00:00For almost 18 years of my life, I met with Born To Be Wild.
00:07It's the vision of Born To Be Wild Advocacy for wildlife
00:11and to be aware of the conditions of our environment.
00:15It's not easy to become a veterinarian,
00:17especially if the people that you help are in the wild.
00:21The first story I made with Born To Be Wild,
00:23we had to treat a giraffe with a tooth.
00:30Isa rin sa mga stories na hindi ko makakalimutan is yung nagtanggal kami ng bala sa katawan ng sawa.
00:37If it's made of copper, then you have copper toxicosis.
00:41Mula sa pinakamaliit na buhay ilang hanggang sa pinakamalaking nila lang,
00:47hindi namin pinalampas na ito ay makunan.
00:49Pinawag kami kasi meron na butanting na nagpakita dito.
00:53Paglapit namin hindi sa butanting, isang balena.
00:57And that was the first time that Born To Be Wild National TV was able to document a blue whale in the wild.
01:07Taon-taon, may mga lugar kaming paboritong balikan.
01:11Alright! We have it!
01:13Narinig namin loud and clear yung mga kanta ng mga humpback whales.
01:17And may kilabot talagang pumunta sa likod ng leeg mo.
01:27Lado na, di hira itong makita, mapalupa man o dagat.
01:31Paghila ko ng ganon, napansin ko na kakaiba yung buntot ng bayawak.
01:36Talagang tuwang-tuwa ko na rescue namin itong bitatawa na ito.
01:40Subukan ko siya nang i-release dito sa forest ground.
01:45Uy, grabe!
01:46Good luck, Aurora!
01:47May pagkakataon naman na kailangan natin maging bahagi ng solusyon para maitama ang mali.
01:52Ganyan!
01:54I saw the slush in the...
01:58Pag nandun ka sa sitwasyon ng mga farmers,
02:01maintindihan mo wala silang laban sa problemang na idudulot ng overpopulation ng mga makak.
02:07Napabilib man kami ng iba't ibang nagnalaki ang hayo.
02:20Iba pa rin ang saya kapag ang nakuhana namin, inaabangan ang mundo.
02:31Isang bagong uri ng bayawak ang nadeskubre ng mga ekspertos.
02:34So ito rin ang kauna-unahang pagkakataon na naidokumento natin na isang bayawak ay kumakain ng prutas.
02:44It's a different species, a fruit-eating monitor lizard.
02:48We were able to find one pandanus tree na may hinog na mga bunga.
02:55So nag-abang kami.
02:57After maybe two or three hours, bumalik si Mang Padila, dadala yung camera niya.
03:01He showed us a video of a monitor lizard umaakyat dun sa puno.
03:08Pinapangas yung bawat bunga ng pandanus tree.
03:12Halos maiyak kami sa tuwa kasi first time na nakuha na ng live yun.
03:16And yun yung pinakita namin sa buong Pilipinas na mayroon pa palang mga bagong species tayo ng mga hayop na hindi pa natin kilala.
03:24Bago siyang discovery, so yung mga ganung information, tingin ko, very useful.
03:34Para sa amin, bilang isang ahensya na nangangalaga ng buhay ilang o ng wildlife,
03:40yung mga information na ninedisseminate ninyo ay nakakadagdag kaalaman at nakakatulong sa aming information campaign.
03:48Karamihan sa aming mga naidodokumento, endemic.
03:52O sa Pilipinas lang matatagpuan.
03:55Sa Batanes, hindi lang green o verde ang kulay ng mga pit viper.
03:59Aabot hanggang sa higit sa anim na kulay ang pwede natin makita doon.
04:05At ang pinakapaborito ko doon yung nakita natin yung color white na pit viper.
04:09Dahil una-una mahirap siyang makuhanan at makita because they only come out at night kung kailan malamig at bagong ulan.
04:17Because at this time, mas mababa yung temperature, mas mapapagana nila yung kanilang heat sensor.
04:24In nature kasi ang isa sa pinakamadali na trait na maaring mag-iba ay ang color.
04:31Ang coloration kasi may mga ibang factors na nakaka-affect nito.
04:34Yung mga individuals na nagka-camouflage, for example, tinatry niya, kopyahin, for example, yung background environment niya.
04:45Hindi lang sa bundok matatagpuan ang mga ahas.
04:49Dahil maging sa dagat, kaya umano nitong mabuhay.
04:54Ang endemic na Lake Taal Sea Snake galing umano sa dagat at nakulong sa lawa dahil daw sa pagputok ng bulkang taal.
05:05Dati ang Lake Taal ay bukas sa dagat sa Balayan Bay.
05:11But because of the series of volcanic eruptions, it has closed and is now a typical freshwater lake.
05:20Ito na yung rare ng Lake Taal Sea Snake.
05:22Nagawa niyang i-adapt yung sarili niya dahil sa kanyang environment.
05:28Pero hindi ko akalain na yun pala ang una at huli naming pagkikita.
05:33Halos hindi na raw ito makita ng mga ekspertong nag-aaral dito.
05:37There's a lot of different factors in terms of why it could be so difficult to find.
05:45Seasonings are known to be good divers.
05:48In a habitat like Lake Taal that has a lot of traffic in terms of different industries like tourism, agriculture, open fisheries, there's a lot of movement.
05:58Ang naglalaking ang dayo sa ating karagatan, taon-taon din naming inabangan.
06:07Ayan, look!
06:08Wow!
06:10Oh my God!
06:11Hindi kami binigo ng bumuungad sa aming bangka.
06:15Napakalaking humpback sa Baboyan Island.
06:20May pagkakataon din, pinalibutan kami nito.
06:24Sa pitong taon naming ekspedisyon doon,
06:27iba't ibang fluk na ang aming nakunan.
06:30Ang fluk ay yun yung buntot na hugis dalawang dahon.
06:38Ayon sa mga eksperto, parang fingerprint nila ito.
06:42Pero ang highlight ng aming pagbunta is yung pagkanta nito.
06:47Nag-iba na yung tone ng kanilang mga kanta, no?
06:51Ang boses nila tila umaawit sa ilalim ng dagat.
07:01Sa labing walong taon naming pagtudokumento sa Born to be Wild,
07:06hindi na tatapos ang aming mission.
07:14Hindi sa lahat ng pagkakataon may hype sa wild.
07:21Sa narito, ang critically endangered na tamaraw.
07:25The largest mammal in the Philippines is the tamaraw.
07:29And sa isang isla lang siya makikita,
07:33in the islands of Mindoro.
07:36Para makita itong mga tamaraw na ito,
07:39kailangan mong umakyat ng Mount Iglitbaco
07:43na abutin ka ng walong oras.
07:45Pinaghandaan namin ito.
07:47Kami ang unang nagdala ng mga spotting scope
07:50para makita ng sobrang malapit itong mga tamaraw na ito.
07:53Bukod doon,
07:56nagdala pa kami ng drone.
07:58Noong mga panahon na yun,
07:59hindi pa uso yung drone.
08:01Doon namin nakuha na yung mga tamaraw
08:02using the drone
08:04and using yung mga spotting scope.
08:07Nakita namin yung wallow nila
08:09na may mga bata na mga tamaraw
08:12na isang patunay na nagpaparami pa rin itong mga tamaraw.
08:15Meron din kaming nakita na nag-aaway sa matalik na bangin itong mga tamaraw nito.
08:272008, noong una kumakilala ang tamaraw na si Calibasib sa Mindoro.
08:32Masama natin ngayon dito si Calibasib.
08:35Ito ang nag-iisang nabuhay na tamaraw
08:38na ipinalak sa captive breeding project
08:41ng Tamaraw Conservation Program
08:43na sinimulan noong 1979.
08:45Ginawa ang Tamaraw Conservation Program
08:47para masagip ang bilang ng mga nanganganib ng tamaraw sa Mindoro.
08:52Patuloy kasi ang pagkaubos ang kanilang bila.
08:54Kaya noong 1970s, isinagawa nila ang proyekto.
09:02Binalikan namin si Calibasib noong 2010 at sinuri
09:05dahil may problema daw itong kinakaharap during that time.
09:11Ang unang pagbisita namin kay Calibasib,
09:14meron siyang sugat dito sa kanyang katawan that needs treatment.
09:17Ang problema, bihira ang pagdalaw ng mga petilenaryo dun sa lugar.
09:21Nakicelebrate din kami sa kanyang 20th birthday noong 2019.
09:26Doon namin na pag-alaman na meron din siyang iniintang problema sa kanyang mata.
09:3120 to 25 years old ang natural na lifespan ng isang tamaraw.
09:36At naabot yan ni Calibasib.
09:38Dating agresibo at mailap, makamun na raw ngayon.
09:41Pero, espesyal sa akin ang pagkakataon na yun dahil ito yung unang pagkakataon na binigyan kami ng chance na malapitan at mahawakan si Calibasib.
09:52Tila may ibang plano para ni Calibasib dahil one year after that visit,
09:59pumanaw na si Calibasib.
10:00Labing walong taon na ang Born to be Wild.
10:08Sino ba naman magkakala na aabot tayo sa ganitong yun?
10:15Sa ganitong video.
10:22Pero, hindi sa pagdodokumento ng mga buhay lang natatapos ang aming misyon.
10:36Sa panahon ng kalabidad,
10:37bagyo,
10:38bundol,
10:39nahitgera,
10:40at maging pagputok ng mga bulkan,
10:55hayop ang kadalasan huling naisasalpa.
11:00Malapitan ako at kinawasap na ng isang reporter.
11:02Sabi niya,
11:03bakit ang Born to be Wild sumasali sa mga rescue missions?
11:07Kapag natapos na ang mga rescue missions,
11:11ang unang gagawin ng mga tao is to go back to work.
11:15At,
11:16we have to be there to make sure na yung mga kasama nila sa pagbangon muli,
11:22kung kalina kabayo, kalabaw,
11:23even yung mga pets nila ay malusog.
11:27Bilang veterinaryo,
11:29sinusubukan rin namin na makatulong.
11:32Ang asong sipag-asa,
11:34butas ang muka.
11:38Itong sipag-asa,
11:39makikita nyo,
11:41may butas siya dito,
11:46tapos tagusyan sa kanyang oral cavity.
11:49Hindi ko man matutulungan lahat ng hayop sa mundo.
11:52Iba pa rin ang sayang nararamdaman ko nung mabigyan ko ng bagong muka si pag-asa.
11:592016,
12:00nang ma-rescue ito ng Animal Kingdom Foundation sa Cavite.
12:04Inabandon na raw ito nang tubuhan na ito ng isang malaking bukol sa muka.
12:08Pansamantala man,
12:09napahaba ang kanyang buhay.
12:11Makalipas ang isang taon,
12:13pinalita sa amin na
12:15namatay na si pag-asa sa sakit na cancer.
12:18Isang dambuhalang sperm whale naman ang natagpo ang patay sa baybay ng queso noong 2015.
12:31So gusto natin malaman kung ano nga ba yung dahilan kung bakit sila nasasad-san.
12:34So this is a full-grown, mature male sperm whale.
12:41Aalamin ko ang posibleng dahilan ng pagkamatay ng balyena sa pamamagitan ng isang necropsy.
12:50Karaniwan kasi kapag magne-necropsy tayo ng isang dambuhalang sperm whale,
12:55their body is covered with thick fat, blubber.
12:59Kapag nag-umpisa ng lumobo yung kanilang intestines, yung kanilang gut,
13:02as a post-mortem reaction,
13:05the body that is enclosing it is keeping the pressure inside,
13:10building up up to a certain point na sasabog ito.
13:26Kahit ganon kami kaing ingat,
13:28hindi mo pa rin talaga may iwasan yung biglang
13:30paglabas ng ibang mga organs to the point na it actually exploded.
13:36Ang limitation namin sa Quezon,
13:38and we were not able to continue the necropsy
13:40because hanggang dibdib na namin yung tubig.
13:42It's not safe for us.
13:44Ideally kasi ang paggawa ng necropsy is done in a confined area
13:47na control yung environment.
13:49Wala yung mga factors na yun dito sa ginagawa natin pag nasa wild tayo.
13:55Karaniwang nakikita nyo kami sa bundok o sa dagat na naghihintay ng buhay ilang.
14:00Siyempre pakay namin na makunan ang kanilang galaw at pag-uugali.
14:05Pero may pagkakataon na kailangan namin iligtas ang buhay ng mga hayop sa gitna ng piligro.
14:18Sa mga pagkakataong meron mga ganitong sakuna,
14:21mapaalagang aso, pusa, pati na rin yung mga kabuhayan na magsasaka.
14:29Dito, ang mga veterinaryo ang tumutulong para sa kanila.
14:362013, nagkaroon ng Sambuanga Siege.
14:39May mga reports na yung mga hayop doon ay nagkalat na sila.
14:45Dahil sa gyera na nangyari doon,
14:46na abandon na yung mga bahay ng mga kababayan natin doon sa Sambuanga.
14:52And dito, nagkaroon ng maraming mga stray na hayop.
14:58Nakilala ko rin dito ang service dog na si Doris.
15:02Noong inilapit sa akin ng military itong si Doris,
15:06nakita namin na ang laki ng sugat niya sa likod.
15:09Kaya nakita namin doon sa opisina na pwede siyang operahan.
15:13Pagkatapos ang ilang minuto ng pag-aopera sa kanya,
15:19maganda yung naging recovery ni Doris.
15:26Sa pagputok ng taal, ipinagbawal muna ang pagtira sa isla.
15:31Kaya tinawag itong no man's land.
15:34Nabalot ng abo ang buong isla.
15:38At mayroon pa rin mga natirang hayop sa loob ng isla nito.
15:41Mayroon yung mga nakataling kabayo at aso nabaon ng buhay sa kapal na binugang ashfall ng taal.
15:50Meron yung mga bakas ng buhay na aso rin kaming nakita.
15:56Yun!
15:57Pero yun lang, hirap kaming tawagin ito para pakainin at mailipat ng lugar mula sa isla papunta sa safe na lugar.
16:09May ilang beses na yung programa nagpabalik-balik sa taal nung sumabog ito.
16:14Nung naramdaman ko na the program can only do so much,
16:17Nagsagawa pa kami ng personal na programa para makapagbigay pa ng additional help doon sa mga feeling namin ay nangangailangan pa rin ng tulog.
16:28So it went on for several times.
16:31Agad naghanda ang team ng Born to be Wild para pumunta sa buhol after a magnitude earthquake of 7.2.
16:49Maraming mga daan na hindi pwedeng daanan dahil nasira yung mga gusali.
16:56Iniisip namin na may mga hayop na kailangan ng tulong.
17:01At dito, gumawa kami ng parang vet mission.
17:06Dito kami nagturok ng mga anti-rabies.
17:09Naggamot kami ng mga asong medyo nangangailangan ng tulong dahil may mga sakit na.
17:16At namahagi din kami ng mga relief goods para sa mga alagang hayop.
17:23Hindi lang mga tao ang nangangailangan ng tulong at nawawala ng tirahan sa oras ng kalamidad.
17:30May mga hayop rin na madalas na naiiwan at hindi magawang makaalis sa kanilang tulungan.
17:37Sa ganitong panahon, mahalagang may sapat na kaalaman ang mga tao sa tamang pangalaga at pagligtas ng mga alaga.
17:46Hãy subscribe cho kênh Ghiền Mì Gõ Để không bỏ lỡ những video hấp dẫn
Comments