00:00Wie pan nadzieję, złudzenia?
00:05No, przechodziłam to przez niego nie pierwszy raz.
00:09Przed naszą kamerą postanowiła wrócić do nazwiska, które ma po ojcu.
00:14Po to, by o nie zawalczyć. Nie dla ojca. Dla siebie.
00:17Czuję się Ewą Waluś, ale coraz mniej czuję się córką Janusza Waluś.
00:25Czy pan jest rasistą? Już bym powiedział po tym wywiadzie, że tak.
00:29Już tak.
00:30I czy pan jest nazistą?
00:35To być może też bym powiedział, że tak.
00:39Nie boli pana takie określenie?
00:42Nie, proszę pana.
00:48Postanowiliśmy nie rozmawiać z Januszem Walusiem na potrzeby tego reportażu.
00:53Jego córka rozumie dlaczego.
00:56Poglądy mojego ojca są już powszechnie znane.
01:00I kierując do niego pytania, myślę, że robiłby pan to z pełną świadomością,
01:09jakiego rodzaju padną odpowiedzi, komu daje pan tę trybunę i do czego ona posłuży.
01:16Jak to jest zabić człowieka?
01:20Jak ktoś nie miał doświadczenia, to tego i tak nie zrozumie.
01:36Janusz Waluś to prawomocnie skazany w RPA morderca i zadeklarowany rasista, neonazista.
01:47Opiszemy tu historię zabójstwa, którego się dopuścił w 1993 roku na przedmieściach Johannesburga.
01:55Z jego rąk zginął Chris Honey, uważany za drugiego po Nelsonie Mandeli lidera walki za Parthaidem.
02:05Przyglądamy się postaci Walusia, bo po zwolnieniu warunkowym i powrocie do Polski stał się ikoną radykalnej prawicy.
02:13Choć nigdy nie wyraził skruchy za swój czyn i wciąż publicznie głosi swoje rasistowskie poglądy.
02:22Pierwszy raz mnie zawiódł, jak miałam trzy lata, bo zostawił z dnia na dzień.
02:26Drugi raz, jak miałam czternaście, bo skazał mnie na życie w jakiejś niesławie i na potencjalny ostracyzm w ogóle, nie
02:39biorąc tego pod uwagę, jakie to może mieć dla mnie konsekwencje.
02:43Pierwszy raz zawiódł Ewę, opuszczając ją i jej matkę, gdy w październiku 1981 roku wyjechał do RPA.
02:53Wiele dobrego słyszał o tym kraju od ojca i brata, którzy byli tam już wcześniej.
02:57Sam twierdzi, że była to emigracja polityczna, ucieczka przed opresyjnym systemem.
03:03Ale Walusiom w komunistycznej Polsce powodziło się wręcz znakomicie, a on sam mógłby uchodzić za pieszczocha systemu.
03:11To było po kilka zagranicznych samochodów, dwumiesięczne wyjazdy nad morze polskie czy do Bułgarii, zaopatrywanie się tylko w komisach, w
03:22Peweksach.
03:23Stali dostawcy wiktuałów do domu, także żadne kolejki.
03:29Partyjni urzędnicy normalnie na pensji, dzięki czemu można było prowadzić interesy, wiedzieć co władza planuje.
03:38Janusz Waluś, dzięki pieniądzom rodziny, mógł też uprawiać dość elitarny sport.
03:45Sport samochodowy chyba do dziś jeden z najdroższych.
03:51Mimo otaczającego go dziś nim był ostatniego żołnierza wyklętego.
03:55Nie walczył z komuną.
03:57Ani w latach siedemdziesiątych, gdy funkcjonował choćby Komitet Obrony Robotników, czy podczas strajków w Radomiu, w którym wtedy mieszkał.
04:04Ani na początku lat osiemdziesiątych, gdy powstawała Solidarność.
04:08Córce powiedział później, co mu najbardziej przeszkadzało w komunistycznym kraju.
04:12Tu jest brzydka pogoda.
04:17Imigrant, który jest antyimigrancki, człowiek, który powołuje się na to, że wyjechał z Polski, bo to był system opresyjny, który
04:27go tutaj tłamsił i chciał unicestwić.
04:30I wyjechał tam, gdzie również panował system opresyjny i stanął nie po stronie uciemiężonych, tylko po stronie oprawców.
04:39Republika Południowej Afryki, w której jako biały imigrant niemal z miejsca dostał pracę i mieszkanie, zauroczyła go.
04:46Choć Ewa Walusz twierdzi, że zauroczyła go uprzywilejowana pozycja białego człowieka, to przez kompleksy dodaje.
04:55Tak się domyślam, że to o to chodziło, że tam jestem lepszy, bo jestem biały.
05:02Jego też zachwycił sposób, w jaki ten kraj funkcjonował, bo rzeczywiście był to kraj przebogaty i funkcjonujący świetnie.
05:10Tylko czy możemy być dumni z kraju, który funkcjonuje świetnie ekonomicznie dzięki systemowi uznanemu za zbrodnię przeciwko ludzkości.
05:24Przypomnijmy, Apartheid to był system segregacji rasowej i dyskryminacji, oparty na przekonaniu wyższości rasy białej, który w RPA pozbawiał praw
05:34czarną większość ludności.
05:36W latach 80. zaczął kruszeć, a zmiany przyspieszyły wraz z wyjściem z więzienia legendarnego przywódcy Afrykańskiego Kongresu Narodowego Nelsona Mandeli,
05:47który za kratami spędził 27 lat.
05:50Chcielibyśmy lepsze życie.
05:54Południowoafrykańska Komisja Prawdy i Pojednania oszacowała, że system pochłonął 21 tysięcy ofiar, z czego blisko 14 tysięcy to ofiary tylko
06:04burzliwego etapu transformacji z lat 1990-1994.
06:11Cały świat się wypowiada przeciwko Apartheidowi. To jest już 1989-1990 rok.
06:22Przypomina Cezary Łazarewicz, autor książki Nic Osobistego, sprawa Janusza Walusia.
06:28Łazarewicz odwiedzał Walusia, gdy ten jeszcze siedział w południowoafrykańskim więzieniu.
06:33Janusz Walusia jest w tej grupie, która mówi, no nie oddamy ani guzika. My nie chcemy żadnych zmian. My chcemy
06:40tak, żeby było jak poprzednio.
06:46Tak, sam Janusz Waluś mówi o swoim zradykalizowaniu i przystąpieniu do afrykanerskiego ruchu oporu, neonazistowskiej organizacji, nawet symboliką odwołującej się
06:58do nazistowskich Niemiec.
06:59Na demonstracjach tej organizacji wzywano na przykład do powieszenia Nelsona Mandeli.
07:04Byłem zaangażowany w organizacje takie właśnie jak Partia Konserwatywna, nawet jak to nazywali, neofaszystowski ruch, który nie był ściśle neofaszystowskim,
07:22Afrykaner Wiestans BWN.
07:24Afrykanerski Ruch Oporna?
07:26Tak. Byłem zaangażowany w to.
07:28Do zabójstwa Krisa Haniego podrzegał działacz Partii Konserwatywnej Clive Derby Lewis.
07:35Tu obaj widziani na posiedzeniu Komisji Prawdy i Pojednania w listopadzie 1997 roku, na której wnioskują o objęcie ich amnestią
07:45nieskutecznie.
07:47Derby Lewis dostarczył też Walusiowi broń i listę, na której były także inne nazwiska.
07:57Krishani to było jedno z kilku nazwisk, które na liście miał Janusz Waluś.
08:05Zauważa profesor Rafał Pankowski, socjolog z Uniwersytetu Civitas i działacz na rzecz walki z rasizmem i ksenofobią.
08:13I nazwisko numer jeden na jego liście to był sam Nelson Mandela.
08:1810 kwietnia 1993 roku.
08:22Janusz Waluś tak wspomina ten dzień w rozmowie cytowanej w książce Cezarego Łazarewicza.
08:28W samochodzie zakładam rękawiczki, ładuję pistolet i decyduję, że pojadę na rekonesans pod jego dom.
08:36Gdy dojeżdżam pod dom, na podjeździe stoi srebrna Korolla.
08:42Zatrzymuję się na moment, by zapisać numer rejestracyjny na kartce.
08:46I w tym momencie pojawia się on.
08:49Taka okazja już się może nie zdarzyć, myślę.
08:53Żadnych wątpliwości już nie mam, bo wątpliwości możesz mieć do chwili podjęcia decyzji, a tu już wszystko jest postanowione.
09:02Nie ma odwrotu.
09:04Mam zadanie do wykonania.
09:06Chcę je wykonać najlepiej jak potrafię.
09:10I on wierzy w to, że jest w stanie zmienić historię.
09:17Z torby na tylnym siedzeniu wyjmuję pistolet.
09:21Wsadzam z tyłu zapasek spodni i wysiadam z auta.
09:24On stoi już przy garażu, ale jest obrócony do mnie tyłem.
09:28Nie widzę twarzy, a chcę mieć pewność.
09:32Robię więc kilka kroków do przodu i wołam
09:35– Mr. Honey!
09:37On się odwraca i robi gest, jakby się chciał ze mną przywitać.
09:42Nie ma to dla mnie znaczenia.
09:44Już go poznałem.
09:45Wyciągam z zapaska pistolet.
09:49On to uważał za takie szlachetne, co zrobił, że zawołał go swoją ofiarę po nazwisku.
09:58Że nie strzelił w plecy, a mógł strzelić.
10:04Że się upewnił, że to właściwa osoba.
10:07Że zrobił to twarzą w twarz.
10:13Zrobił skręt, jakby chciał tego uniknąć.
10:16Za późno.
10:17Pierwszy strzał w korpus.
10:21Gdy upadał, wydał z siebie nieartykułowany okrzyk.
10:25Może ze strachu, a może z bólu.
10:30Drugi strzał w głowę.
10:32On upada na podjeździe.
10:36A że się zobowiązał to zrobić, no to się upewnił, czy zrobił.
10:41W niniejszym fragmencie relacji, przekazanej w książce Łazarewiczowi,
10:47Waluś mówi o dobijaniu leżącego już na ziemi człowieka, z tak zwanego przyłożenia, z zimną krwią.
10:54Dla całkowitej pewności strzelam dwa razy w ucho.
11:05Chowam pistolet i szybkim krokiem idę do auta.
11:09Staram się, by nie wyglądało to na paniczną ucieczkę.
11:12Ruszam spokojnie, bez pisku opon.
11:30On uważa, że mordował nie dla siebie, tylko ratował kraj, w którym żyje.
11:37On jest patriotą Republiki Południowej Afryki,
11:41ale tej republiki, w której jeszcze działa apartheid.
11:47Dziś Waluś podkreśla, że to był mord polityczny, że zabił lidera partii komunistycznej i terrorystę,
11:54ale RPA wtedy już było w trakcie bardzo ważnych zmian.
12:00Jesteśmy narodem głęboko zranionym przez nieodpowiedzialnych i zobojętniałych ludzi,
12:06którzy bezkarnie uknuli straszną zbrodnię.
12:10Chris Haney był jednym z liderów pokojowych zmian w RPA.
12:16Był wręcz jednym z gwarantów pokojowego charakteru przemian demokratycznych w RPA.
12:23I to zabójstwo dokonane przez Janusza Walusia,
12:27jego celem było przerwanie tych pokojowych zmian
12:34i sprowokowanie wojny domowej, krwawej wojny domowej.
12:39W której, jak podkreśla Pankowski, zginąć mogły setki tysięcy ludzi.
12:44Mocodawcy Walusia i on sam byli bardzo blisko tego celu.
12:50A rozlewu krwi udało się uniknąć dzięki osobistemu zaangażowaniu Nelsona Mandeli.
12:58Jesteśmy narodem w żałobie.
13:00Nasz ból i złość są prawdziwe.
13:02Jednak nie możemy dać się sprowokować tym, którzy odmawiają nam naszej wolności.
13:07Tej, za którą Chris Haney oddał swoje życie.
13:14Dzięki zeznaniom świadków Waluś szybko zostaje aresztowany
13:18i jeszcze w 1993 roku on i zleceniodawca zabójstwa Clive Derby-Lewis zostają skazani na karę śmierci.
13:27Zamienioną później na dożywocie dzięki moratorium na tę pierwszą wprowadzone mu przez Mandelę.
13:32Wtedy już prezydenta RPA.
13:42Wolność! Wolność dla Walusia!
13:46Po blisko 20 latach od zbrodni o zapomnianym w Polsce Walusiu przypominają sobie narodowcy i pseudokibice.
13:53Widzą w nim ostatniego żołnierza wyklętego, który poświęcił własną wolność w walce z komunizmem.
13:59Zabił, by ocalić RPA przed znaną mu z Polski komunistyczną zarazą.
14:05To się zaczęło w 2010 roku, kiedy ONR wysyła list do pretorii, do więzienia, do Janusza Walusia
14:16i piszą, że jesteś naszym bohaterem, jesteś osobą, na którą chcielibyśmy się wzorować, jesteś patriotą.
14:27W organizowanych przez nich Marszach Niepodległości, a także na stadionach, pojawiają się hasła i transparenty poświęcone Walusiowi.
14:35Dla nich on jest symbolem. Wciągają go na sztandar swój.
14:41On, kiedy siedzi w więzieniu, no to wysyła co jakiś czas taki sygnał, ale on jest im też naprawdę wdzięczny.
14:50On został sam, nie ma znikąd pomocy, a ci ludzie tu na tych stadionach składają się po 10, po 5
14:59złotych
15:00i przekazują te pieniądze do niego, do jego adwokata.
15:05On potrzebuje mieć wsparcie, ponieważ on prowadzi proces w RPA o swoje uwolnienie.
15:13Nie wszyscy sobie zdają sprawę, że ten dostęp do sądu to nie wyglądał tak jak u nas wygląda,
15:21że po prostu za jakąś symboliczną opłatą odwołujemy się do następnej instancji.
15:26Żeby odbyła się rozprawa w sądzie konstytucyjnym, była potrzebna równowartość 60 tysięcy złotych,
15:34a to przecież nie był wcale pierwszy etap, przez który trzeba było przejść.
15:39Więc bez tego nawet nie można by było przed tym sądem stanąć.
15:43Jak mówi, nigdy nie miała wątpliwości co do winy ojca, który sam się przecież do zbrodni przyznał.
15:49Nie chciała, żeby ojciec był potraktowany lepiej od innych.
15:52Chciała tylko, żeby był traktowany tak jak inni.
15:55Wtedy już było po kilku zamachach na życie ojca.
15:58Wtedy już przebywał w więzieniu dłużej niż powiedzmy gwałciciel, kanibale i tak dalej.
16:06Widziałam, że zaczyna się załamywać.
16:08Szanowni Państwo, dzień dobry, szczęść Boże.
16:12Dlatego w czerwcu 2016 roku wzięła udział m.in. w tej konferencji prasowej,
16:18na której odczytano list otwarty do prezydenta Dudy z prośbą o wstawiennictwo za Januszem Walusiem
16:24i pomoc w walce o jego uwolnienie.
16:27Z mojego punktu widzenia Janusz Walus jest po prostu ostatnim,
16:32jedynym dziś żyjącym w więzieniu za kratami żołnierzem wyklętym Rzeczypospolitej.
16:43Zdając sobie sprawę, że środowiska mnie bliskie ideologicznie w procesie uwalniania ojca mi nie pomogą.
16:51Więc poprzez ojca i na jego prośbę szukałam mu popleczników tam, gdzie miało to jakieś szanse powodzenia.
17:00Jest wśród nas jedyna córka Janusza Walusia, Ewa Waluś, którą serdecznie witam.
17:08Rok później, 27 września 2017 roku, pojawiła się też pod Ministerstwem Spraw Zagranicznych na manifestacji,
17:16podczas której apelowano o wsparcie państwa w staraniach o warunkowe zwolnienie Walusia.
17:21Bardzo państwu dziękujemy za przybycie.
17:23Na tej drodze, wiem z perspektywy czasu, zdarzały mi się błędy i występowanie w towarzystwie, w którym nigdy więcej nie
17:31chciałabym się znaleźć.
17:33Bardzo trafnie określamy Janusza Walusia jako ostatniego żołnierza wyklętego.
17:44I zrobiła się z tego taka manifestacja, pikieta, jakiś happening,
17:49gdzie ja już nie miałam nad tym żadnej kontroli, że tam nagle zaczęli się wypowiadać ludzie z ONR-u, z
17:57innych jakichś radykalnych organizacji i tak dalej.
18:00I ja wtedy stojąc tam, no wiedziałam nigdy więcej, po prostu.
18:08Co chcę powiedzieć, jestem też oczywiście kibicem, kibicem Legii Warszawa.
18:11Byli tam też kibole.
18:12Ja sam, tutaj wspólnie z przyjaciółmi, również z kibicami Legii Warszawa, byliśmy na pielgrzymce w tym roku, między innymi właśnie
18:20modliliśmy się w intencji Janusza Walusia.
18:24W tym samym 2017 roku sprawę Walusia kibice zanieśli na Jasną Górę.
18:30Transparenty z jego podobizną i cytatami z niego znalazły się pod świętym dla katolików obrazem czarnej Madonny.
18:40Błogosławił im ksiądz, szczególnie związany ze środowiskiem kibiców, sam chętnie określający się mianem kibola.
18:47Obecny kapelan prezydenta, ksiądz Wąsowicz, a przecież te transparenty obecne na stadionach wspierające Janusza Walusia, to nic innego jak gloryfikacja
19:02rasistowskiego mordercy.
19:04To nic innego jak gloryfikacja najbardziej skrajnych form przemocy.
19:12Ksiądz Jarosław Wąsowicz na tym zdjęciu trzyma transparent z hasłem uwolnić Janusza Walusia.
19:18Kapelan i spowiednik prezydenta Nawrockiego nie odpowiedział na nasze pytania o jego dzisiejszy stosunek do Walusia.
19:25Ta widoczna na stadionach akcja wsparcia, szczególnie zbiórki pieniędzy naprawnika, przyniosła efekt.
19:32Adwokaci wykorzystali lukę w prawie dotyczącym zwolnienia warunkowego.
19:35Janusz Walusz po prostu oszukał ludzi decydujących o możliwości zwolnienia go z więzienia.
19:45Zapewniał o swojej głębokiej przemianie, o swojej resocjalizacji.
19:52Z więzienia wyszedł w 2022 roku.
19:577 grudnia 2024 roku został deportowany do Polski.
20:01Asystował mu Grzegorz Braun.
20:07Jest 13 maja 2025 roku.
20:11Podczas gdy Walusz od blisko pół roku przebywa w Polsce, w południowoafrykańskim parlamencie zbiera się komisja do spraw służby więziennej
20:19i debatuje nad tamtejszym mechanizmem zwolnienia warunkowego.
20:23Przykładem tego, że mechanizm działa wadliwie, jest właśnie Janusz Walusz.
20:27Jestem przekonany, że są pewne przestępstwa, które są tak poważne, że zwolnienie warunkowe nigdy nie powinno być przyznane.
20:36Głos zabiera Karl Niehaus, członek ruchu bojowników o wolność gospodarczą, były rzecznik Nelson Mandeli i Afrykańskiego Kongresu Narodowego, z ramienia
20:47którego walczył za Parthaidem, za co przez 8 lat siedział w więzieniu.
20:51Niehaus obejrzał wywiady, których Walusz udzielił po powrocie do Polski.
20:55Fasą trzeba trzymać do końca.
21:05Okazuje się, że mieliśmy niestosowną sytuację, kiedy Walusz udzielił bardzo głośnego wywiadu,
21:11w którym powiedział, że gdyby miał szansę zrobić to samo, co zrobił z zabójstwem Krisa Haniego,
21:21zrobiłby to ponownie.
21:27Niehaus mówi m.in. o tych wypowiedziach Walusia w trakcie rozmowy ze swoim biografem, Michałem Zichlarzem.
21:33Nie jest to rzecz dobra, ale bywają takie sytuacje, że jest to rzecz konieczna.
21:40To, co zarobiłem cały czas, uważam za rzecz konieczną.
21:45Gdybyś mógł zmienić to, co było, to zmieniłbyś to?
21:50Lepiej bym to przygotował.
21:55Janusz Walusz pokazał swoje prawdziwe oblicze, swoje prawdziwe oblicze rasisty i nieskruszonego zabójcy,
22:05który, jak się wydaje, wcale nie żałuje tego, że dokonał tej zbrodni.
22:10I w tym sensie wielu ludzi w RPA do dziś uważa, że Janusz Walusz ich po prostu okłamał.
22:19Wśród nich jest deputowany Carl Niehaus.
22:24Chciałbym poprosić ministra, czy rozważyłby zwrócenie się z formalnym wnioskiem do Sądu Polski o ekstradycję Walusia z powrotem do Republiki
22:33Południowej Afryki,
22:34opierając się na fakcie, że Walusz złamał południowoafrykańskie prawo oraz na fakcie, że złamał warunki zwolnienia.
22:41Groził, że ponownie popełni to samo przestępstwo, za które został skazany.
22:47Niehaus zgodził się z nami porozmawiać.
22:57Było dla mnie jasne, że Walusz nie wykazał skruchy, nie żałował swojego czynu, a nasze prawo mówi wyraźnie, że jeśli
23:05rozważa się kogoś do zwolnienia warunkowego,
23:08musi on udowodnić, że został zresocjalizowany i czuje skruchę za swoje czyny.
23:18I choć Carl Niehaus nie ma złudzeń, że starania o deportację Walusia z powrotem do RPA przyniosą rezultaty,
23:25samą procedurę należy wszcząć dla zasady.
23:30To ewidentne kpiny z wymiaru sprawiedliwości.
23:33Ewidentnie Walusz nigdy nie powinien być zwolniony, a teraz powinien zostać ściągnięty z powrotem do RPA, aby odsiedzieć do żywocie.
23:42W tych okolicznościach do żywocie musi oznaczać do żywocie.
23:47Ewa Waluś rozumie dziś, dlaczego psychologowie więzienni przez lata wydawali negatywną opinię przy jego wnioskach o zwolnienie warunkowe.
23:55Może tam wychodziło to, o czym teraz mówi otwarcie, że dopuszcza przemoc jako narzędzie walki politycznej i realizowanie swoich celów.
24:03I to dopiero słuchając go teraz można zrozumieć, czy przynajmniej domyślać się, co wychodziło psychologom w tych testach.
24:14Jesteś rasistą i wierzysz w wyższość białej rasy, że ona jest nadrzędna.
24:23Zgodzisz się z tym?
24:27Przejdę od razu do sedna. Zgadzam się z tezą, a została ona udowodniona, że biali ludzie potrafią zarządzać krajem.
24:39Udowodniono też, że czarni z nielicznymi wyjątkami, o których wspomniałem, dotyczą biafry. Generalnie rzecz biorąc, nie potrafią zarządzać krajem.
24:51W kolejnych wywiadach, w kolejnych nagraniach, które publikuję na własnym kanale na YouTubie,
24:58coraz śmielej wyraża poglądy skrajne, wyraża przywiązanie do ideologii rasistowskiego apartheidu,
25:12ale zaczyna się też wypowiadać na różne inne tematy, np. mówiąc w sposób nienawistny, czy pogardliwy np. o uchodźcach w
25:22Ukrainie.
25:23Wywiad z nim na kanale Zero ma blisko 900 tys. wyświetleń.
25:31Jego własny kanał nie jest już tak popularny, ale stale wykorzystuje go do komentowania bieżącej rzeczywistości politycznej.
25:38W wyborach prezydenckich wsparł najpierw Grzegorza Brauna, później Karolana Wrockiego, którego kapelan, przypomnijmy, zabiegał o wypuszczenie go z więzienia.
25:49Brał udział w antyimigranckich protestach u boku narodowców i kiboli.
25:53Pojawił się na stadionie Legii Warszawa, ostatnio w towarzystwie Grzegorza Brauna i związanego z nim obecnie prorosyjskiego polityka Mateusza Piskorskiego,
26:03oskarżonego o szpiegostwo na rzecz Rosji i Chin.
26:07Bez większego żalu zerwał nawet kontakt z Turką, wybierając środowisko nacjonalistów.
26:14Kiedy powiedziałam, że musisz zdecydować, albo rodzina, albo polityka w takim wydaniu, w jakim widzę, że chcesz ją prowadzić, powiedział
26:27mi wtedy nie łudź się, więc oczywiście zabolało.
26:39Marek Osiecimski, TVN24
26:47Wielkie
