaka-init,
03:11napaka-sikip.
03:13Kaya si Nelson,
03:14halos hindi na makatayo
03:16ng diretsyo.
03:18Hatag mangga magpagkaon niya
03:20kay nalooy meh.
03:21Pag matulog siya,
03:22tagaan na maghapin
03:24o siminto
03:25o habol.
03:26Nang umagang yun,
03:28isang kaanak ni Naninita
03:30ang nagpunta sa butas
03:31para iabot kay Nelson
03:33ang isasaing nitong bigas.
03:35Nahugasan na kaldero, no?
03:38Hindi, nahugasan tabi.
03:46Ang bigas,
03:47nilinis muna ni Nelson.
03:49Ba't ikaw?
03:50Basta gusto mo ba ikaw magluluto?
03:58Sa bungad ng butas,
04:01nagsiga siya
04:02ng mga tuyong kahoy.
04:14At tsaka niya ito hinintay
04:16na maluto.
04:19Si Nanita naman
04:21at ang isa pa nilang kapatid
04:23na si Lilia
04:23ang siyang nagluto
04:25ng ulam.
05:03Pagbusog,
05:04halakas ang sigaw niya.
05:06Galit siya ka,
05:07Ninit,
05:08sabi niya,
05:09kamu ang nagkulong sa ako ba?
05:12Depreso ko ninyo,
05:13maana, maana.
05:17So, paligus ka ah.
05:19Paligus ka,
05:20wanda kit mall.
05:21Isang beses daw,
05:22kada linggo,
05:23kung paliguan nila si Nelson.
05:29Tiara may magligo, ma'am,
05:31kay di man may kasulod di ha.
05:33Sabi ng panganay nilang kapatid
05:35na si Jaime
05:35na siyang naghukay
05:37sa butas.
05:38May pinagawa rin daw sila
05:39noong inidoro,
05:41pero nasira ito
05:42matapos matabunan
05:43ng gumuhong lupa.
06:08Ang sitwasyon ni Nelson ngayon,
06:11malayong malayo
06:12sa kalagayan niya noon.
06:14Hindi siya kinakailangang
06:16alagaan noon.
06:17Sa halip,
06:18siya pa nga
06:19ang umaasikaso
06:20sa kanyang misis
06:21na si Maricel
06:22at sa apat nilang mga anak.
06:24Sa pagsasaka,
06:26itinaguyod ni Nelson
06:27ang kanyang mag-iina.
06:28Maayo ma'am,
06:30muda lang.
06:30One pamilya.
06:31Peskula mang iyang anak.
06:33Doha ang iyang paskula.
06:34Pero madalas daw silang
06:36magtalo ni Maricel.
06:38Si Nelson daw kasi
06:39seloso.
06:49Ang suspecha
06:51at sama ng loob
06:52nilunod daw ni Nelson
06:54sa alak.
07:21Hanggang iniwan na siya
07:23ng kanyang mag-iina.
07:25At ang kanyang mga kapatid,
07:28kinailangang mag-desisyon.
07:30Maunang ikulong na lang na mo.
07:32Kahit kami may kuanon
07:34sa mga serman.
07:37Taong 2018,
07:39gumawa si na Jaime
07:40ng isang kulungang yari
07:42sa kahoy.
07:43Ang problema,
07:45lagi raw itong
07:46natatakasan ni Nelson.
07:58Kaya sa sumunod na taon,
08:02minabuti nilang dalhin si Nelson
08:04sa isang mental health facility
08:07sa Davao.
08:17Pero nung nakalabas,
08:21pero dahil wala na raw
08:23silang sapat na pera
08:24para dalhin ulit siya
08:26sa mental hospital,
08:28si Jaime
08:29nagdesisyong
08:30ikulong na lang ulit
08:32ang kanilang kapatid.
08:48Para matulungan si Nelson,
08:51nakipag-ugnayan
08:52ang aming programa
08:53sa Municipal Social Welfare
08:55and Division Office
08:56ng Kapalong.
09:07Salamat misi ni
09:08maam ngana ay
09:09maka tolong
09:10sa kapatid namin.
09:14Hay hiraf naman
09:15misa
09:16amung pamumuhay maam
09:18uling-uling ra.
09:28Margin si
09:29may tao.
09:30Puan, tisir ha?
09:32Para ma-check-up ka.
09:35Pero ang mga kawanik
09:37ng Municipal Disaster
09:39Risk Reduction
09:40Management Office
09:41nahirapang sirain
09:43ang padlock
09:44ng selda.
09:48Kinailangan din nilang
09:50hukayin ang lupa
09:51sa gate
09:52para doon
09:55mailusot
09:56si Nelson.
09:58Ilang saglit pa
10:00si Nelson.
10:05Ang ligtas na
10:06nailabas!
10:07Yan siya pa ilakad.
10:08Ang ligtas na
10:09nga, ayun.
10:13Ay, siya ito manday.
10:15Patsik sa tatas nars.
10:16Patsik sa tatas nars,
10:17sir ha?
10:20Patsik sa tatas nars.
10:22Siniras ko,
10:23minit.
10:27120 over 79.
10:31Kumusta bang ka tay?
10:37Kumusta man nung ibatte tay?
10:40Mama.
10:41Okay, raka?
10:52Makalipas ang walong taon,
10:57ngayon lang uli niya
10:58na silayan ang mundo
11:00sa ibabaw
11:02ng lupa.
11:07Mula sa barangay
11:09swaon,
11:10ibinahe si Nelson
11:11papunta sa bayan
11:12ng Kapalong.
11:15Maminaw ko sa iyong likod, ha?
11:18Binawa!
11:19Binawa!
11:20Basically,
11:21wala naman siyang
11:21ibang symptoms
11:22except sa ubo.
11:24Titreat po natin
11:25yung symptoms
11:26since
11:27medyo matagal-tagal
11:28na po yung
11:29kanyang ubo.
11:30At saka siya
11:31ibinahe
11:32patagong city
11:33para ipakonsulta
11:35sa isang
11:36psychiatrist.
11:37Meron siyang
11:38mga naririnig
11:39na parang
11:40sa guni-guni.
11:41Meron din siyang
11:42tinatawag
11:42ng mga delusions.
11:43Masasabi natin
11:44na meron siyang
11:45tinatawag
11:45yung mga
11:46psychotic symptoms.
11:47Si Nelson
11:48meron daw
11:49schizophrenia.
11:51It's a
11:52condition.
11:53Kaya siyang
11:53i-control
11:54pero hindi siya
11:56totally
11:57ma-cure
11:58but it can be
11:58controlled
11:59with medication.
12:00We always
12:01remind them
12:02na hindi talaga
12:03dapat kuminom
12:04not even
12:05a drop
12:05nga eh
12:06kasi it
12:06could cause
12:07more
12:07dysfunction
12:08doon
12:09sa pasyente
12:10kasi may
12:11effect talaga
12:11ang alcohol
12:12sa brain
12:13and yung
12:13sakit niya
12:14is nasa
12:15brain din
12:15talaga.
12:16Para matulungan
12:17siya,
12:18mainam daw
12:19na madala
12:19siya
12:20sa isang
12:20mental health
12:21facility.
12:23Kaya
12:23mula
12:23Tagum City
12:24agad
12:25siyang
12:25dinala
12:26sa isang
12:26mental
12:27facility
12:28sa Davao
12:29City.
12:29Iba
12:30sa pinagdalhan
12:31sa kanya
12:31noon.
12:32Nagpasalamat
12:33mga na
12:34albis
12:34siya
12:35kasing
12:36maayor
12:36ha.
12:38Mayro
12:38na siya
12:38siyang
12:38sakit.
12:42I-re-endroll
12:44namin
12:44siya
12:44sa program
12:45namin
12:45sa mental
12:46health
12:46program.
12:47Every
12:47month
12:47talaga
12:47libri
12:48yung
12:49check-up
12:49at saka
12:49libri
12:50yung
12:50gamot
12:50at saka
12:51yung
12:53magkaproblema
12:53sila
12:53sa sasakyan
12:54so
12:55pwede
12:55naman
12:55kami
12:56makipag
12:56coordinate
12:57sa barangay
12:58for
12:58free
12:59transportation
12:59nila.
13:10Balak
13:11rin
13:11daw
13:11nilang
13:12ipagawa
13:12si Nelson
13:13ng sarili
13:14nitong
13:14bahay
13:15para
13:15doon
13:16na
13:16ito
13:16tumira
13:16kapag
13:17natapos
13:18na
13:18ang
13:18kanyang
13:19gamutan.
13:19Masig
13:20maulian
13:20po
13:20na
13:21mam
13:21o
13:21kung
13:21na
13:22insaktong
13:22tambal
13:23matumar.
13:23Sino
13:24ako?
13:25Sino
13:25ako?
13:25Kailangan
13:26niyo
13:26ako
13:26diba?
13:27May
13:27ilan
13:28na
13:28kaming
13:28mga
13:28naitampok
13:29na
13:29kaso
13:30na
13:30katulad
13:31ng
13:31kay
13:31Nelson.
13:32Mga
13:33may
13:33problema
13:34sa
13:34pag-iisip
13:35na
13:35dahil
13:35walang
13:36mga
13:36mental
13:37health
13:37facility
13:38na
13:38pwedeng
13:39pagdalan
13:39sa
13:39kanila
13:40ginawan
13:40na
13:40lang
13:41ng
13:41kung
13:42ano-anong
13:42mga
13:43kulungan.
13:45Lalo
13:46na
13:46matapos
13:47ang
13:47pandemia
13:48dumami
13:49ang
13:49mga
13:49kaso
13:50ng
13:50mental
13:51health
13:51o
13:53may
13:53mga
13:53problema
13:54sa
13:54pag-iisip.
13:55Sa
13:56pagtatali
13:56sa isang
13:57tao
13:57na may
13:58mental
13:58health
13:58issue
13:59mas
13:59lumalala
14:00ang
14:00kanyang
14:00psychological
14:01challenges
14:01or
14:02difficulty.
14:03Importante
14:03malaman
14:04ng
14:04pamilya
14:04na
14:04meron
14:05tayong
14:05maaaring
14:05puntahan.
14:06Parangay
14:06health
14:07worker
14:07pwedeng
14:08magrekomenda
14:08o
14:09magbigay
14:09ng
14:09referral
14:10kung
14:10saan
14:11ang
14:11pinakamalapit
14:12na
14:12hospital
14:12para
14:12sa
14:13kanila.
14:13Sa
14:14kailaliman
14:15at
14:16kasuluk-sulukan
14:17ng ating
14:18isipan
14:19ay
14:20mga
14:21digmaang
14:21hindi
14:22nakikita
14:23at
14:24mga
14:24sugat
14:25na
14:25hindi
14:26basta
14:26natatanaw
14:27kapag
14:28kulang
14:29ang
14:29pangunawa
14:30kahit
14:31ang
14:31pagmamahal
14:32parang
14:33nagiging
14:34kulungan
14:36at
14:38hindi
14:38kulungan
14:39ang
14:40gamot
14:41o
14:41magbibigay
14:42lunas
14:43sa mga
14:43may
14:44sakit
14:44sa
14:44pag-iisip
14:47kundi
14:48isang
14:49daang
14:50pauwi
14:50sa
14:52kanilang
14:53sarili.
15:07Thank you for
15:08watching
15:09mga kapuso
15:10kung nagustuhan
15:11niyo po
15:11ang
15:12video
15:12ito
15:12subscribe
15:13na
15:14sa
15:14GMA
15:15Public
15:15Affairs
15:15YouTube
15:16channel
15:16and
15:17don't
15:17forget
15:18to
15:18hit
15:18the
15:19bell
15:19button
15:19for
15:20our
15:20latest
15:20updates
15:21updates
Comments