Coconut Crab Claws’ Strength and Cebu Boobook Sound | Born To Be Wild (Full Episode) - video Dailymotion

GMA Public Affairs

Aired (January 18, 2026): Discover the incredible strength of the coconut crab, known for its powerful claws, and listen to the haunting call of the Cebu boobook, also called the Philippine hawk owl. From land to sky, this episode explores fascinating wildlife and their unique traits found in the Philippines. Watch the full episode.

Transcript

00:00Ito, pang mabuhay.

00:05Ito siya takot sa tao, no?

00:09Oo, oo, oo.

00:12So kung masipit yung kamay natin, daliri natin, pwedeng-pwede tayo masaktan dito.

00:17At ito mga, oops, oh.

00:19Look at, at saka, bitiak.

00:20Ayaw raw nito nang di narinig ang kanyang paligid.

00:36Lalo na't kapag ito ang humuhuni.

00:44Walang katulad.

00:46Uy, ito yun. Lumipat.

00:53Parang ayaw niya akong makita.

00:55Tinarap nito ang kanyang puwetan.

00:57At saka dumumi.

01:01Mistulang binamarkahan nito ang kanyang teritoryo.

01:16Ang kanilang braso.

01:21Macho.

01:25Sa laki ng kanilang katawan at matitikas na panangga,

01:30aakanain mo may gerang pupuntahan.

01:32May nagtatago sa putik

01:38at may umaakyat sa puno

01:40na tila nakamasid sa kalaban.

01:44Pero gaano man sila katibay,

01:46tiklop daw ang mga naglalakihan kokonat krab

01:49o tatos ng tawi-tawi

01:50at kuday ng palawan

01:52kapag nahuli at niluto sila

01:55para gawing pagkain.

01:56Mainit man o malamig ang panahon,

02:10forever beach mode

02:11ang mga naglalakihang alimango.

02:18Nabutan naming pa-uwi

02:20mula sa kanyang night duty

02:21ang coconut krab o tatos na ito.

02:26Sa gabi kasi siya aktibo

02:30para maghanap ng pagkain

02:31gaya ng nyong.

02:33Tila obstacle course naman

02:35ang kanyang mga dinadaanan.

02:40Umaakyat ng limestones

02:41at tumatawid ng kalsada.

02:52Pero mukhang manilang ito sa kanya.

02:56Dahil sa lakas

02:59ng kanyang malalaking appendages

03:00o batak na mga paa,

03:05tatos ang pinakamalaking land krab

03:08sa bundo.

03:10Mas gusto niya maglagi

03:11sa mga bababatong lugar

03:13na malapit sa dagat.

03:18Pero bago niya marating

03:20ang kanyang pahingahan,

03:23naramdaman niyang

03:23may sumusunod sa kanya.

03:26Ang kanyang tikas

03:30di uubra

03:31sa kumakalam na sigmura.

03:33Naabutang kong kapit

03:41na kapit

03:42ang malalakas na paa

03:44at pansipit

03:45ng tatos sa puno.

03:47Sinubukan itong makawala

03:48pero dahil nakatali,

03:50wala itong magawa.

03:53Ang tatos,

03:54isa sa mga huli

03:55na ang maingisdang si Ben.

03:57Hindi niya tunay na pangalan.

03:58Itong krab sa to,

04:01ang galing umakyat, no?

04:03So ito yung mga tatos

04:04or yung mga coconut krab.

04:05These are actually scavengers.

04:08So usually,

04:08nasa lupa lang sila.

04:10But if needed,

04:11they can go

04:12climb coconut trees

04:14just like this, no?

04:15Isang uri ng alimango

04:17na kayang umakyat ng puno

04:19para maghanap ng pagkain

04:20o tumakas sa mga kalaban.

04:23This one is around 2 kilograms.

04:25Ang higpit ng hawak.

04:27Grabe,

04:27ang kakapal ng very muscular

04:29yung kanyang pangsipit

04:30at yung kanyang mga legs.

04:33Look at that.

04:34Napaka lalaki,

04:36napaka bibilog.

04:37Parang Jurassic yung datingan niya.

04:40Parang alien eh.

04:42Sa tuwing malakas ang alon

04:45at hirap mang isda,

04:48hinuhuli ang tatos

04:49para kainin sa tawi-tawi.

04:53Gaano kalaki yung

04:54pinakamalaki nung naku?

04:56So mas malaki dito ng kaunti?

05:00Kasi dito,

05:01mga 2 kilos yan eh, no?

05:03Diba-ibang lugar.

05:05Madami kayong nangunguha doon sa inyo?

05:07Dawa eh.

05:08Dawa.

05:08Tinaan lang na.

05:09Ito lang na itinunong.

05:11Ito lang na bumahalaki.

05:12They are heavily harvested

05:14because number one of their

05:16shell

05:18as food.

05:19Hinuhuli ang coconut crab

05:22dahil sa kanilang malaki na sukat,

05:24mataas na presyo

05:25at dahil itinuturing din silang

05:27delicacy.

05:28Sa ilang mga community,

05:30bahagi rito ng

05:30traditional na pangkabuhayan

05:32at pagkain.

05:34Vulnerable o kumakaunti na lang

05:36ang bilang ng tatos sa wild.

05:37Kaya ipinagbabawal

05:39ang pagkuha.

05:40Panguhuli,

05:41Ang coconut crab

05:42ay kapilang talaga

05:43sa pinaka

05:44nangangani

05:44dahil sa kanilang mga bagal

05:46na paglaki

05:47at reproduction.

05:48Mahalagang coconut crab

05:49sa nutrient cycling,

05:51seed dispersal

05:52at pagbulok ng mga

05:53organic matter

05:54kung saan matatagpuan sila

05:56in different ecosystems.

05:58Kailangan ko magingat

05:59sa malalaki nitong sipit

06:01na halos kasing lakas daw

06:03ng kagat ng leon.

06:05So kung masipit yung kamay natin,

06:06ang daliri natin,

06:07pwedeng-pwede tayo

06:08masaktan dito.

06:10Pati itong mga,

06:10oops,

06:11at saka yung bigat.

06:13Bruin mo,

06:14itong species pala na ito

06:15ng mga coconut crabs

06:16declared as extinct na

06:18sa ibang parte ng mundo

06:19at hindi malayo

06:21na dito sa atin

06:22sa Pilipinas,

06:23yan na rin ang mangyari

06:24kung hindi natin

06:25mapipigilan yung

06:26overconsumption,

06:27overharvesting

06:28at yung pagkasira,

06:30patuloy na pagkasira

06:31ng kanilang habitat.

06:32Ang coconut crab

06:33ay protektado

06:34ng batas

06:35sa ilalim

06:35ng BIFAR Fisheries

06:37Administrative Order

06:38No. 208

06:40Series of 2001.

06:42Dahil may batas

06:43na nagkasabing

06:44bawalit itong hulihin,

06:45pinakwala namin

06:46ang coconut crab

06:47sa natural nitong tirahan.

06:49Samantala,

06:58isang maliit na limango

07:00o kuday

07:00ang nadat na naming chill

07:02na naglalakad

07:03sa dalampasigan.

07:05Pero bigla nitong

07:06tinaas

07:06ang kanyang pansipit.

07:11At di namin

07:12inaasahan

07:13ang sunod niyang ginawa.

07:18Dahil bigla nitong

07:19sinugod

07:19ng aming team

07:20habang nagpapahinga.

07:24Hindi siya takot sa tao,

07:25no?

07:28Oo.

07:32Nungukot siya talaga,

07:33oh.

07:34Hindi, bakit lumalapit

07:35siya sa tao?

07:37Hindi siya palayot,

07:38palapit siya.

07:43Uy.

07:46May lapel, lapel.

07:47.

07:53Itinudunay na swerte sa Palawan ang mga kuday,

07:56gaya ng tatos, ito rin ang pagkain ng mga makisda

07:59sa panahon na matumal ang kanilang huli sa dagat.

08:03Sa dalawang alimango, mas mahal ang coconut crab kumpara sa kuday.

08:09Kuya Dem, madami kayo nakikita dito ang kuday.

08:12Marami talaga.

08:14Gaano palaki yung mga kuday?

08:16It's just a size that you can see.

08:18It's just a large size.

08:20It's just a large size.

08:22It's just a large size.

08:24But it's a large size.

08:26When it's hot for a year,

08:28the Kudai will be hanging out

08:30at the top of the forest.

08:32Where do you see it usually?

08:34For example,

08:36there are some trees

08:38and there are trees

08:40and they are laying down.

08:42They are laying down.

08:44They are laying down.

08:46We need to buy the trees.

08:48They're laying down.

08:50Yes, it's just a large size.

08:52I don't know.

08:54They are laying down.

08:56It's also a large size.

08:58It's not like the area,

09:00it's a large size.

09:02It's a large size.

09:04It's a large size.

09:06They are more active than the day.

09:10So there are definitely

09:12They were in the house.

09:14When they were in the house, they said,

09:16the night before,

09:18they were in the house

09:20and they were in the house.

09:22They were not in the house.

09:24They were not in the house.

09:26They were not in the house.

09:28That's it?

09:30No.

09:32It's almost like the whole

09:34of the arms that were under my father

09:36but they were not in the house.

09:38There!

09:40That's it.

09:42That's it.

09:44It's big.

09:46It's big.

09:48They're looking for us.

09:50There are a lot of things to do.

09:52But, you're lucky

09:54if they were here.

09:56It's hard for them.

09:58It's hard for them.

10:00It's hard for them.

10:02It's hard for them.

10:04It's hard for them.

10:06It's hard for them.

10:08The natural soil engineers

10:10sa dampasigan.

10:12Sa pag-uhuhay nito,

10:14nahahahalukay niya ang sustansya ng lupa

10:16na kailangan ng mga halaman at bakawan

10:18para mabuhay.

10:20Sa kanilang mundo naman,

10:22pumapasok ang tubig tuwing tangulan

10:24na nakatungkulong para

10:26mawawasan ang pagpahala.

10:28They are in the same way in the food, so it is important to have a regulation in the status and kuday

10:36to be able to continue their lives and to be able to help them and to be able to help them and to be able to help them.

10:58Sa kanilang teritoryo, bawal ang mahangin.

11:10Ayaw raw nito nang di narinig ang kanyang paligid,

11:20lalo na't kapag ito ang humumi.

11:28Walang katulad.

11:31Bahil ang kanilang boses, likas ang katangian.

11:37O kahit makarinig man ito ng ibang huni,

11:42may isang tono lang ang ginagawa ng kanilang lahat.

11:58Sa laki ng kanilang mga mata,

12:02akalain mong pinandidilatan ka ng kwago.

12:06Kitang kita ang matingkad na dilaw nitong mata sa dilim.

12:12Malaletrang V na kilay.

12:15Ayun, ayun yung ipad.

12:20Ayun, ayun.

12:22Wow!

12:23Wow!

12:26Ito ang pinakamalaking uri ng Philippine hawk owl,

12:30ang Cebu bubuk.

12:32Ang pangalan nitong bubuk hangos sa tunog nitong bubuk.

12:45At halimbawa na nakakabit ang tunog ng nasa mismong pangalan ng hayo.

12:50Tayo naman, quietly, you turn off our lights,

12:58and then pagtawag niya, makikita natin yung silhouette ng paglipad niya.

13:03Again, I'm excited dahil endemic itong ibon na ito.

13:09Tila, sinaswerte kami.

13:12May isa pang Cebu bubuk na nagpakita sa amin.

13:16Maaaring ito ang kapareha ng una naming nakapunan na ibon.

13:23Monogamus o iisa lang kasi ang kapareha ng Cebu bubuk.

13:29Sa kanyang pagtutulungan,

13:32higit na naproprotektahan daw nito ang kanilang nasasakutan.

13:38Sa laki ng kanilang mga mata,

13:41akalain mong tinandidilatan ka ng kwago.

13:44Kitang-kita ang matingkad na dilaw nitong mata sa dilim.

13:51Ito ang pinakamalaking uri ng Philippine hawk-owl.

13:56Ang Cebu bubuk.

13:59Hangos ang tunog nitong bubuk.

14:03At halimbawa na nakakabit ang tunog ng nasa mismong pangalan ng hayo.

14:08Uy, umalis.

14:14Umalis.

14:16Hindi raw ito basta-basta napapahuni sa gubar.

14:20Kailangan namin ng tulong ng forest warden na si Pedro.

14:25Lalo na at kaya umanoon nitong manggaya ng halos lahat ng tunog ng mga ibon sa Cebu.

14:32Uy!

14:33Uy!

14:34Ayun!

14:35Lumipat!

14:38Babalik yan?

14:39Babalik yan, Kuya Pedro?

14:41Babalik yan.

14:43Nag-landing na naman.

14:44Mas malinaw dito.

14:46Kuwang-kuwa yung pwesto niya.

14:48Nakasideview.

14:49Isang breeding pair o pares ng Cebu bubuk ang naniniraan sa kada higit sampung hektarya.

14:59Kaya sa pagliit ng gubat, inabot na ng halos isang daang taon bago napatunayang hindi pa ito extinct o ubos na sa Cebu.

15:08Gumising kami na maaga, mga 4 o'clock, para lang masaksihan yung isa pang endemic species dito sa Cebu.

15:20Nandito tayo ngayon sa Alcoy para makita natin itong kinatawag na Cebu hawk owl. Endemic lang siya dito.

15:29Isa si Pedro sa mga nagbabantay at nag-aaral ng iba't ibang buhay ilang sa loob ng pinakamalaking natitirang gubat sa Cebu, ang nubas.

15:48Dito, meron ng mga puno na inaasahan na mag-land yung Cebu hawk owl.

15:59Sa kitna ng natitirang gubat ng Cebu, nagsimulang humuni si Pedro.

16:10Ilang saglit lang, may Cebu bubuk na lumapit sa aming pwesto.

16:17Tila nagpapahihwating ito na napasok namin ang kanyang teritoryo.

16:22Agad itong lumipad na parabang inaalam kung may bisitang dumating sa kanyang lugar.

16:29Okay, so dito siya mismo naglalanding itong puno na ito o kaya itong puno na ito.

16:35So, habang madilim, papatayin muna natin ang ilaw natin.

16:41Ayan.

16:43Ayun, ayun, lumipad.

16:45Ayun, ayun.

16:49Wow!

16:51Ang ganda ng mata niya o.

16:53Bilog na bilog yung ulo.

16:55Ayun, lumipad.

16:57Mabalik yan doon?

16:59Mabalik yan kaya Pedro?

17:01Mabalik yan.

17:03Sa paglipat nito ng puno, parang ayaw niya akong makita.

17:09Hinarap nito ang kanyang puwetan at saka dumi.

17:18Mistulang minamarkahan nito ang kanyang teritoryo.

17:22Panakanaka itong sumisilip.

17:29Hanggang saan, naging komportable na ito sa amin.

17:34Sa datos ng International Union for Conservation of Nature o IUCN,

17:41ginawang vulnerable ang estado ng Cebu Bubuk

17:45matapos ang halos labindalawang taong pagiging endangered.

17:49Dahil ito sa pagdami ng kanyang bilang sa wild na aabot sa apat na daan.

18:00Ayun sa forest guard na si Pedro,

18:03maraming dahilan kung bakit nawala ng halos isang siglo ang Cebu Bubuk.

18:08Isang narito ang dati niyang gawain,

18:12ang pagiging hunter.

18:13Yung nagisnan ko, yung paama ko, yun ang ginagawa niya.

18:18Oo, na-encantle ko yun.

18:20Palagi yun, may ano kami lambat, kaming mga sira na lambat.

18:26Yun, mahuhuli sila noon.

18:28Pinakata yun sa mga,

18:30ibigay ko sa mga tao yung kumain.

18:32Pero si Pedro, nagbago.

18:34May study kami noon.

18:37Tinitchick namin kung saan siya ang tirahan nila.

18:41Alam na namin yung iba na gising ko sa pagdating sa panahon.

18:47May people's organization naman dito.

18:50Kung sumali ako,

18:51ginukuha kami nila para mahimong pareswar din.

18:56Alaman ko na yung mga ginagawa ko nga mali noon.

19:01Mabalik ko ngayon ng ayos at matama ko yung mali ko.

19:04Kilala ang Cebu, na isa sa endemic bird areas ng Pilipinas.

19:12Karamihan kasi ng mga ibon dito sa Cebu lang matatagpuan.

19:17Sa muli yung paghunin ni Pedro,

19:22sabay na humarap sa amin ang dalawang Cebu bubuk.

19:26Nagkaganda, napaka-iconic ng mga owls na ito.

19:30Pagdating sa gabi dahil nocturnal na sila.

19:33Yan yung time na active sila dahil nag-hunt sila ng food nila.

19:39Dito lang makikita ito yung mga Cebu hawk owl.

19:43Itong alfoy ay isa sa mga natitirang forest ng Cebu.

19:49Kaya importanteng maprotektahan itong habitat nila.

19:53Sana magbalikan na rin yung mga ibang ibon.

19:57Isa ang Cebu sa mga lugar na patuloy na lumiliit ang espasyo para sa mga hayon.

20:03Lalo na't ang kanilang orihinal na gubat na sa isa hanggang dalawang porsyento na lang ang titira.

20:10Sa simpleng pagtatanim ng mga puno,

20:16dikada man ang abutin bago ito maging matayog,

20:19ang mahalaga sinubukan natin na tumulong sa kanilang pagbangon.

20:25Ako si Dr. Niel Centonato.

20:28Ako si Dr. Fertz Resyo,

20:30Born to be Wild.

20:32Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.

20:34Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,

20:37mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.

20:42Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.

20:45Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,

20:49mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.

Coconut Crab Claws’ Strength and Cebu Boobook Sound | Born To Be Wild (Full Episode)

Category

Transcript

Be the first to comment

Recommended