- 7 hours ago
- #kmjs
MGA MAGSASAKA SA MACARTHUR, LEYTE, NAGBARIKADA LABAN SA DAMBUHALANG DREDGING SHIP NA SUMIRA SA KANILANG MGA PALAYAN AT PALAISDAAN DAHIL SA BLACK SAND MINING!
Sa gitna ng malawak na lupain, may biglang sumulpot na isang ga-higanteng barko?! At sa nakalipas na mga linggo, ang barko mula sa dagat, tumawid papunta sa lupa! Ang mga dinaanan nito, inararo at sinira!
Ito raw gagamitin sa pagpapalawak ng operasyon ng black sand mining sa Leyte! Kaya ang mga residente ng bayan ng MacArthur, sa takot na masira pa ang kanilang mga lupain, nagbarikada para ito’y harangin!
Sa gitna ng panawagan ng mga residente at paggigiit ng mga kinauukulan na may basehan at permit ang proyekto, pumunta si jessica soho sa Leyte upang imbestigahan ang kaguluhan.
Ang pakikibaka ng mga tiga-MacArthur laban sa black sand mining, madadaan nga ba sa santong dasalan o mauuwi lang sa santong paspasan?
Panoorin ang #KMJS Special Report.
"Kapuso Mo, Jessica Soho" (One at Heart, Jessica Soho) is the Philippines' top-rating news magazine program, hosted by one of the most-awarded broadcast journalists in the country, Jessica Soho. It features human interest stories, food, news personalities, travel, trends and pop culture.'KMJS' airs every Sunday, 8:15 PM on GMA Network. Subscribe to youtube.com/gmapublicaffairs for our full episodes. #KMJS
Sa gitna ng malawak na lupain, may biglang sumulpot na isang ga-higanteng barko?! At sa nakalipas na mga linggo, ang barko mula sa dagat, tumawid papunta sa lupa! Ang mga dinaanan nito, inararo at sinira!
Ito raw gagamitin sa pagpapalawak ng operasyon ng black sand mining sa Leyte! Kaya ang mga residente ng bayan ng MacArthur, sa takot na masira pa ang kanilang mga lupain, nagbarikada para ito’y harangin!
Sa gitna ng panawagan ng mga residente at paggigiit ng mga kinauukulan na may basehan at permit ang proyekto, pumunta si jessica soho sa Leyte upang imbestigahan ang kaguluhan.
Ang pakikibaka ng mga tiga-MacArthur laban sa black sand mining, madadaan nga ba sa santong dasalan o mauuwi lang sa santong paspasan?
Panoorin ang #KMJS Special Report.
"Kapuso Mo, Jessica Soho" (One at Heart, Jessica Soho) is the Philippines' top-rating news magazine program, hosted by one of the most-awarded broadcast journalists in the country, Jessica Soho. It features human interest stories, food, news personalities, travel, trends and pop culture.'KMJS' airs every Sunday, 8:15 PM on GMA Network. Subscribe to youtube.com/gmapublicaffairs for our full episodes. #KMJS
Category
😹
FunTranscript
00:06An important part, the Panc An ид
00:07Ang mga napapadaan sa kalsadang ito sa bayan ng MacArthur sa Leyte,
00:13hindi maiwasang mapatingin, mapatanong at matakot sa kanilang natatanaw.
00:22Sa gitna kasi ng malawak na lupain, may biglang sumulpot na isang gahiganting barko at sa nakalipas na mga linggo.
00:39Ang barkong ito mula sa dagat abay tumawid papunta sa lupa.
00:50Ang mga dinaana nito, inararo at sinira.
00:54Tuloy, ang tingin dito ng mga residente, isa ito, halimaw.
01:01Hindi lang daw kasi ito simpleng barko, kundi cutter suction dredger.
01:08Gagamitin sa pagpapalawak ng operasyon ng black sand mining sa Leyte.
01:15Kaya ang mga residente ng bayan ng MacArthur, sa takot na masira pa ang kanilang mga lupain, nagbarikada para ito
01:24'y harangin.
01:28Sa laki ng kanilang binanga, sa dasal na lang daw sila kumakapit.
01:34Gabi-gabi silang nagpe-prayer vigil.
01:36Sa laki ng yan, sigurado na ba yung mabangyayari dito talaga sa aming bayan.
01:41Mahirap yung kalagayan namin ngayon.
01:44Kasi nagpapuyat, ginakabahan.
01:46Please, kung sino man makarinig sa amin.
01:50Tulungan mo kami.
02:01Ang pakikibaka ng mga tiga MacArthur laban sa black sand mining, madadaan nga ba sa santong dasalan o mauuwi lang
02:12sa santong paspasan?
02:17Sa pagdating namin sa bayan ng MacArthur, hindi ko inasahan ang salubong ng mga nagpo-protesta sa akin.
02:26Mukhang natutuwa yung mga taga rito na nakarating tayo dito sa kanilang lugar.
02:32Kasi nga, hinihiling nila talaga na marinig yung kanilang boses.
02:36Thank you, ma'am!
03:06Sa gitna ng dating palayan, yung barko na yan ipinoprotesta ng mga taga rito dahil gamit daw yan sa black
03:13sand mining na malaking issue ngayon sa bayang ito.
03:18Tumawid ho yan mula dun sa dagat, papunta doon sa kabilang bahagi saan kukunin yung black sand.
03:26Na yun po yung ginagamit sa paggawa ng mga bakal na ginagamit sa infrastructure, pati na sa paggawa ng mga
03:34sasakyan.
03:35Nga lang, ayaw ho yan ang mga taga rito kasi makasisira sa kanilang kabuhayan daw at sa kanilang kalikasan.
03:44Ang higanting dredger pagmamayari ng kumpanyang MacArthur Iron Projects Corporation,
03:51isang mining firm na nagmimina raw sa barangay Maya mula pa noong taong 2020.
03:59Magnetite o black sand ang minimina nila rito.
04:03Ito ang pinagpukunan ng iron ore na kalimitan ginagamit sa paggawa ng bakal.
04:10Gayunman, nasuspende ang operasyon ng kumpanya noong 2022 dahil inireklamo ng mga residente ang mga nasirang irrigation canals.
04:22Lubharaw kasing naapektuhan ng pagmimina ang mga pananin ng mga magsasaka,
04:27pati na ang mga palaisdaan ng tilapia na kanila ring ikinabubuhay.
04:32Hanggang ngayon, hindi pa rin daw nire-repair ng kumpanya ang nasirang irrigation ng mga magsasaka.
04:39Pero nitong January 25, namataan na lang nila ang dambuhalang barko sa baybayin ng bayan ng MacArthur
04:47hanggang tinawid na nito ang dagat at dumaong sa kanilang dalampasigan.
04:53Laking gulat na lang nila na sa loob ng dalawang linggo,
04:58nakapasok ito ng 650 meters mula sa dagat hanggang sa kung saan ito inabot ngayon.
05:06At lahat daw ng dinaanan ng barko na kalbo.
05:11Dati dito mga puno ng nyug, sige na ba, ano lang buhangin, bato-bato.
05:15Padaanan ng barko.
05:16Kapo dito po sa Barangay Maya, tawin din sila lang kalsada para doon sa minahan.
05:20Black sand mining is through magnetic separators.
05:23May ikot lang ng magnets, kapit na siya doon.
05:26Pag malaki operation mo, marami kang kailangang technology or equipment.
05:31Kung mineralize yung lupa mo, hindi mo pwedeng tamnaan.
05:34Na-interview ko ang leader ng mga nagbabarikada, si Jesus.
05:40Mang Jesus, ano ho yung ipinoprotesta niyo rito?
05:43Ang ipinoprotesta po namin dito ang totally na pagpapahinto ng pagmimina.
05:48Dahil ang pagmimina po, nangyari 2,000 timpa.
05:512012, malaking perisyo ng mining company.
05:53Pumatay po ito ng 27,000 kilos na cord job dilapya galing sa bito ng lawa.
05:58So nasisira ho yung kabuhayan nyo?
06:00Ano ho itong barkong to? San ho nang galing daw?
06:03Nabigla na lang yan, dumating rito.
06:05At sinasabi na wala pa silang permit sa pagmimina.
06:08Pero bakit dumating ang isang barko na malaki?
06:11Gagamitin daw ho ito sa pagmimina?
06:14Ayon sa mga ipinapalabas na pag-uulat ng mining company, isang kagamitan pagmina po yan.
06:20Saan papunta ho daw?
06:21Dito sa aming prime.
06:22Sa kabila?
06:23Yes po.
06:23Masisira naman yung mga...
06:24Yes, sila naman.
06:26Tutuluyan na nilang wasakin ang prime irrigated rice land ng MacArthur Letty.
06:30Isa pa sa ikinababahala at ikinagagalit ng mga residente,
06:35ang mga nagtatrabaho raw sa minahan, pati na ang nag-ooperate ng dredger na barko, mga Chino.
06:43May Chino ho dyan?
06:44Yes po mamarami.
06:45O itong buwan lang to, kasabay ang isyo na nagbabalitaktakan sa Senado.
06:50Ang binabanggit sa gitna ng karagatan.
06:53Bakit dito nasa minlan kami, walang gobyerno na tumatanong kung anong nangyayari sa amin?
06:57Ang tinutukoy nyo ho yung issue sa Sprat List.
07:00Opo mam.
07:01Bakit doon kalaban yung mga Chino?
07:03Pero dito, sabi nyo...
07:05Ako mo dito dyan, nag-ooperate yan eh.
07:07So may mga Chino ho dyan sa loob?
07:09Opo mam.
07:10Ang sabi pa ho nung kumpanya, nakakapagpaganda raw ng soil quality yung ginagawa nilang black sand mining.
07:18Ano masasabi nyo roon?
07:19Sino ba talaga ang papanilwalaan ng taong bayan,
07:22ang iyong sayang tipiko na pagsusuri galing mismo sa ating Departamento ng Agrikultura?
07:27O yang mapanilin lang ng mga Chino?
07:29At saka sa tingin nyo ho, ano nangyayari sa mga palayan?
07:31Eh wala ma'am. Non-productive until now.
07:34Ano ho nangyayari sa lupa?
07:35Wala, naging lawa.
07:36Paano ho yan? Hanggang kailan po kayo magbabarikada rito?
07:39Hanggang hindi kami pinapakinggan ng gobyerno, hindi naman kami bayolente.
07:42Nananawagan lang kami kung nasaan ang gobyerno sa aming daing.
07:45Anong balak nyo ho ngayon?
07:46Eh kaya nga, tumutulong na kami na maging nasyonalist yun.
07:49Sana dali na ito sa Senado.
07:51Kung ano ang pagkakamali noong una, ituit naman ang gobyerno.
07:55Dahil kapag ka na ng mga Chino at big time na politiko,
07:58pabor sa libu-libong magsasaka.
08:00Thank you so much, ma'am. Thank you for hearing us, ma'am.
08:03Salamat ho. Kami dapat magpasalamat.
08:05Pinaparinig nyo yung inyong mga hinahing.
08:07Harap ang mga anak, ma'am.
08:10Narinig ko namin kayo. Nakikita namin yung plakad nyo.
08:13Anong gusto mong sabihin?
08:15Mawawala ang kinabukasan ng kapatahan dahil sa pagmimili ng lupa.
08:20Kung hindi ho naharangan ng mga residente o ng mga nagbabarikada,
08:24yung barkong yan, eh dito dadaan yan.
08:26In fact, nagawa na nila yung kalsada, eh.
08:29Papunta dun. Nandun kasi yung minahan para sa black sand mining.
08:35Malinaw na ang pakay ng barkong ito makatawid ng highway papunta sa minahan ng magnetite o black sand.
08:44May labing-apat na kabundukan sa may Central Leyte.
08:47Lahat sila volcanic source of volcanic origin.
08:49It so happens sa Central Leyte, duman din ang Philippine Cold Zone.
08:53Daan ng mga mineralizing fluids, maakyat, at nadidisperse ang minerals.
08:58Kasama doon yung iron.
09:00Very abundant yung lugar na yan.
09:02Kwento ng mga tagarito, bago pa raw nakarating ang barkong ito sa Barangay Maya,
09:07marami ng mga lupain ang napinsala.
09:11Lalo pat taong 2007 pa lang, inaprubahan ng MGB o ng Mines and Geosciences Bureau
09:19ang tinatawag na MPSA o Mineral Production Sharing Agreement,
09:24ang kumpanyang Strong Built Mining Development Corporation
09:29na nabili ng investment o holding company na Bright Kindle Resources and Investments Incorporated o BKRI noong 2024.
09:40Sakop din ng MPSA ang MacArthur Iron Projects Corporation na nagsimula naman ang operasyon noong 2020.
09:49Ayon sa mga residente, maliliit lang daw ang mga makinang gamit nila noon para sa black sand mining.
09:57Isa raw sa mga naunang na perwisyo ang palayan ni Patrusinia.
10:02Mga walang hiya kasi, hindi naawa sa amin.
10:05Yung palay namin bumagsak na sa butas nila.
10:08Sir, maawa naman ho kayo sa amin. Tulungan nyo kami dito.
10:14Maraming palayan daw dito, lumubog katulad ng mga nadaanan natin.
10:18Gawa nung operation ng black sand mining noong 2021.
10:222021 po.
10:232021. Kasi ngayon, sabi nung kumpanya, hindi daw sila nag-ooperate.
10:28Yun nga lang, sa kaso ng bukid ni Patrusinia, wala na. Nauna nang nasira eh.
10:36Patrusinia, ano nangyari dun sa inyong bukid?
10:38Lumubog po, tapos namining po nila yung kalahati.
10:41May pahintulot ba ninyo yun?
10:43Wala po.
10:44Tinanong nyo ho, bakit ganon?
10:45Kasi po noon na pumunta sila sa amin, may dala po silang pera.
10:49Iaayaw po ng asawa ko ibinta. Tapos umuwi po sila.
10:53Tapos nung kinabukasan po, pumunta po kami sa basa campo namin.
10:58Pag dating namin doon, bumagsak na po yung ibang palay sa minamining nila po.
11:04Bugwakan na, dihaamon. Kita ka, oho. Di kami nakatanong kay nga dit bugwak.
11:09Oho. Kita ka, o, tamhag na. Puno, punoan yung tubig.
11:13Na-apektuhan yung mga palay ninyo na tanim?
11:16Opo.
11:17Anong ginawa nyo ho pagkatapos noon?
11:19Nag-demanda po kami.
11:20Ano nangyari?
11:21Na-dismiss po.
11:22Dahil?
11:23Hindi ko pa alam.
11:24Kita akong itong karo yan, nadi rin na din mag-mining.
11:27Kaya dako itong din nga purisyo.
11:29Pero sabi nila, mabibigyan daw ng trabaho yung mga taga rito.
11:34Sinasabi rin nila, nakakabuti daw yung mining dun sa quality, yung kalidad ng lupa.
11:42Anong masasabing nyo doon?
11:44Hindi po yung totoo, ma'am.
11:46Kasi po, yung mining nila, hindi naman po pwede taniman ng palay po kasi puro na buwangin.
11:52Wala nang ani?
11:53Wala na po.
11:54Anim na taon na po.
11:55Paglalaban nyo pa ba ito?
11:56Opo.
11:57Kung baga may dabaga bumulig na tao, kung baga dabaga kasing-kasing, itong mining na mag-undang.
12:02Pero dahil sa tuloy-tuloy daw na operasyon ang pagmimina, tinatayang nasa 14 hectares na ng palayan ang lumubog.
12:11Kasi doon kami naghahanap buhay, ma'am. Doon namin kinukuha lahat ng binubuhay namin para sa mga anak namin.
12:20Isang idlap lang po, nawala. Kasi nawala po kami nanghanap buhay.
12:26Ay, nalulungkot lang po. Kasi ang tagal na namin, may problema ngayon lang po. May pumunta din.
12:38Masakit sa akin. Eh wala na nang palayan namin. Hindi na magandang lupa. Sobrang pag-ibang saks ang nakukuha ko.
12:43Kung hindi pa naminina. Eh ngayon, konti na lang. Hindi pa mabot 200 saks.
12:49Kahit na nang rehabilitate pa, ilang years pa bago yan magamit. Pati na kami lahat. Gutom.
12:55Ipinakita rin sa amin ang mga nasira nilang irigasyon.
12:59Yung main canal na dinadalaw yan ng irigasyon, ay bumagsak po siya dahil hindi na po nagagamit.
13:05Nangako po sila na gagawin nila. Pero hanggang ngayon, wala pa silang naumpisang gawin.
13:11Pinapanagot po namin sila sa pamamagitan ng pag-rehabilitate ng mga nasirang canal at desultation.
13:17Mas kinakailangan ng mga farmers ng agarang pagpadrain ng pagbabaha.
13:23Hinihingi namin galing sa mga mining company ang comprehensive rehabilitation plan.
13:30Hindi pa po natin nakukuha hanggang ngayon.
13:34Ito naman ang Lake Bito. Wala pang isang kilometro ang layo mula sa Minahan.
13:40Dito sila nagpapalaki ng mga tilapia.
13:43Dagdag kabuhayan. Sana!
13:45Kung hindi nagkandamatay ang mga isda noong 2012, 27,000 kilos lugi ang mga namuhunan.
13:56Ang sinisisi nila ang naunang Minahan ng Nikwa Mining Corporation.
14:02Sa lawang ito pa man din umaasa ang mga manging isda ng barangay Villa Imelda katulad ni Shelo.
14:10Kasi ano ma'am, nakakawala siya ng pag-asa.
14:16Maabot po ng 500 kilos yung nakukuha ko sa isang fish pen.
14:20Since 2022, nasaan mahigit isang daan kilo na lang yung nakukuha namin kada harvest.
14:25Yung tubig namin ma'am, bumaba siya ng mga isa hanggang dalawang metro.
14:30Mas malalim na yung hukay nila kung kaya mababa na yung tubig namin.
14:34Hindi na kami pwede mag-alaga ng ganong karaming isda sa isang cage.
14:37Sinubukan namin kuhanan ng pahayag ang Nikwa Mining Corporation.
14:42Pero hindi sila tumugon sa aming paanyayan.
14:46Kaya ngayon, masisisi ba ang mga residente na mariing tutulan ngayon
14:52ang nakikita nilang muling pag-ooperate ng black sand mining.
14:57Lalo pat nandito na ang giganteng barkong dredger na ito.
15:04Kaya salot ito din eh. Kaya ma'am, may baiton. Kadakon ako eh.
15:07Kaya sinyan, ang guti ay pala nga barko. Dakon at na perde.
15:10Asa eh, peton ma'am kay Dakondoro.
15:11Ang gusto namin sabihin ngayon, gumalaw na ang gobyerno.
15:14Wala pong ideya ang National Irrigation Administration dito po sa pag-alaw sa mining operations ng MIPC.
15:23Gumagawa na tayo ng paraan para lang matugunan ng mga kanilang pangangailangan sa patupig.
15:28Ang provincial government ng Leyte, nagsumiti raw ng request para masuspindi ang pagpasok dito ng barko.
15:36Yung dredger na yan is not a friendly site and is not welcome.
15:41Galing China ito. Sabi nga nila eh, binabantayan natin ang West Philippine Sea.
15:45Tapos dito pala sa East Philippine Sea. Mukhang di natin nabantayan.
15:49Ang tanong dito, hindi ba namin alam to?
15:52Hindi, mukhang binaliwala rin kami.
15:55Dumerecho lang sila.
15:56Nabulaga na lang kami na nandyan na yung barko.
15:59Ang Sanggunem Panlaliwigan issued a request to all parties involved.
16:03In particular, si MGB to suspend it.
16:06Gagawin namin lahat na makakaya namin para yung dredger na yan is umatras.
16:11May mga permit sila galing sa taas.
16:12Kaya nakarating dito yan na wala naman problema.
16:15Wala akong power, wala akong ano dyan kung bawal.
16:18Basta sa gitna lang ako, wala akong pinapani dyan.
16:20So, ang part lang na ginahatag ang local government unit na business permit
16:24is kinatawag lang ang other construction of utility project in AC.
16:30So, waray pa mag-issue ang munisipyo ang operation ng mining activity niya.
16:35When in fact, ita akong ipubuhat, taso ba'y lakot balao.
16:38Actually, waray pa man mining na itong issue,
16:41kundi inila nga parts kung kayano nga umabot niya da.
16:44They are ready already to operate.
16:46However, wala pa silang approved nga three-year war program.
16:51No movement, no extraction, no mining operation.
16:56Nitong Merkoles, sa kalagitnaan ng aming pag-iimbestiga,
16:59nakatanggap kami ng mensahe na ipupull out na raw
17:04o aalisin na sa lugar ang barkong dredger.
17:07The company has posted a rehabilitation bond of 56 million pesos
17:12to the Mines and Geosciences Bureau, or MGB.
17:15The funds assure the proper restoration of mined-out areas.
17:20MIPC will restore the land area to full cultivation
17:23before its return to the owners.
17:26In light of the current situation,
17:28and in the interest of maintaining harmony
17:31and preventing further escalation,
17:33MIPC has decided to withdraw the dredger
17:36and re-evaluate its current work plan.
17:42Sir, una po sa lahat,
17:44totoo ho ba yung press statement ninyo
17:46na ipupull out na yung barko?
17:49Yung po ay sinanggunin namin sa mga ayan siya ng gobyerno.
17:53Matulungan muna kami.
17:54Subalit gusto ko pong linawin na hindi naman po ganun kasimple yun,
17:58na hindi naman po pariton yung hihilahin namin pabalik.
18:01Ito po ay 2,000 tonelada halos
18:04at meron hong mga pangangailangan sa engineering works
18:08para gawin po kung ihukurunan po yan.
18:10So, anong status ngayon?
18:12Nung black sand mining na ginagawa dito?
18:15Ang black sand mining po,
18:17since 2022,
18:18ay wala pong operation.
18:20So, status ko?
18:21Status ko po.
18:22Anong position nyo ba
18:24dito po sa pagpuprotesta po ng mga residente?
18:28Iginagalang po namin yung posisyon nila na sila po ay may objection.
18:32Meron po silang mga grievance na tinatawag.
18:35Subalit, ito naman po ay welcome sa amin.
18:37At ang kailangan po lang namin ay
18:39mabigyan din kami ng pagkakataon
18:42na yung aming side o yung aming po kwento
18:45ay marinig naman kung ano po yung totoo.
18:47Sabi ho dun sa press statement nyo na nabasa ko,
18:50itong black sand mining will give thousands of jobs.
18:54Tama ho ba?
18:54Noong pagsisimula po nung aming operation dito,
18:58noon pa lang po nabigyan namin ng trabaho yung mga tao dito.
19:03At nagtumigil nga po siya noong 2022.
19:07Pero sabi ho nila,
19:08may mga chino rin daw po sila nakikita na nagtatrabaho sa loob.
19:11So kahit ho yun,
19:12pinuprotesta nila.
19:13Gusto ko pong itanong kung ano po ang basihan,
19:16kung bakit po sila itutol.
19:18Sapagkat yung teknolohiya po na
19:20pagdadala namin ng dredger dito,
19:22ay teknolohiya po na ating hiniiang tulong ng ibang bansa
19:27dahil ito ho ay advancement sa technology.
19:31Kung iisipin nyo po,
19:33yung aming dredger ay napakalakit.
19:36Kaya ho,
19:37naging tampulan ng mga question
19:39at kung ano mang yung pinuprotesta po nila.
19:42So yung bahaging yun,
19:43naintindihan nyo po,
19:44na parang ang turing na nila doon sa CSD,
19:47yung cutter,
19:49suction dredger,
19:50ay parang monster.
19:51Sa gitna ho ng kanilang mga taniman ng nyog at palay.
19:54Opo.
19:55Yung mga chino po,
19:56talagang bahagi po ng kontrata.
19:59Bahagi po sila.
19:59Na nagtatrabaho po sila dyan sa loob ng kumpanya.
20:03And then yung iron ore,
20:05na nakukuha po dyan,
20:07dinadala rin ho sa China.
20:08Tama ho ba?
20:09For export po yun.
20:10For export.
20:11Kasi bahagi rin ho yun ng hinain ng mga tao
20:15na kasi may issue ngayon ng China at Pilipinas.
20:17Tapos dito,
20:18yung mga chino,
20:19welcome naman.
20:20At sa kanila,
20:21dinadala yung iron ore.
20:23Opo.
20:23Ano masasabi nyo ho roon?
20:25Yung presensya po
20:26ng mga trabahante,
20:28ng mga chino rito,
20:29yung mga engineer nila,
20:30ay may kaukulang permiso,
20:33permit sa ahensya ng gobyerno,
20:35sa immigration,
20:37sa Department of Labor,
20:38bago ho sila makapagtrabaho dito.
20:40Sabi pa ho ng press statement nyo,
20:42yung black sand mining
20:44enriches the soil.
20:46It improves the soil quality.
20:47Tama ho ba yun?
20:48Ako naman po ay hindi ekspero tungkol dun.
20:51Pero may pag-aaral po na ito po ay makakatulong tungkol dun sa temperature
20:56o dun sa alagayan po nung lupa rito.
20:59At dito rin po sa MacArthur,
21:02meron po kasing mga area dito,
21:04sinasabi ho nilang agricultural land,
21:06pero meron po mga portion ng lupain dito na swampy
21:09na kailangan pong madret siya
21:12at kung nandun po sa ilalim yung mineral,
21:14ay mapapakinabangon po.
21:15Ang problema kasi kapag over-mineralize ng iron ang lupa,
21:20hindi lumalago ang mga halaman,
21:22o kaya nagkakaroon ng nutrient imbalance.
21:24Pangalawa,
21:25mataas ang density ng iron.
21:27Naharang nito yung mga katubigan
21:28at ibang mga solutions
21:30na kailangan sa paglago ng halaman.
21:33Kung kaya,
21:33nagiging bansot
21:34at di nagiging malago.
21:35Pero nasira daw po yung fish farms nila
21:38at pati yung mga kanilang mga palayan.
21:40Ang issue po dun sa lupa
21:43ay
21:44yan po ay nasasakop
21:46nung kasunduan sa gobyerno
21:48na ang tawag po dyan ay MPSA.
21:50Parang partner po ang gobyerno
21:52at binibigyan po
21:53ang isang kumpanya ng karapatan
21:55na minahin itong isang lugar na ito.
21:57Subalit,
21:58tungkol po dun sa pag-aari,
21:59ownership po,
22:00nung mga lupa,
22:02ito po ay pag-aari
22:03nung individual na tao
22:05na kung saan sila po ay may dokumento,
22:07meron silang title,
22:08meron silang tax declaration.
22:10At bago po namin ito minahin,
22:12nakikipagkasun daw po kami.
22:14May kontrata pong pinaypermahan
22:16dun sa individual na may ari ng lupa.
22:18Mga walang hiya kasi,
22:20hindi naawa sa amin.
22:21Yung mga nasira daw po
22:23yung kanilang mga fish farms
22:24at yung kanilang mga palayan
22:26at saka pati irrigation canals nila.
22:28Ano masasabi nyo po doon?
22:29Una-una,
22:30meron naman yung mga grievance mechanism
22:33na itinakda ang ating ahensya ng gobyerno
22:36kung saka-sakali po na meron po silang reklamo.
22:40Kagaya po nung nasabi ko na,
22:42noong pang 2022,
22:44tumigil po ang operasyon namin dito.
22:49Nagkaroon ako ng hope
22:50na talagang mapu-pull out siya,
22:52pero magiging totally
22:53kampante lang talaga kami dito
22:55kapag wala na siya talaga dyan.
22:56Magpaparay ka na kami,
22:58handat na siya ng barko.
22:59Samantala,
23:00ang kinatawan ng 1st District ng Leyte
23:03at dating House Speaker
23:04Congressman Martin Romualdes
23:06at ang kanyang pamilya
23:07nadadawid sa issue
23:09dahil sa napaulat
23:10na di umano
23:11koneksyon nila
23:12sa MacArthur Iron Projects Corporation
23:15o MIPC.
23:17Sa official website kasi
23:19ng Bright Kindle
23:20o ng BKRI
23:22na kasaad na taong 2022,
23:24inihalal bilang isa
23:26sa Board of Directors nito
23:28si Andrew Julian Romualdes,
23:30anak ng dating Speaker Romualdes.
23:38Isa naman daw
23:39sa major shareholders
23:41ng BKRI
23:42ang RYM Business Management Corporation,
23:46kumpanyang pagmamayari pa rin
23:48di umano
23:49ng mga Romualdes.
23:50Ayon naman sa mga ulat,
23:52noong 2024,
23:54binili raw ng BKRI
23:56ang SBMDC
23:57sa halaga
23:585 billion pesos.
24:01Ang SBMDC
24:02ang may hawak ngayon
24:04ng MacArthur Iron Projects Corporation.
24:07Bagay na siya ring alam
24:09ng mga residente.
24:10Nandyan naman sa pinapalabas
24:12ng mga dokumento
24:12na binili ito ng Speaker.
24:14Harap-arapan ako mismo
24:15ang nagkasalita.
24:15Pero ngayon nagtatago sila.
24:17Itinatago nila
24:18nagiging apiktado
24:19ang mga departamento
24:21dahil mismo
24:21ang regional offices
24:23na dapat gumalaw
24:24si Speaker
24:25ang naglagay.
24:26Paano gagalaw
24:27ang isang ahinsya
24:27ng gobyerno
24:28pabuo sa mga tao
24:28kung sila'y mandated
24:29ng mga politiko?
24:30Iyon ho ang problema nyo.
24:31Iyon ang problema namin.
24:33Matagal na kami rito ma'am.
24:34Ilang linggo na kami
24:34wala bumababa rito
24:35ng ahinsya ng gobyerno
24:36upang tanongin
24:37kung anong hinahing namin.
24:38Wala nakikipag-usap po sa inyo?
24:40Wala po ma'am.
24:40Ang MacArthur
24:42Iron Projects Corporation po
24:44ay pag-aari ho
24:45ng individual na investor
24:47at wala pong
24:48kinalaman dito
24:49ang dating Speaker.
24:50As a private corporation,
24:53wala ho kaming
24:53koneksyon
24:54sa dating Speaker.
24:56Hininga ng aming team
24:58ng pahayag
24:58ang opisina ni Romualdez.
25:00Sa kabila
25:01ng mga ulat
25:02at lumabas na datos,
25:03mariin pa rin nilang
25:04itinanggi
25:05na merong koneksyon
25:07si Romualdez
25:08sa SBMDC,
25:10sa MIPC,
25:11pati na
25:12sa BKRII.
25:15I am not an owner,
25:16shareholder,
25:17or any way involved
25:18in Strong Built
25:19Mining Development Corporation,
25:21MacArthur Iron Projects Corporation,
25:23or Bright Kindle Resources
25:24and Investments Incorporated.
25:26According to documents
25:27sent to my district office,
25:28the company has committed
25:29to withdraw the dredger
25:30and is reassessing
25:31its work plan
25:32in coordination
25:33with the local government units.
25:34We stand with the community
25:36in supporting responsible
25:37and sustainable mining
25:38that safeguards the environment
25:40while promoting jobs
25:41and livelihoods.
25:42Kami po dito sa
25:43MacArthur Iron Projects Corporation,
25:46hindi pa ho kami nagbimila.
25:47Pipigilan nyo
25:48yung isang bagay
25:49na hindi pa nagsisimula.
25:51Paano nyo po pipigilan yun?
25:53Eh wala pa naman po
25:53kaming sinisimulan.
25:54Kaso sa ngayon ho,
25:56masidhiw po yung mga damdamin nila
25:58dito po sa pinuprotesta nila.
26:00May chance pa ba
26:01for a dialogue?
26:02Meron naman po
26:03laging may chance
26:04ang dialogue.
26:05Kung ganun po kasi di
26:06ang kanilang damdamin
26:09tungkol sa
26:10kanilang ipinaglalaban,
26:12masidhiw rin naman ho
26:13ang damdamin na
26:13sa ipinaglalaban namin.
26:15Yung aming ginagawa dito
26:17ay above board.
26:18Wala ho kami itinatanggo,
26:20kaya po open kami.
26:21May ipinagtatanggo din
26:23naman po kami
26:23yung aming mga
26:25empleyado rito
26:26na nabigyan ang pagkakataon
26:27na magkaroon ng opportunity
26:29para magtrabaho.
26:30Yung opportunity
26:31para makadagdag sa
26:32social at saka
26:34economic development
26:35ng Makartor
26:36bilang fifth class
26:38municipality,
26:39ito ang pagkakataon.
26:41Sapagkat
26:42sa buwis,
26:43sa mga projects,
26:45sa social responsibility po.
26:48Sinubukan din namin
26:49kuhana ng pahayag
26:50ang mga kumpanyang
26:51Strong Built
26:52Mining Development Corporation
26:54at Bright Kindle
26:55Resources and
26:56Investments Incorporated.
26:58Hindi sila tumugon
26:59sa aming paanyaya.
27:01Bawat isa sa amin,
27:02may karapatan
27:03ipagtanggol ang lupa
27:04kung saan kami pinanganap.
27:05Kung sinasabi ng gobyerno,
27:06ikakabuhay namin,
27:07malaki ang epekto
27:08sa inekonomia
27:092% galing sa mining.
27:10Kung pumapasok
27:11sa kaban ng bayan,
27:12sa amin lang pakinggan
27:13kami ng gobyerno.
27:14Ilang linggo na kami dyan,
27:15pero wala man masking isa
27:17ayin siya ng gobyerno
27:18na bumababa
27:19upang kausapin kami.
27:20Sana,
27:21bago nila payagan
27:22yung mga ganitong uri
27:23ng kumpanya,
27:24sana huwag nating kalimutan
27:25na ang agriculture
27:26is the backbone
27:27of the Philippine economy.
27:28Pero pag yung pagkain
27:29ang nawala,
27:31wala na pong ano,
27:32wala nang sa isa
27:33yung pinagahanap
27:34bukaya natin.
27:35Bigas hindi
27:36buhangin
27:37ang kinakain namin.
27:38Hanggang mawala
27:39yung barko na yan dyan,
27:41hanggang iuwi nila
27:42doon sa China,
27:43ipaglalaban po namin
27:44yung karapatan namin
27:45para hindi sila
27:46makatawid doon
27:46sa palayan namin.
27:48Gusto ko po sana
27:49tulungan po kami
27:50para po
27:51mawala na po
27:52yung mining dito sa amin.
28:02Kasi po,
28:03baano na po
28:04yung mga
28:06susunod na
28:08hinerasyon namin,
28:09yung mga anak
28:10ng anak namin?
28:13Saksi ang probinsya
28:15ng Leyte
28:16sa mga pangakong
28:17tinupad
28:18ng kasaysayan.
28:19Hindi ba nga
28:20I shall return?
28:22Ang sabi ni
28:22General Douglas MacArthur
28:24kung kanino pa naman
28:26ipinangalan
28:27ang bayang ito
28:28na nahaharap ngayon
28:30sa isyo
28:31ng black sand mining.
28:32Mga walang hiya kasi,
28:34hindi naawa sa amin.
28:36Hinihintay ngayon
28:37ng mga taga rito
28:38ang pagtugon
28:39ng gobyerno nasyonal
28:41sa kanilang mga hinain
28:43para raw sana
28:44babalik din sa kanila
28:46ang kumpiyansa
28:48at katahinikan.
29:03Thank you for watching
29:06mga kapuso.
29:07Kung nagustuhan niyo po
29:08ang videong ito,
29:09subscribe na
29:11sa GMA Public Affairs
29:12YouTube channel
29:13and don't forget
29:15to hit the bell button
29:16for our latest updates.
Comments