00:00Şimdi siyasal İslam deyince aklımıza gelen o klasik resim var ya,
00:04sanki o resim artık biraz değişiyor değil mi?
00:06O büyük organize siyasi projeler yavaş yavaş yerini başka bir şeye bırakıyor gibi duruyor.
00:12Peki ama neye?
00:13İşte bu analizimizde tam da bu konunun derinlerine iniyoruz.
00:17Ve işte bütün meselenin kilitlendiği soru da tam olarak bu.
00:21Siyasal İslam'ın bir proje olarak sonuna mı geliyoruz,
00:24yoksa o sadece kabuk mu değiştiriyor, hani gözümüzün önünde yepyeni formlara mı bürünüyor?
00:30Bugün kafa yoracağımız asıl tartışma bu olacak.
00:33Hay o zaman konuya bir tezle başlayalım.
00:36Siyaset bilimci Patrick Hayne'nin ortaya attığı çok ilginç bir kavram var, piyasa İslam'ı.
00:40Bu tez aslında klasik İslamcılığın neden zayıfladığını ve onun yerine neyin yükseldiğini anlamamız için bize yepyeni bir pencere açıyor.
00:48Peki ne demek bu piyasa İslam'ı?
00:50Şöyle özetleyelim, artık odak noktasında İslam devleti kurmak gibi büyük, kollektif siyasi hayaller yok.
00:57Onun yerine ne var?
00:58Bireyin kendisi.
01:00Yani bireyin kişisel başarısı, kendi kendini geliştirmesi ve modern dünyanın tüketim kültürüyle barışık bir dindarlık anlayışı var.
01:08Bu yeni anlayışın temel özelliklerine baktığımızda tablo daha da netleşiyor.
01:12Artık olay toplumu tamamen değiştirmek değil.
01:14Mesele, bireyin mevcut sistem içinde hem başarılı hem de iyi bir Müslüman olarak nasıl var olabileceği, yani odak, kişisel başarı ve gelişim, piyasa kurallarıyla, tüketim kültürüyle bir uyum söz konusu.
01:28O eski katı, militan ideolojilerse reddediliyor.
01:30Peki bu fikirler kimde karşılık buluyor?
01:32Özellikle de o eski, merkeziyetçi, İslamcı yapılardan sıkılmış, hayal kırıklığına uğramış ve küreselleşmenin getirdiği yeni dünyaya ayak uydurmak isteyen kitlelerde.
01:41Şimdi bu kavramı biraz daha ete kemiğe büründürelim.
01:45En bilinen örneklerinden biri Mısırlı popüler vaiz Amr Halit.
01:49Halit ne yapıyor?
01:50Televizyon programlarında İslam'ı o bildiğimiz katı siyasi hedeflerden, takıntılardan arındırıyor.
01:56Onun yerine modern hayatın içinde kişisel gelişim sağlayan, insanı başarıya götüren bir rehber olarak sunuyor.
02:02İşte bu piyasa İslamı'nın ruhunu birebir yansıtan bir yaklaşım.
02:06Şimdi şu karşılaştırmaya bir bakın.
02:08Aradaki fark ne kadar keskin değil mi?
02:10Bir yanda klasik İslamcılık var.
02:12Onun hedefi ne?
02:13Bir İslam devleti kurmak.
02:15Odağında kim var?
02:16Ümmet.
02:17Yani bütün bir toplum.
02:18Yöntemi ne?
02:19Siyasi örgütlenme.
02:20Gerekirse devrim.
02:22E peki piyasa İslamı'na bakalım.
02:24Hedef?
02:25Kişisel başarı.
02:26Odak tamamen bireyin kendisi.
02:28Yöntemler de haliyle değişiyor tabii.
02:30Siyasetin, devrimin yerini ne alıyor?
02:32Medya, televizyon programları, kişisel gelişim kitapları, çok daha yumuşak araçlar.
02:38Peki, güzel.
02:38Ama hikaye burada bitiyor mu?
02:41Yani resmin tamamı bu olabilir mi?
02:43İslamcılığın geleceği sadece bireysel başarıya ve tüketime odaklanmış bu yeni dindarlıktan mı ibaret?
02:50Yoksa sahnede gözden kaçırdığımız başka hatta belki de çok daha güçlü bir aktör mü var?
02:54İşte tam bu noktada Bernard Rougie gibi önemli araştırmacıların altını çizdiği bir karşı tez, bir antitez devreye giriyor, Selefi meydan okuması.
03:04Yani piyasa İslamı'nın o bireyci esnek yapısının tam karşısında duran, katı doktrini ve toplumsal kuralları merkeze alan bambaşka bir akım.
03:14Nedir Selefilik? Kısaca bir hatırlayalım.
03:16En temel haliyle İslam'ın ilk dönemlerindeki o saf olduğuna inanılan haline dönme iddiasını taşıyan bir akım.
03:24Yöntemleri ne?
03:25Kutsal metinleri yani Kur'an'ı ve sünneti kelimesi kelimesine, harfi harfine yorumlamak.
03:30İşte bu katı ve değişmez tavır onu piyasa İslamı'nın o esnek ve pazarlıkçı yapısından tamamen ayırıyor.
03:37Ama şunu da unutmamak lazım, Selefilik dediğimizde yekbari bir yapıdan bahsetmiyoruz.
03:42Kendi içinde çok farklı yüzleri var.
03:44Mesela siyasetten tamamen uzak durup sadece saf doktrine odaklanan bir kolu var.
03:49Bir de toplumu İslami kurallara göre şekillendirmek için aktif olarak çalışan reformist bir damar var.
03:55Ve tabii ki siyasi hedeflerine ulaşmak için şiddeti bir yöntem olarak gören cihatçı kolu.
04:01Ama bakın bu kadar farklı olmalarına rağmen hepsini birleştiren çok temel bir ortak nokta var.
04:07İslami normları kişisel bir tercih olmaktan çıkarıp bütün topluma dayatılması gereken bir kural haline getirme amacı.
04:14Ve bu akım kesinlikle göz ardı edilecek bir güç değil.
04:17Etki alanına bir bakın, Arap Yarımadası'ndaki kalelerinden tutun da Avrupa'nın göbeğindeki banyolerine kadar
04:23inanılmaz geniş bir coğrafyaya yayılmış durumda.
04:26İşte bu yayılım hani klasik İslamcılık bitti yerine sadece piyasa İslamı geldi tezini de ciddi şekilde sarsıyor.
04:33Şimdi geldik işin belki de en şaşırtıcı, en çelişkili noktasına.
04:38Yani özünde modernliğe karşı olan bir hareketin
04:41modern dünyanın en güçlü araçlarını nasıl bu kadar maharetle kullandığına.
04:47Peki bu nasıl oluyor?
04:48Süreç aslında oldukça net.
04:50İlk adımda interneti ve bütün dijital platformları ele alıyorlar.
04:54Sonra bu kanalları kullanarak kendi katı, normatif ve çoğu zaman antimodern mesajlarını hiç durmadan yayıyorlar.
05:01Ve sonuç geleneksel kurumların devletlerin kontrolü dışında
05:04internet üzerinde küresel, çok güçlü sanal cemaatler, topluluklar inşa ediyorlar.
05:09İşte bu gerçekten de derin bir çelişki, tam bir paradoks aslında.
05:14Düşünsenize, modernliğin ürettiği en ileri teknolojileri
05:17en son iletişim araçlarını alıp
05:19modernliğin kendisini reddeden bir dünya görüşünü yaymak için kullanıyorlar.
05:23Bu durum günümüz dünyasındaki ideolojik mücadelenin ne kadar karmaşık
05:28ve çok katmanlı olduğunu gözler önüne seriyor.
05:30Peki şimdi bütün bu parçalara birleştirelim.
05:34Bir yanda bireyci ve esnek piyasa İslamı,
05:37diğer yanda ise kuralcı ve kollektif selefilik.
05:41Bu iki zıt kutbu bir araya getirdiğimizde nasıl bir sonuca ulaşıyoruz?
05:45Şu bir gerçek, artık net bir şekilde görüyoruz ki,
05:49o bildiğimiz klasik organize siyasal İslamcılık ciddi anlamda zemin kaybediyor.
05:54Ama önemli olan şu,
05:55onun bıraktığı boşluğu tek bir akım doldurmuyor.
05:58Tam tersine bu boşlukta birbiriyle mücadele eden,
06:01hatta zaman zaman çatışan iki farklı dindarlık anlayışı yükseliyor.
06:04Ve bu son tablo, ortaya çıkan bu iki ana yolu çok net bir şekilde özetliyor.
06:09Bakın, bir tarafta ne var?
06:11Piyasa İslamı.
06:12Temel fikri ne?
06:13Bireycilik ve tüketim kültürüyle uyum.
06:15Peki nihai hedefi?
06:17Kişinin mevcut sistemin içinde mutlu ve başarılı olması.
06:20E diğer tarafa bakalım.
06:21Selefilik.
06:22Temel fikir bambaşka.
06:24Katı kurallar, doktrin ve cemaat.
06:26Nihai hedef de öyle.
06:28Bireyin tatmini değil, doktrine dayalı bir toplumsal dönüşüm.
06:31Yani karşımızda klasik İslamcılığın mirası için mücadele eden iki apayrı ve bir o kadar da güçlü vizyon var.
06:39Sonuç olarak bu alıntının da mükemmel bir şekilde ifade ettiği gibi belki de doğru soruyu sormamız gerekiyor.
06:46Asıl mesele İslamcılık bitti mi, bitmedi mi tartışması değil.
06:50Asıl sormamız gereken soru şu.
06:51İslamcılık önümüzdeki yıllarda hangi yeni ve birbirinden farklı biçimlerde yeniden üretilerek karşımıza çıkacak?
06:59İşte bu hepimizin üzerine düşünmesi gereken bir soru.
Yorumlar