00:0020% ng Kamara ang nakareserva sa mga party list na kumakatawan dapat sa iba't ibang sektor at marginalized na mga grupo.
00:08Pero ayon sa ilan, naabuso ito.
00:11Napapasok kahit ng mga malalaking partidong politikal at mga political dynasty.
00:16Masolusyonan kaya yan ang panukalang reforma sa party list system na tinukoy ng Pangulo na prioridad ma isa batas?
00:23Himayin natin sa special report ng tinutukan ni Mav Gonzalez.
00:30Kada eleksyon, bukod sa kongresista para sa ating distrito, kasama sa ibinoboto natin sa Kamara ang mga party list representative.
00:42Ipinakilala ang konseptong ito sa 1987 Constitution para mabigyan ng representasyon ang mga sektoral at marginalized na grupo.
00:50The intention ay yun nga, magkaroon ng espasyo yung mga sektor, yun yung mga marginalized dito sa lahislatura.
00:59Kasi as I've said, there really was a recognition that our political system is still very elite-oriented.
01:07One-fifth o 20% ng bilang ng mga kongresista ay nakaresepa sa party list.
01:13Mga sektor gaya ng kabataan, urban poor, kababaihan, manggagawa at iba pa.
01:18Kasi kung sundin natin yung pangkaraning na nating metod ng eleksyon, winner take all yan.
01:27Kung 10% lang ang boto mo, wala kang presence man lang sa ating kongres.
01:35Itong party list, kung 10% na boto ka nationwide, maaari ka magkaroon ng 10% of the seats.
01:43Taong 1995, ipinasa ang Party List Act, ang enabling law para maipatupad ang probisyong ito sa konstitusyon.
01:51Magkakaroon ng kinatawa ng isang grupo kung makakakuha ng 2% ng boto.
01:56Hanggang tatlo ang maaaring umupo mula sa isang grupo.
01:59At taong 1998, nahalal ang unang batch ng mga party list representatives.
02:04Kung unang salvo ng party list natin, talagang marginalized at mga sektors yung naie-elect.
02:12Nagkaroon tayo ng problema nung na-realize ng mga politicians na mas madali palang ma-elect sa party list.
02:20Kasi 2% lang yung formula ng batas.
02:25May mga nag-venture na nag-create sila ng sarili nilang party.
02:30Napansin naman niya ng iba at inunulog pa nga sa Korte Suprema.
02:35Pero sabi ng Korte noong 2013, sa kasong Atong Paglaong vs. Comelec,
02:39kahit political parties na walang kinakatawa na sektor ay pwede makilahok sa eleksyon ng party list.
02:46Hindi na rin kailangang maging miyembro mismo ng kinakatawang sektor ang nominee
02:49at pwedeng sumusuporta lang o kaya ay kapareho ng advokasya.
02:53May mga party list din kasing higit sa isa ang sektor na kinakatawan.
02:57Pati nga mga rehyo nagkaroon ng party list kahit may district representatives na rin sa mga lugar nila.
03:03Tulad ng Ako Bicol party list ni dating Kongresman Zaldico.
03:07Milyonaryo siya, hindi siya part ng party list.
03:10Pero yung Ako Bicol sinuportahan din niya ng ibang malalaking political party kaya nakakuha sila ng boto.
03:17So yung ganong practice dapat pagbawalan para maiwasan natin na itong conflict of interest.
03:23Kasi yun nga, baka ginagawa nilang shortcut eh. So you create a majority.
03:31Ngayong 20th Congress, 28 party list representatives ang may kamag-anak na halal din sa pwesto
03:37batay sa pagsusuri ng GMA Integrated News Research.
03:40Labimpito sa kanila may kaanak na senador o kapwa kongresista.
03:44Si retired Supreme Court Associate Justice Antonio Carpio,
03:47ang ponente ng desisyong nagsabi na hindi lang para sa marginalized ang party list system.
03:52Sa saligang batas, nakalagay doon, for the first three terms of Congress,
04:00there shall be a party list system reserved for the marginalized, but only one half.
04:08So mali yung impresyon na pag party list, marginalized lang.
04:12Half of that, 25 shifts must be for marginalized sectors.
04:17Hindi namin dinipahin yung marginalized, ngunit nagbigay kami ng sectors na kailangan ma-representate dito
04:27for the first three elections lamang after the adoption of the Constitution.
04:33So kung sundin natin yung intensyon namin, eh hindi na kailangan na marginalized sector pa
04:39ang mag-participate dito sa party list.
04:42Ang sinisisi ni Carpio kung bakit nagkaganito ang party list system,
04:47ang pagkakaroon ng political dynasties.
04:49Ang solution dyan, yung political dynasty law.
04:53Ang problema talaga natin, yung political dynasties, hindi na control,
04:58nag-invade sila sa party list system.
05:01Ang tanong ngayon, pwede kaya yung mabago sa pamamagitan lang ng isang batas,
05:05ang Party List System Reform Act na tinukoy ni Pangulong Bongbong Marcos bilang priority legislation.
05:11Marami kasi talaga umaabuso.
05:14Instead na marginalized sector ang talagang naiboboto,
05:18nagagamit na ibang mga abusong politiko.
05:21Ngayong 20th Congress, may isang panukala tungkol sa party list reform sa Kamara at tatlo sa Senado.
05:27Kabilang ang panukala ni Senate President Tito Soto,
05:29na tahasang nagre-require na miyembro ng marginalized sector ang party list nominee
05:34at hindi basta kaisa sa advokasya nito.
05:37Panukala naman ni Sen. Bam Aquino, patunayan sa Comelec hearing na marginalized ang kinakatawan ng bawat party list.
05:44Bawal din kung may kaanak na elected at nasa pwesto na.
05:47Pero sa bersyon ni Presidential Sister at Sen. Amy Marcos,
05:51hahatiin sa dalawa ang party list.
05:53Kalahati ay sektoral parties o kumakatawan sa mga walang boses,
05:57pero ang kalahati mula talaga sa mga political parties o koalisyon.
06:01Sa Kamara, may panukala para ipagbawal tumakbo ang mga kaanak ng mga nasa pwesto na tumakbo sa party list
06:08o kung naging national o lokal na opisyal o kung naging contractor ng gobyerno limang taon bago ang eleksyon.
06:15Pero sabi ng isang political expert, dapat munang linawin ang depinisyon ng sektor o marginalized.
06:20Mas mahigpit na requirement para dun sa mga party list.
06:25Dapat walang conflict of interest, hindi part ng political dynasty.
06:29Maybe the third degree or fourth degree continuity, hindi siya dapat na pumasok.
06:39May track record dun sa advocacy ng sektor.
06:43Pero sa huli, depende pa rin kung magiging mapanuri ang mga botante.
06:46Para sa GMA Integrated News, Mav Gonzalez ng Katutok, 24 Oras.
Comments