00:00Mga Igan, viral ngayon ang isang lalaki sa Nueva Ecija matapos bangisay at mag-agaw buhay.
00:09Siya po ay si Mark Tamayo na isang pahinante sa isang hardware.
00:13Ang tinitinan sa ninang pangisay niya, tetano.
00:18May 29 daw, noong masugatan siya sa hindalaki ng isang steel matting.
00:23Dalawang araw ang lumipas ay nilagnat na si Mark at nangisay kaya tuluyan ang dinala sa ospital.
00:30So, umabot ay isang buwan ang inabot na pagpapagaling ni Mark.
00:36Sa ngayon po ay naka-recover siya at nagpapalakas.
00:39So, pagaling ka pa, Mark.
00:41Ngayon, ano nga ba panganib na dala ng tetano?
00:44Yan ang pag-usapan natin dito sa UH Clinic.
00:48At pangasama natin ngayon umaga si Dr. Edimion Tan, isang Internal Medicine Infectious Diseases Specialist.
00:56Dog, good morning!
00:57Yes, good morning po.
00:58So, thank you sa invitation again.
01:01Ako, welcome back.
01:02Dog, madala sa atin, Marina, kapag nasugatan ka ng bakal, lalo na may kalawang, baka matetano ka.
01:09Pakipaliwanag po, talaga ba yung bakal na may kalawang, nandun, may tetano yun?
01:13Sige, explain lang natin, no?
01:15So, actually, ang minsan iniisip kasi ng mga tagapanood natin or mga audience natin,
01:20na kapag may kalawang, automatic iniisip na is tetanus infection.
01:24So, yung tetano, ang English nun is a tetanus infection.
01:28So, ano nga ba ito? First, bacterial ba ito? Virus ba ito? O ano man siya?
01:33So, it is a bacterial infection.
01:35Ang pangalan po ng bacteria is yung Clostridium Tetani.
01:39So, saan ba siya nakukuha?
01:41Actually, tama naman tayo.
01:43Pwede siya makuha sa mga rusty na object, yung mga makakalawang na object.
01:46At, amazing nga ako, meron tayong mga samples dito, which we'll show later, no?
01:50So, yung mga pako, or yung mga alambre, or anything.
01:54So, usually, itong mga objects na ito, o mga bagay na ito, not necessarily na may mga kalawang siya.
02:00Kasi minsan, ang tetanus kasi pwedeng nakukuha sa any objects, pwede sa soil, believe it or not, sa mga lupa.
02:09So, kapag, for example, tayo yung nagtatrabaho sa mga farm, or mga farmers, or anyone na ma-expose,
02:16at meron siyang sugat, or nasugatan, nagka-scratch.
02:20In fact, nga sa adult, ang pinaka-common is yung scratches sa leg.
02:25Kasi doon sila naglalakad, so mas may tendency na nasusugat po yung mga legs nila.
02:31So, ang tetanus, again, to summarize, is bacterial infection na pwedeng makuha not from person to person,
02:38but nakukuha siya from object to person.
02:41So, may sugat ka, tapos na ano ka sa lupa, pwede na.
02:46Pwede po yun.
02:47Or nasugatan ka from any object doon sa lupa, possible din po yun.
02:51Or sometimes, believe it or not, pwede siyang nakukuha doon sa stool, doon sa dumi.
02:57Kasi, for example, carrier itong particular na animal,
03:01and then dumumi siya dito sa farm, dito sa soil,
03:05and then meron tayong exposure, nakukuha din po siya doon.
03:08Ayun, ako, ito, Doc, doon sa viral video na makikita natin yung pangingisay ng lalaki
03:13matapos raw na masugatan ng bakal sa hinlalaki niya.
03:18Nangyayari ba talaga yun, Doc, na, yun, kapag na-tetano ka, mangingisay ka?
03:22May bacterial ano, tetano.
03:23Yes, possible talaga siya, no?
03:25Although, syempre with confidentiality reasons, saka blur yung face niya, no?
03:30Yes, apo.
03:30So, if you can see, yan yung pang very typical na complain ng pasyente.
03:34Believe nga rin ako doon sa investigation, no?
03:38Nandas a case on this patient.
03:40Actually, when they were able to call him at nakontact,
03:43yung simptomas talaga na, talagang angkop na angkop, no?
03:47Doon sa tetano, doon sa infection.
03:49Kasi from the history, yung exposure, meron siyang sugat.
03:53So, later on, sigo, ito-try ko din i-draw, no?
03:56At least, mas ma-understand ang audience natin.
03:58So, kapag meron tayong sugat, like in this case, sa kanyang hinlalaki.
04:03So, yung sugat na yun, sabi is nag-blister daw, parang nagkaroon ng tubig.
04:06Nag-tubig-tubig.
04:07So, possible po yun na meron siyang talagang bacterial infection.
04:11However, itong sugat na to, kung saan siya natusok o nahiwa doon sa steel,
04:16na sinabi niya, doon sa pahinante yata siya, sa bakal.
04:20So, pwede doon na dumadami yung itong tiyataw na spores.
04:25Kasi itong Clostridium Tetany na bacteria, naglalabas siya ng tinatawag na toxin.
04:32So, itong toxin is yung tinatawag na tetanospasmin na toxin.
04:36So, itong toxin na to, pwede po siyang dumami dito sa area na to,
04:40at pwede siya pumunta sa brain, sa spinal cord, sa gulugod natin,
04:45at mag-cause ng mga iba't ibang klaseng simptomas na present dyan sa ating patient.
04:50Ano una akong gagawin kapag nasugatan ako, lalo na may mga kalawang o mga...
04:55Banatapaka.
04:56Basta nasugatan ako.
04:58Okay.
04:58Sige.
04:59I-try natin i-demo, no?
05:00Sige po.
05:00Just in case.
05:01Can I stand up or just sit down?
05:03Yes, po po.
05:03Can I stand up?
05:04Okay.
05:05Clinic niyo to, eh.
05:05Clinic ko pala to, no?
05:07So, for example, ito yung kalawang na...
05:10Kalawang na pako.
05:11...na pako, na nail.
05:12So, nasugat, like in this patient's case, no?
05:15So, nasugat siya.
05:16So, what happens is itong bacteria na Clostridium tetany, okay?
05:21So, nandito siya.
05:23So, mag-produce siya ng tiyatawag nating mga spores, okay?
05:28Spores.
05:28Para tayo nasa classroom, di ba?
05:30Para classroom lang.
05:30So, itong mga spores na to, pwede siyang mag-harbor ng tiyatawag na toxins.
05:36So, itong toxins, pwede dumami siya.
05:38And then, itong toxin, ang pinaka-nako-cause ng masimptomas is,
05:43nagka-travel kasi siya sa ating nervous system.
05:45So, yan from the, yung sa hinlalaki niya?
05:47Ito, hinlalaki niya.
05:48Pwede siya mag-travel sa nerve.
05:50Kasi ang ina-attack niya is yung nervous system.
05:53Nervous system.
05:54So, nerve siya, no?
05:55So, alam natin yung nervous system, siya nagko-control yung mga movement natin.
06:00Okay?
06:00So, dun sa natin tiyatawag na motor nerve, no?
06:02Pag sabi motor nerve, yan yung mga nagko-control ng movement.
06:04So, akit siya, so retrograde transport, akit siya until ma-reach niya yung central nervous system.
06:13Kasi pag sinabi natin yung central nervous system, yan yung ating brain.
06:16Sa brain na.
06:17At siya sa spinal cord.
06:18Yun.
06:19And then, what happens next?
06:21Yung patient, pwede wala pang simptomas yan, nakatulad dyan sa ating case.
06:25Yung nangingisay.
06:26Yes, wala pa po yan.
06:27So, bakit siya nagkakaganyan?
06:29So, once it reaches yun sa motor part ng ating spinal cord, o kaya dito sa brain, particularly yung tiyatawag na brain stem, possible po yun.
06:41So, what happens is, meron siyang binabind na isang area.
06:45Yung area na yun is naglalabas siya ng mga tiyatawag na chemicals.
06:50Okay?
06:50So, na-inhibit o kumbaga nababawasan niya yung paglabas ng chemical na GABA.
06:57Itong GABA kasi ang magpre-prevent ng excessive activity ng ating mga muscles.
07:03So, imagine natin kapag na-block po na ito, yung mga muscles, wala na mag-inhibit.
07:10So, meron na siyang exaggerated or overproduction ng mga signals na magkakosang excessive movement.
07:17So, in this case, yung patient, meron na siyang mga tiyatawag na pangingisay,
07:23nakitwitch yung muscles, naninigas yung muscles.
07:26Ah, yun na. Yung na, epekto.
07:27So, ito, para mas alam natin yung gagawin after itong pinakita ni Doc,
07:31ano yung dapat gawin para maiwasang matetano?
07:33At matetetano ka lang naman, Doc, pag may sugat ka.
07:36Yes.
07:37Okay. Ano yung dapat gawin?
07:38Man, nasugatan ako.
07:39Yes.
07:40Wag kang gumala.
07:41Oo, no? Wag muna lumabas, no?
07:43And alamdawa, nasa farm ka, sabihin na lang natin sa farm,
07:46kasi yun yung binabanggit mo kanina madalas,
07:48na sugatan ako ng konti lang naman, na dumugo.
07:51Anong gagawin ko, Doc?
07:53First, siyempre, dapat magpakonsulta tayo, no?
07:55Ugasan muna ba?
07:56Ugasan muna.
07:57Pero dapat magpaschedule na tayo ng consultation.
08:00Pero siyempre, very important first aid is,
08:02siyempre, nasa farm or nasa workplace,
08:04is dapat ihugasan, no?
08:06Mabuti.
08:06Yung area.
08:07Linisin, ha?
08:08Ideally, linisin siya with runny water, soap,
08:12para at least kung may mga dirt, contaminants, stool, madume,
08:17matanggal muna siya.
08:18Okay, ha?
08:18And then, bakit dapat magpakonsulta?
08:21Kasi alam nyo ba, mga audience natin,
08:23ang tetanus infection ay isang vaccine-preventable na sakit.
08:28So, kadalasan ang mga pasyente o yung mga taong
08:31nagkakaroon ng tetanus infection,
08:33Walang bakuna.
08:33Sila yung mga tama po, yung mga hindi nababakunahan
08:37or hindi nako-complete yung bakuna.
08:40So, kalimbawa, hindi ka naman ako na tetanus,
08:43pwede bang parang prevention, magpabakuna na agad ako?
08:46Yes. Actually, part nga din po siya ng mga childhood
08:49na vaccination natin na program.
08:51So, talagang dapat updated yung vaccination status natin.
08:54Dapat lahat tayo meron.
08:55Seryoso ito at nakamamatay.
08:57True. Nakamamatay po siya.
08:59Ako.
09:00Ayan, maraming salamat, Doktor.
09:01Andi Myontan, isang internal medicine infectious diseases specialist.
09:06Paalala mga kapuso, ang tetano ay hindi dapat ipagwalang bahala yan.
09:10Kaya kapag nasugatan, consulta agad yan upang ito hindi na lumala.
09:14Magbabalik pa ang unang hirit.
09:16Thank you, Dok.
09:17Thank you, Dok.
09:17Salamat, Dok. Thank you so much.
09:19Wait!
09:20Wait, wait, wait!
09:22Wait lang!
09:23Huwag mo muna i-close.
09:25Mag-subscribe ka na muna sa GMA Public Affairs YouTube channel
09:28para lagi kang una sa mga latest kweto at balita.
09:32I-follow mo na rin ang official social media pages na ang unang hirit.
09:37O, sige na.
09:37I-follow mo na rin ang hiritu.
Comments