00:00Sa tala ng Department of Health,
00:01bumaba ang kaso ng Influencer-like Illness
00:03sa unang dalawang linggo ng Oktubre.
00:06Mula September 28 hanggang October 11,
00:086,457 na kaso ang naitala
00:11kumpara sa 10,740 na kaso
00:15noong September 14 hanggang September 27.
00:18Pero paalala po,
00:19dobly ingat pa rin po tayo
00:20dahil marami na rin po ang nagkakasakit.
00:23Cancelado pa rin ang klase sa ilang paaralan
00:25para maiwasan ng hawahan
00:27at sa ilang lugar, mandatory na ang pagsusuot ng face mask.
00:31Ano nga ba itong Influencer-like Illness na yan?
00:33Ayan po, ikukonsulta natin sa UH Clinic.
00:38Pakasama natin.
00:40Ngayong umaga, si DOH Asek Albert Lungo.
00:43Good morning, Asek.
00:44Good morning, Susan.
00:45Magandang umaga sa ating mga kapuso
00:47na nakikinig at nanonood.
00:48Ayan, Asek, una-una,
00:50ano ba itong Influencer-like Illnesses
00:52at ano yung kaibahan nito sa trangkaso
00:54o ordinaryong lagnat?
00:56At isusan ng ating mga Influencer-like Illness
00:59ay a grupo na mga sakit
01:01na pare-pareho ang sintomas.
01:02May lagnat, may pananakit ng katawan,
01:05ubo at sipon.
01:06Yung iba na lubos na napapagod,
01:08iba-iba yung dahilan nila.
01:10Sa taong ito,
01:11ang nakita nating mataas na mga dahilan
01:13yung Influenza A,
01:15yung ating tinatawag na rhinovirus
01:16o yung common cough and cold,
01:18tas yung enterovirus.
01:20So paano mo malalaman na trangkaso?
01:23O yan, lagnat lang?
01:25Paano malalaman yun?
01:26So sa simula po,
01:27pag mayroong sintomas,
01:28ang inaabiso namin lagi,
01:29mas kinoon pa,
01:30pagka tag-ulan kasi,
01:32kailangan magpatingin sa ating health center.
01:34Yung ating mga health center,
01:36mayroon pong mga test yan na pwedeng gawin.
01:38Nalalaman po nila kung ano yung dahilan.
01:40Kaya mayroon tayong datos
01:41at nakikita natin,
01:42ang karamihan sa kanila
01:43ay dahil doon sa Influenza A.
01:45Na panapanahon naman,
01:47nangyayari talaga yan.
01:48Asak,
01:49madalas nangyayari ngayon,
01:50eh hawahan,
01:50di ba?
01:51May isa lang nagkasakit,
01:52tapos after a few days,
01:53ang dami na,
01:54lalo na sa loob ng mga bahay,
01:55di ba?
01:55Yes, yes.
01:55So paano ba na ipapasa
01:57o paano nagkakahawaan
01:58itong Influenza-like illness?
02:00Paano yung mode of transmission ba nito?
02:02Ayan,
02:03yung paghawa ng Influenza-like illness
02:05o malatrang kasong sakit sa Tagalog,
02:07yan ay dahil pagka tayo
02:08yung humihinga,
02:09nagsasalita,
02:10o kaya pagbumahing,
02:11may maliliit na mga talsik-talsik,
02:13mga patak-patak
02:14na pwedeng lumipad,
02:15papunta doon sa nasa harapan natin
02:16kung di tayo nagtatakip
02:17ng ating bibig,
02:18pagmumabahing,
02:19or pwede rin kongyayari
02:20pag nagpupunas tayo ng muka,
02:22tapos sinawakan natin
02:23itong lamesa,
02:24hinawakan natin yung upuan,
02:25tapos may ibang lumapit
02:26at humawak,
02:27pwedeng makuha doon sa lamesa.
02:29Ah, so malaking ano pa rin
02:30yung mag-aalkohol tayo pala.
02:32Eh, paano may iwasan yung hawahan,
02:33lalo na sa loob ng bahay,
02:35sa paaralan,
02:36o kahit pa doon sa workplace.
02:37Yan.
02:38Dapat po pag tayo,
02:39kung yari ay bumabahing,
02:40alam nyo po,
02:41ang tip namin sa DOH,
02:42huwag huyong ganito,
02:43kasi pag bumahing kayo dito,
02:45lilipat sa kamay,
02:45pag humawak,
02:46hawa na naman.
02:47Ang ginagawa po,
02:48either dito kayo sa siko,
02:49babahing,
02:50o kaya dito sa ating manggas.
02:53Huwag rin sa panyo,
02:54kung pwede,
02:55o kung dapat yung tissue na tinatapon.
02:57Agad, agad, tapo mo na.
02:58Kasi pag yung panyo,
03:00tas ibubulsa mo,
03:01tas mamaya pinunas-punas mo mo saan,
03:03eh di kakalat na naman yun.
03:04Ikalawa,
03:05yung pagkain,
03:06yung ating tamang pagkain,
03:07yung gulay,
03:08prutas na mataas sa vitamin C.
03:10Halimbawa dyan,
03:11yung mga kahel,
03:12yung mga kalamansi,
03:13yan,
03:14yung mga maaasim,
03:15yan,
03:15mataas sa vitamin C.
03:16Pumelo.
03:17Pumelo,
03:17yan, suha.
03:19Ehersisyo,
03:19kasi yung katawan natin dapat,
03:21tsaka pahinga.
03:22Pahinga, tulog.
03:22Importante yung pahinga.
03:23Nako tayo,
03:24guilty tayo sa medical profession,
03:25tsaka sa media,
03:26mga kulang sa tulog,
03:27so dapat buo po yung tulog natin.
03:29At disiplina,
03:29huwag manigarilyo mag-yossi,
03:31kasi kung hingahan nga yung problema,
03:33eh,
03:33papahirapan pa yung baga mo.
03:34Huwag na tayong gumawa.
03:35Oo.
03:36At as ek,
03:36isa sa mga ginagawa ng mga kapuso natin
03:38para makaiwas sa sakit,
03:39ay yung pagsusot ng mask.
03:41Sa Quezon Province nga,
03:42ay mandatory na ang pagsusot niyan.
03:44Anong mask ba yung dapat suotin
03:46at pwede nyo ba ipakita sa amin?
03:47Paano yung tamang pagsusot nito?
03:49Yan, as ek,
03:50pakita na natin.
03:51Hindi po ako nag-endorse ha,
03:52hindi ako nagwebenta.
03:53Kailangan lang nyo ipakita kung ano klase.
03:55Itong ganitong klase,
03:56ito matigas to,
03:57ang sakit sa mukha nyan eh.
03:58Alam nyo po,
03:59itong tinatawag na N95,
04:00ang gumagamit po nito,
04:01yung mga nasa loob ng intensive care unit.
04:03So medyo,
04:05saka mahirap,
04:05pag tama ang paggamit ng N95,
04:07mahirap huminga dito.
04:09So, hindi ito yung nire-recommend natin
04:10para sa general public.
04:12Yung iba ho,
04:13gumagamit itong KN95,
04:15itong pute,
04:15okay rin naman ho ito.
04:16Pero alam nyo,
04:17ang importante dyan,
04:18at mami,
04:18ay di-demonstrate ko,
04:19ano man yung mask,
04:20dapat tama yung hapit sa buka.
04:22Ito po yung mas kilala natin.
04:24Minsan blue,
04:25minsan green,
04:26may mga ganyang kulay.
04:27O, pasay,
04:27nasa harap yung blue.
04:30Okay,
04:31kung tutuosin,
04:32madalas,
04:33o, madalas diskusyon niya,
04:34ano ba dapat?
04:34Nasa loob yung blue,
04:35o nasa labas?
04:37Ang tamang pagsuot po,
04:38pero hindi naman kami mahigpit,
04:39yung blue kasi waterproof yan.
04:41Okay?
04:42Yun namang pute ay absorbent.
04:44Para yung mga laway natin
04:46sa kapawis,
04:46pag nakasuot yan,
04:47ay makukuha nung ano.
04:49Now, pag sinuot natin yan,
04:51yung dalawang loop po,
04:52ay pupunta sa ating tenga.
04:54Gaganyan po natin yan.
04:55At importante ho,
04:56ito,
04:57bubuksan natin siya
04:59para natatakpan.
05:00Huwag hong nakadiretso lang.
05:01At meron yung bakal dito
05:03na kapag inyong tinurot,
05:04ay hacapit sa inyong ilo.
05:05So, kaya may dakal yun.
05:07Exactly.
05:09Huwag natin siyang gagawing
05:10duyan ng ilong.
05:11Alam nyo yung duyan ng ilong
05:12yung ganito.
05:13Malian.
05:13Huwag ganyan.
05:15Kasi unang-unang,
05:16tinatapang mo nga dyan
05:16yung ilong mo
05:17at saka bibig.
05:18Yes.
05:19At huwag rin natin
05:19siyang gagawing ganyan.
05:20Kasi yung baba natin,
05:22walang hingahan yun.
05:23Baka uminom lang saglit,
05:25babalik naman yan.
05:26Correct.
05:26Yung isang mask,
05:28asek, yan.
05:29Yung isang mask,
05:30nakikita rin ito,
05:32itong KN95.
05:33Ganun rin po yun.
05:34So, napansin nyo,
05:35meron siyang bakal sa taas.
05:37Ayan po.
05:37Ihuhulman mo sa ilong.
05:39Ihuhulman natin sa ilong natin.
05:40Oo.
05:41Kung mapapansin nyo,
05:42yung boses ko medyo humina.
05:43Oo, humina na na.
05:44Oo, kasi mas makapal na mask ko.
05:45Parang ang ganda isuot niya.
05:46Kasi parang dito,
05:47lapat na lapat din.
05:48Parang yung aking jawline
05:49ay nape-preserve niya.
05:50Kasi kanina,
05:51dito ito,
05:52parang may kunting awang dito.
05:54Tama.
05:54So, importante yan,
05:55Ate Susan,
05:56yung gilid,
05:57dapat hapit rin sa muka.
05:59Bigyan mo natin ng tip.
06:00Ito, lagi na pag-uusapan,
06:01paano may mga balbas?
06:03Oo, oo.
06:03May kunting,
06:04sinong balbasarado dyan.
06:05Katikin tayo na may balbas.
06:07Actually,
06:07wala naman ang problema,
06:08hindi naman mahigpit,
06:09pero mas maganda kung nag-aahit
06:10para hindi may buwang,
06:12para nakahapit sa balat
06:13yung ating face mask.
06:15Oo, ito pa,
06:16Asek,
06:16bukod sa panahawa,
06:17may nagsasabi ni,
06:18na dahil daw sa molds,
06:20diba?
06:21Kaya nauuso ang ubuo at sipon ngayon,
06:23diba?
06:24Molds is anto,
06:25mga amag.
06:26Bakit ka na?
06:27O, at ano naman,
06:27hindi mo naman inaamoy ang amag,
06:29diba?
06:29Bakit ba?
06:30Pwede po yan,
06:30kasi yung ating amag,
06:32yung molds,
06:32meron yung mga spores,
06:33mga maliliit na mga particles
06:35na pagka sila ay kumakalit sa hangin,
06:38na yung mga ating kapuso
06:40na may allergy,
06:41o kaya tiratawag na hypersensitive,
06:43madali silang mairita.
06:44Kaya natitrigger.
06:45Yes.
06:45So actually,
06:46maski po,
06:46hindi nga kailangan panahon ng ganito,
06:48kong yari yung bagong,
06:49bakit bagong taon?
06:50Pag naglinis,
06:51nagpagpag,
06:52nag spring cleaning,
06:53o kaya pagkabakasyon yung mga summer,
06:55naglilinis,
06:55pansin nyo,
06:56daming alikabok,
06:57ganito rin yung mga sintomas.
06:58Kaya dapat magsuot din kayo ng mask
07:00pag naglilinis kayo na ba?
07:01Yung general cleaning,
07:02nagganya,
07:02agyaw-agyaw,
07:03nagganya,
07:04kasi talaga matitrigger,
07:05lalo na kung may mga asthma.
07:06Naku,
07:06asak,
07:07may ilan tanong din tayo online.
07:09Ang tanong ni Jennifer Pagalunan,
07:11kung nagka-flu na,
07:13posible na bang mahawa ulit
07:14kung ma-expose siya after isolation?
07:17So Jennifer,
07:17yan tanong na yan,
07:18depende yan kung ano yung dahilan ng flu mo.
07:21Kung ito yung virus na sa taong ito,
07:23halimbawa,
07:24tapos siguro after a few weeks ka lang nahawa ulit,
07:27tas yun ulit yung humawa sa'yo,
07:29pwedeng hindi ka na datnan.
07:30Pero wag po natin kalimutan,
07:32yung kasing virus,
07:33nagbabago rin ng anu yan.
07:35Siguro,
07:35sisigundahan ko rin,
07:36kaya kung kayo po ay may bakuna,
07:39ay mapupuntahan,
07:40nabakunahan,
07:41makita kayo,
07:41nag-a-advertise sa lugar ninyo para sa flu,
07:43magpabakuna ho,
07:44kada taon nagpapalit kasi yung bakuna
07:47laban sa trangkaso.
07:48Ah, ah.
07:48But ano yun,
07:49once a year lang yan, di ba?
07:50Once a year po yan.
07:51Pwede ba dumoble?
07:52Wala namang kung masama kung dumoble,
07:54pero mag-gastos po kung dudoble.
07:56Usually,
07:56tsaka ano yan,
07:57usually mga March, April pa lang
07:58nag-available na yan.
07:59Kasi nakikita ko ngayon,
08:00parang may dami,
08:01may pneumonia, di ba?
08:02Ah,
08:06yung numococcal naman is yung mikrobyo.
08:10Para sa mga matatanda,
08:11mas maganda ho,
08:12meron tayo ng mga yun.
08:13Ayan,
08:13nakamarami salamat sa pagbabahagi
08:15ng kaalaman tungkol sa malatrang kasong sakit,
08:17DOH Assistant Secretary Albert Domingo.
08:20Mga kapuso,
08:21stay safe po sa mga panahong ganito
08:23na uso yung sakit.
08:25Marami salamat, Asik.
08:26Thank you so much,
08:27at sa ating mga manonood.
08:28Ayan,
08:29magbabalik po ang unang hirit.
08:31Wait!
08:31Wait, wait, wait!
08:33Wait lang.
08:34Huwag mo muna i-close.
08:36Mag-subscribe ka na muna
08:37sa GMA Public Affairs YouTube channel
08:39para lagi kang una
08:40sa mga latest kweto at balita.
08:43I-follow mo na rin
08:44ang official social media pages
08:45ng unang hirit.
08:48O, sige na.
Comments