00:01Mga taga-Aklan, naalarma nang nakita ang isang batang lalaki na tumatakbo sa kalsada habang nakakadena ang kanyang mga paa.
00:16Nakakadena ang dalawang paa.
00:18Ganito ang itsura ng batang itinurn over kamakailan sa isang police station sa probinsya ng Aklan.
00:25Ang bata na mataan daw pakalat-kalat sa kalsada habang nakagapos ang mga paa.
00:34Marami tuloy ang nabahala at naawa sa sitwasyon ng bata.
00:44Sino ang nagkadena sa kanya at bakit nila ito ginawa?
00:54Umaga nitong April 16 sa isang kalsada, namataan ng tricycle driver na si Reynan ang bata.
01:01Ngunit ang talagang nagpagulat kay Reynan nung napansin niyang nakakadena ang mga paa nito.
01:07Inamol namin doon.
01:08Hanggang makarating doon sa may food stand.
01:10Parang takot ng takot.
01:11Akala namin kinid na.
01:12Dito namin nabutan yung bata.
01:14Mausap po yung bata.
01:15Sabi ko dadalhin lang na sa police station.
01:16Pagdating po dito, agad inasikaso naman po ito ng ating investigador dito.
01:21Kinakahin din kasi at that time parang butong po yung bata.
01:26We are thinking na baka kinidnap.
01:30Pero matapos nilang makausap ang bata na pagalaman nilang hindi pala ito dinukot.
01:37Galing daw siya sa bahay nila.
01:39Tumakas mula doon sa kanila para pumunta doon sa bayan.
01:43At ang nagkadena raw sa kanya, walang iba kundi ang sarili niyang mga magulang.
01:52Hindi ko tama na ikidina natin yung minor de edad.
01:56Pinakuha natin agad yung susig ng lock doon sa kadena para makatanggal na yun.
02:02Balito po yung kadena nakuha natin.
02:04Titimbang po siguro itong mga 2 kilos.
02:07Nung makuha natin yun, pataganyan po siya.
02:09So tigisang pa, nakapulupot ito.
02:12Nito na-over natin agad yung sa MSWDO para sa karampatang interventions.
02:17Pero matapos makausap ang mag-ina, nagdesisyon silang iuwi na muna ang bata sa kanila.
02:24Dito, naabutan namin ang ina ng bata na si Lydia, hindi niya tunay na pangalan.
02:30Nagpapahid ng yelong nakabalot sa bimpo.
02:33Inatake raw kasi siya ng high blood.
02:36Napilang aglaw ako, nagtaas akong dugo dahil ako katulog, nagbantay sa akong unga.
02:41Ngayon mag-ubra pag pagkaumaga.
02:43Habang ang 12 anyos naman niyang anak na itago natin sa pangalang Mark,
02:48tahimik lang na nakaupo sa loob ng kanilang barong-barong.
02:52Hindi na nakakadena ang kanyang mga paa,
02:54pero bantay sarado pa rin siya ng kanyang ama na itago natin sa pangalang Ruben.
03:00Ako lang nagbabantay ni ***, dahil mahirap na akong mapanaw naman si ***.
03:05Dahil sa pagbabantay kay Mark, tatlong araw na raw na hindi makapasok si Ruben
03:10sa pinagtatrabahuhang construction site.
03:14Walang-wala na gita akong pira.
03:15O, dalawang araw lang po ako nakatrabaho.
03:18Ngayon, tatlong araw na akong nagbabantay.
03:20At inamin ni Lydia at Ruben na sila nga ang nagkadena sa sarili nilang anak.
03:26Pero nais nilang linawin.
03:28Hindi naman daw sa pinagmamalupitan nila si Mark,
03:32kayaan nila ito'y kinadena.
03:34Lagi raw kasi itong naglalayas.
03:37Pakaumalis niya, ma'am.
03:38Yung loob na namin, mga natatakot palagi pag magkaalis siya.
03:42Kaya hindi na kami makatulog.
03:44Katunayan, isang araw lang daw matapos nilang iuwi ang kanilang anak
03:49mula sa presinto, si Mark muling tumakas.
03:52Nagtapon lang siya ng basura, tumakbo na, nawala na naman siya.
03:57Nangayo kong pangpamasahin, hinatid siya sa barangay.
04:01Ngatod man ni Lydia.
04:02Batid ni Lydia, marami ang hindi sangayon sa paggapos nila
04:06sa mga paa ng kanilang anak.
04:09Pero bago raw sila husgahan, pakiusap nila.
04:12Pakinggan daw muna sila kung bakit nila ito nagawa.
04:21Si Mark, panganay ni Lydia at Ruben.
04:24Nung sila'y naghiwalay, nagdesisyon daw silang ipaampon
04:27ang nooy isang taong gulang pa lang na si Mark
04:30sa isa nilang kamag-anak na nakatira sa kabilang bayan.
04:33Close kami na.
04:34Dahil panay kami nagkikita dun sa tinitirahan niya.
04:37Panay nagtangis nga niyan kung magpunta ako dun.
04:40Gusto nga magmunot, magpunta sa akin dito.
04:43Ang kukunin na namin sana siya hindi naibalik.
04:46Ang dami kasing nagsabi na huwag mo nalang kunin
04:49kasi alagang-alaga nila dyan.
04:51Arapang makaubra ikaw.
04:53Matingnan mo man siya palagi.
04:55Hanggang sa nabalitaan na lang nila
04:57na si Mark nagiging sakit ng ulo raw
05:00ng mga nag-aalaga sa kanya,
05:03pati na ng kanilang komunidad.
05:05Nariyang nangunguha raw ito ng biskwit
05:07sa mga tindahan, pati na laruan
05:10at sa mga hotel, nagpapanggap pa raw na bisita.
05:14Sasabay sa mga guests, papasok, maligo.
05:16Sasabay din siya kain sa mga buffet.
05:19Pati sa mga report,
05:20never naman yung bata naging biolente.
05:22Pinatawag po namin yung binahanap
05:24kung sino po yung parents.
05:26And then later po, na-found out
05:27yung tinitirahan niya dito
05:29is hindi naman pala niya biological parents.
05:31Kaya, minabuti ng mauturidad
05:33na ibalik si Mark sa puder ni Nalidya.
05:36Alam namin na hindi siya malapit sa amin
05:39kasi wala siya dito lumaki.
05:41Doon, ginalambing-lambing siya ba.
05:44Ay dito kasi, ako galabada.
05:47Yung gusto niya, hindi namin mabigay.
05:50Magusto ko ng baboy nga prito.
05:52Sige, mamaya pag makatrabaho ako,
05:54bilihan kita.
05:55Ay ngayon, mahal na.
05:57Hanggang sa hindi na nga mapirmi
05:59ang mga paan ito.
06:00Sa isang linggo, mga makaali siya.
06:03Mga tatlo.
06:04Ngayon, ihatid siya.
06:05Bukas, wala na yan.
06:06Hindi, mamayang gabi.
06:07At laking gulat nila
06:08nung nadiskubre
06:09na sa tuwing umaalis si Mark,
06:12bumabiyahe pala ito
06:13papunta sa kabilang bayan
06:15na halos atlong oras
06:17ang layo sa kanila.
06:18Nakiusap lang daw siya
06:19sa driver na kung pwede siyang makisingit
06:22magsakay doon
06:23kasi nga taga dito daw siya.
06:24At kung dati,
06:25nakakapuslit ito sa mga hotel
06:28at nangunguha lang ng mga laruan,
06:32ngayon,
06:33nagnanakaw na rin daw
06:34ng pera.
06:36Ang dami na karikod
06:37doon sa polistisyon.
06:39Dito sa bayang kanyang pinupuntahan
06:42kung saan din nagkamuang si Mark,
06:45kilalang kilala na siya
06:46ng mga residente.
06:48Hindi lang dahil dito siya lumaki,
06:50kundi dahil naging notorious na rin daw siya
06:53sa pagiging malikot
06:55ang mga kamay.
06:56Isa sa kanyang mga nabiktima
06:58ang tindahang ito.
07:00Yung bata po paragi naglalakad-lakad
07:02at dito po sa tindahan,
07:03kumukuha po ng biscuit.
07:06Muuwi naman siya
07:06tapos nangingi siya sa mama niya
07:08ng pera
07:09at binabalikan niya ng bayad.
07:11Dito namang inero,
07:13pinuntirya naman daw niya
07:14ang gasolinahang ito
07:15at ang pagnanakaw
07:17na kuhanan pa
07:18sa CCTV.
07:43Ang pinakamalaking napangay na pera ni Mark,
07:4618,000 pesos
07:48na kanya raw nakuha
07:49mula sa bigasan
07:51kung saan nagtatrabaho si Enric.
08:11Pina-blutter daw nilang insidente
08:14pero hindi na naibalik
08:16ang halos 12,000 pesos
08:18na nagastos na ng bata.
08:20Ayon sa mga pulis,
08:21sa nakalipas na tatlong taon,
08:23meron ng limang report
08:25sa kanilang himpilan
08:26na may kaugnayan
08:28sa pagnanakaw ni Mark.
08:30Yung iba,
08:31ininfoan lang kami,
08:33hindi naman nag-complain,
08:34hindi din nagpa-record.
08:35Ang sumatotal na nakaw
08:37di umano niya,
08:38ayon sa kanyang ina,
08:39umabot na ng
08:40300,000 pesos.
08:43Nung maliliit,
08:44nabayaran yung mga
08:455,000 na bayaran
08:46pero yung iba,
08:47hindi ma'am.
08:48May pinarmahan lang doon.
08:49Considering na minor
08:51at below 15 years old,
08:53hindi ho natin
08:53basta-basta
08:54pwedeng kasuhan,
08:55latong lalo na
08:56hindi po pwede
08:56nating i-arresto.
08:59Kundi,
08:59kailangan natin
09:00i-rescue yung
09:01minor di edad na iyon.
09:03And,
09:03mabigyan ng
09:04tamang intervention
09:06para
09:06makapagbigay ho tayo
09:08ng solution
09:08doon sa kanyang problema
09:10at maitama
09:11yung kanyang mga
09:11ginagawang malipo.
09:13Mabait na mataragal
09:14yung bata na iyan
09:15na matulungin pa nga iyan, ma'am.
09:16Parang gusto niya
09:17palagi naglalaro.
09:19Pag wala siyang kalaro,
09:20gusto niyang
09:21umalis.
09:22Dahil nahihirapan na raw
09:24si Nalidya
09:24na kontrolin
09:25ang paglalaboy
09:27ng kanilang anak
09:28at baka madagdagan pa raw
09:29ang kanilang sakit
09:30ng ulo,
09:32minsang itinali na rin daw
09:33ni Ruben,
09:34si Mark,
09:35sa kanyang mismong katawan
09:36tuwing matutulong
09:38para hindi na ito
09:39makapuslit pa.
09:41Dito po kami
09:41natutulog ni
09:43nagtatali po kami
09:44para maramdaman ko
09:45yung mga bago umalis.
09:47Maramdaman ko nga
09:48siyempre magising ba ko.
09:50Ano pong tinatali niyo po
09:51sa kanya?
09:52Strollist.
09:53At para raw hindi
09:54ito ulit maglalayas
09:56nitong nakaraang linggo,
09:58nagdesisyon na rin silang
09:59ikadena
10:00ang mga paa nito.
10:02Ayun nga ni Ma,
10:02imo kong ikadinahan
10:04para mapigilan ako
10:05akong siking.
10:06Oo, nakaiyak ako
10:08kasi sa aso lang
10:09yan ang nangyari.
10:09Pero ngayon sa taon
10:10na sabi ko sa kanya,
10:11kasi yun nga ni,
10:13yun gani,
10:14gili ka walang umamba
10:15nga makauburang sala.
10:17Mas labaw na kung saktan
10:18kasi nine months
10:19yung mong ginadala.
10:20Di bali nga,
10:22matinir siya dito
10:23nga nakapadlak.
10:24Kuntra nga,
10:25mag-mabalitaan lang namin
10:26mapatayin mo.
10:27Di na isang beses
10:28nangyari ma'am
10:29na kinadina namin siya.
10:34Maka umalis na ma'am.
10:36Kuntra yun,
10:37yung loob na namin
10:38banga natatakot palagi
10:40pag makaalis siya.
10:41Kaya hindi na kami
10:42makatulog.
10:43Pero sa isang beses
10:45na ikinadena nila
10:46ang mga paa ni Mark,
10:48nagpangka pa rin
10:49daw itong tumakas.
10:50Sa ngayon,
10:51nasa ilalim na siya
10:52ng case management
10:54ng MSWDO
10:56o ng
10:57Municipal Social
10:58Welfare and
10:59Development Office.
11:06Para malaman
11:07kung paano ba
11:08magagabayan si Mark,
11:10ipinakonsulta siya
11:11ng MSWDO
11:13sa isang psychologist.
11:15Upon my initial assessment,
11:17the client has
11:18conduct disorder.
11:20It's consistent
11:21dun sa mga
11:21rule-breaking,
11:23being aggressive
11:23with other people.
11:25Kung meron silang
11:26risk factors,
11:27for example,
11:28yung family member nila
11:30or history of
11:31mood disorders,
11:32ADHD,
11:33neurodevelopmental
11:34cases,
11:35po pwedeng mag-infactor.
11:37Mariinding tinututulan
11:39ng mga eksperto
11:40ang pagkakadena
11:41para makontrol
11:42ang anak.
11:43The effect kasi
11:44ng pagkakadena
11:45sa bata oftentimes
11:46is that
11:47mas nagiging agresibo,
11:49mas nagiging resentful
11:50sila.
11:51Samantala,
11:52sumasa ilalim na rin
11:54si Mark
11:54sa mga aktividad
11:55na maaring
11:56makapagpapabuti
11:57ng kanyang kondisyon.
11:59For parents,
12:00isa sa pinaka-best
12:02na gawin
12:02is to tap
12:03a professional
12:03para magkaroon
12:05ng treatment planning,
12:06mag-guide sila
12:07at maintindihan nila
12:08kung bakit
12:08ganun yung
12:09nagiging behavior
12:10ng bata.
12:11Para naman
12:12hindi na mahirapan
12:13si Ruben
12:13sa paghahanap
12:14buhay
12:15at pagbabantay
12:16sa kanyang anak,
12:17hinanapan siya
12:18ng bagong trabaho
12:19ng kanilang barangay.
12:21Nagbigay rin
12:21ang isang NGO
12:22ng grocery items
12:24para makapagumpisa
12:25sa ulit
12:25ang mag-asawa
12:26ng maliit
12:27na sari-sari store.
12:29Nag-usoy po kami
12:30at mga sponsor.
12:31Hindi mo kailangan
12:32mag-panaw
12:34o mag-ano
12:35sa inyong bagay.
12:35Agod may una,
12:36agyapon ka mo nga
12:37makita.
12:43Kunta po nga
12:45makatulong po kinyo
12:46kahit papaano.
12:47Ngayon nga
12:48may sari-sari store
12:49na ako,
12:49hindi na ako aalis
12:50para matutukan
12:52ako sila.
12:54I-monitor po
12:55naman ni Ko
12:56at one month
12:56so that
12:57we can see po
12:58if naging successful
12:59po ba daya nga da
13:00or if mayroon pa po kami
13:01nga pwedeng
13:01maibulig pa ganyo
13:02o man kemo.
13:03Kailangan natin
13:04maintindihan na
13:05ang mga pamilya
13:06they tend to resort
13:07in this kind
13:08of punishment
13:09because
13:10wala silang
13:12available resources.
13:13In a macro level,
13:14parang napakalayo pa natin
13:16from the ideal
13:18and na
13:19bawat community
13:20meron silang
13:21mental health
13:22professionals.
13:23It's very important
13:24that we institutionalize
13:26and integrate
13:27mental health programs
13:28in the community.
13:30Mahal na mahal
13:32namin siya.
13:32Piisin ko.
13:33Maski wala na
13:34akong trabaho,
13:35basta
13:36matutukan ako siya,
13:37ma'am.
13:38Akong sundun
13:39ang hambal
13:40sa doktor.
13:41Sa isang banda,
13:43nakakaawa si Mark.
13:45Lumaking wala
13:46sa puder
13:46ng kanyang
13:47mga magulang
13:48at may kondisyon
13:50na dapat
13:51niyang
13:51malabanan.
13:53Sa gabay pa rin
13:55ng mga
13:55nakatatanda
13:56at ng
13:57kanyang
13:58mga magulang.
14:12Thank you for watching
14:14mga kapuso.
14:15Kung nagustuhan niyo po
14:16ang videong ito,
14:17subscribe na
14:19sa GMA Public Affairs
14:20YouTube channel.
14:22And don't forget
14:23to hit the bell button
14:24for our latest updates.
14:26mga maguli
14:26s
14:26mga magisk
Comments