00:01Remek dijela
00:06Asger Jorn
00:08U ritmu udaraca labudovih krila
00:10Štedlajh muzej Amsterdam
00:19U ritmu udaraca labudovih krila
00:23Vrlo evokativan naslov
00:25No prvo veličina
00:26Slika je visoka gotovo 2 metra
00:29I široka gotovo 3 metra
00:30Moramo zamisliti da je mnogo veća od nas
00:34Autor ove slika je danski umjetnik
00:36Asger Jorn
00:37Rođen 1914. godine
00:40Iako je neko vrijeme živio u Amsterdamu
00:42Veći je dio života proveo u Parizu
00:44Ovu je sliku naslikao 1963.
00:49Izdvojimo prije svega nekoliko pojedinosti
00:51Kako bismo vidjeli
00:52Postoje li kakva uporišta
00:54Puka naznaka lica
00:57Dva male na oka i vrišteća usta
00:59Crni potezi kista
01:01Uokviruju ga poput šala
01:04Teško da ovdje možete otkriti kakav prizor
01:07Je li to još jedno lice
01:09Par očiju
01:10Žuti nos
01:11Nosnice
01:15Ovdje postoji naznaka kraju lika
01:17Upalo jezero
01:19Grane koje se nadanj nadvijaju
01:21Duboke sjene
01:23No ono u središtu
01:25Nije li to oko?
01:26Kao da ondje netko vreba
01:28Proviruje
01:31I ovo
01:31Još jedno oko
01:33Vrlo je lako zalutati na pogrešan put
01:36I možda vidjeti nešto čega nema
01:37U natoč tome
01:39Postoje naznake da gledamo
01:41Naseljenu džunglu umjetnikova uma
01:43I da slika možda je nije tako potpuno abstraktna
01:45Kako nam se isprva činila
01:47Postoji trag mašte koja se probija
01:49A i nagovještaj pokreta
01:52A ovdje naslov upučuje
01:54Na način na koji bismo sliku mogli promatrati
01:57U ritmu udaraca labudovih krila
02:03Oblici koji prevladavaju na slici
02:05Ovi su tamni debeli potezi kista
02:07Iz kojih kaplje boja
02:08U jakom svjetlu
02:10Koji je iza njih izvire
02:11Vidimo njihove obrise
02:17Tvore slijed oštri zavoja
02:20Poput krila ptica u jatu
02:22Zabačenih unatrag
02:23A tople boje iza njih
02:25Stvaraju dojam zalaska sunca
02:27Priroda gori
02:29Apokaliptična vizija
02:31Koja po bojama i dramatskom kontrastu
02:33Počeća na ranijeg skandinavskog umjetnika
02:35Edvarda Muncha
02:38Isti dojam prirodnih sila
02:40Koje odražavaju čovjekove strahove i strasti
02:43Uzburkano zrcalo naših snova
02:47Labudovi su bijeli
02:48No u skandinavskoj su mitologiji
02:50Oni i glasnici zle kobi
02:52Oni dakle združuju svjetlo i tamu
02:54Život i smrt
02:58Slika se temelji na kontrastu moćnih tamnih oblika
03:02I bljedih boja koje ih okružuju
03:04U obaj slučaja boja tekuća
03:06Ona kaplje
03:10Simbolika je nejasna
03:12Sukop tamnih i svjetlih sila nikad nije izraženu jasnim slikama
03:16Već evokativnim potezima kista u maniri
03:19Koju likovni kritičari nazivaju abstraktnim ekspresionizmom
03:2450 godina prije
03:25Kandinski je pokušao utemeljiti načela te vrste subjektivnog slikarstva
03:31Umjetničko dijelo
03:32Zapisao je Kandinski
03:33Na misteriozan i tajnovit način
03:36Izlazi iz umjetnika
03:37Ono ima snagu da stvori duhovnu atmosferu
03:40I samo s tog unutarnjeg gledišta
03:42Netko može suditi
03:43Je li to umjetničko dijelo dobro ili loše
03:48Drugim riječima ne postoje objektivni standardi
03:51Možemo samo ispitivati vlastite reakcije
03:54Uz pomoć onoga što znamo o umjetnikovim namjerama i interesima
03:57Jer čak i intuiciji trebaju vodilje
04:00Ne želimo li se beznadno izgubiti
04:05Nešto je divlje u ovim oblicima i bojama
04:08Snažna gotovo okrutna crta
04:10Koja sa sobom nosi nagovješta i primitivne energije
04:13Neukroćenih strasti
04:18Svijet je to podsvjesnih maštarija
04:20Izraženih ne konkretnim slikama
04:23Već neposlušnim metežom boja i linija
04:29Jurna su cijelog života opčinjavali
04:32Nordijski mitovi i magične sile
04:34Koje ti mitovi sadržavaju
04:36Odatle i naslov
04:37U ritmu udaraca labudovih krila
04:39Vjerovao je
04:41Da u slojevima ljudske podsvijesti
04:43Leže vezetih sila s iskustvom
04:46Ili recimo to na drugi način
04:48Slika postaje način da se oslobode demoni
04:54A svijet Asgera Jorna
04:56Uvijek su nastavali demoni
04:58Na ovoj ranioj slici
05:00Oni imaju jasnija lica i grimase
05:02Iz džungle tijela
05:04U nas zure oči
05:05Zlokobno i vedro
05:07Jedno uz drugo
05:09Teško je odlučiti na kojoj razini odgovoriti
05:13Očito je da je glavni predmet njegova zanimanja
05:16Ljudska zvijer
05:17Jorn je 1950. napisao
05:20Čovjeka ne bismo smjeli definirati kao životinju
05:23Već bismo kao životinje trebali definirati sebe
05:31Još prije 1945. lica se jasno ističu u vrtložnim linijama boje
05:37Ponovno je sve napola komično
05:40No ljudska je zvijer i hibrid
05:42Napola biljka
05:43Neka vrst puzavca
05:44Izvorna dahnuća uvijek su monordijski mitovi
05:47Koje je naslovo ove jednostavno personaž
05:52Bio je slikar plodne mašte
05:54Snaga njegovih invencija
05:56Onemogućuje i kako priklanjanje običnim hirovima
05:59Na sjeveru rekao je
06:01Nismo tek na hladnim granicama civilizacije
06:04Već i preživljavanja
06:05Na granici samog života
06:07To je goli krajolik mašte
06:16Upravo je taj sjever na kojem je Azger Jorn odrastao
06:19Postao mjesto sjećanja
06:20Nakon što se 30. godina preselio u Pariz
06:23No s vremena se na vrijeme vraćao
06:26Kako bi je osvježio svoje veze s nordijskim zemljama i mitovima
06:29Svojim svijetom mašte
06:31Sad prožetim dodirom s nadrealizmom
06:33S čim se predstavnicima upoznao u Parizu
06:3650. godina čak naslikao i portret jednog od začetnika nadrealizma
06:40Pjesnika Gijoma Apolinera
06:42Koji je umru za prvoga svjetskog rata
06:46Karakteristično je da je taj portret napola vjeran, a napola groteskan
06:50Apoliner viđen kao snažno mitsko stvorenje
06:57Do 60. godina, kad je nastala i slika s kojom smo počeli
07:01Maske i likovi koji rade grimase sasvim su iščezli
07:04Čak i neobični znakovi i simboli ustupili su mjesto mnogo slobodnijem istraživanju boje i pokreta
07:10Pokreta labudovih udaraca krila
07:12Koje nikad ne opisuje već ih samo nagovješćuje oblicima koji se protižu duš platna
07:20Jornov, kako je sam rekao, goli krajolik mašte napada oko bojama Edvarda Munka
07:26A taj napad povezujemo sa američkim abstraktnim slikarima koji su u to doba imali takav učinak na europsku umjetnost
07:35Snaga ovih kasnih slika gotovo je eksplozivna
07:38A tema antičkog labuda prožima mnoge od njih
07:42Ovu je nazvao Kao da labudovi pjevaju
07:45Podsjetnik da je u klasičnom emitu ta ptica bila ljubiteljica glazbe
07:50Za koju se vjerovalo da prije smrti predivno pjeva
07:56Da je Jorn živio prije tisuću godina, rekao je njegov bliski prijatelj
08:00Bio bi lutajući pripovjedač saga
08:03Važnije je možda, je li abstraktno slikarstvo dovoljno snažno sredstvo da prenesete žinu i značenje mita
08:10Prenosi li slikarstvo mit ili ga gubi?
08:13I je li to uopće važno?
08:17Očaranost nordijskom mitologijom možda je bila važnija za Jorna nego za gledatelja njegovih dijela
08:22Njegovi su izvori, kao i izvori glazbenika, skriveni iza onoga što stvara
08:27I kao što je slučaj s ovom slikom koja potječe iz godine njegove smrti
08:31Malo je umjetnika popunilo platno tolikim vibracijama i sirovom snagom
08:38Kao da je slika o samim prirodnim elementima
08:42Njegove boje, linije, pa čak i slučajno strujanje i kapanje boje dojmaju se kao da izražavaju energiju i moć prirodnih
08:50sila
08:51A upravo su mu te sile predstavljale nezaobilazni sastojak mita
08:55Legende rođene iz čovjekovih čuđenja i straha od prirode
09:05Asger Jorn preminuo je 1970. u dobi od 56 godina
09:12Na jednoj slici ima više toga, rekao je, nego u cijelom raju estetske teorije
09:39Odabrala Nedaric
09:41Prevela Lada Davidovski
09:43Obrada Hrvatska radiotelevizija 1996.
Comments