00:00In the Occidental Mindoro, there is a part of the island that is lumiliyab. Why is that?
00:10In the middle of life in the Philippines, there is still a lot of calamities.
00:16There are a lot of people in our country.
00:21At kung pagbabasehan ang napuntahan ni Nelson,
00:35parang nasa Pilipinas nga raw ang pinto patungong impyerno.
00:42Sa napuntahan niya kasing isang liblib na gubat,
00:47may isang bahagi ng lupa roon na nagliliyab.
01:02Sa gitna ng isang disyerto sa bansang Turkmenistan,
01:05may isang bukay na nagliliyab ng tuloy-tuloy mula pa noong 1971,
01:10kaya binansagan itong Gates of Hell.
01:14Nasa Pilipinas nga rin kaya ang isa pang lagusan patungo sa impyerno?
01:24Ayon sa nakausap ni Nelson,
01:26ang maituturing na di umano Gates of Hell sa Pilipinas
01:31matatagpuan sa bayan ng Rizal, Occidental Mindoro.
01:35Yung lugar na yun ay napakadelikadong puntahan lalo kung mag-isa ka lang.
01:39Kaya sa pagsadya niya rito,
01:41nagpasama si Nelson sa kaibigan niyang si Kerr.
01:44Naisip ko, totoo ba talaga ito?
01:46Nitong Abril, nag-trek sila paakyat ng bundok.
01:52Ang trail, napakasukal.
01:54Grabe, sobrang tinik, tingnan nyo.
01:57Aray, aray, aray, aray!
02:00Makalipas ang dalawang oras,
02:02narating nila ang bahagi ng gubat
02:04kung saan ang lupa at ang halaman sa paligid nito tuyong-tuyo.
02:10Senyales na raw ito na malapit na sila sa kanilang pakay.
02:15Ayan, unti-unti na nilang hinahanap yung kumukulong lupa.
02:20Baka mamaya matapakan natin dito ay malusbot tayo.
02:26Hanggang sa meron na silang naispatan.
02:29Saan?
02:31Saan?
02:33Umaapoy?
02:35Ay, umaapoy nga!
02:37Oh my God!
02:39Kinalabutan ako, guys.
02:41Ito na, guys.
02:42At nung lapitan na nila ito.
02:45Ano?
02:46Umaapoy talaga siya.
02:48Tumambad sa grupo ang nagliliyab na lupa.
02:52Talagang umaapoy kaagad.
02:54Hindi na siya talagang sinindihan.
02:56Sobrang lakas talaga ng apoy.
02:58Naaktuhan namin na lumalagablab talaga yung apoy.
03:02Ano?
03:04Meron din daw sila na amoy.
03:07Grabe, amoy gas.
03:10Naamoy po namin yung gas.
03:12Mismo nagluto po kami doon ng itlog.
03:15Ayan, guys. Naglaga tayo.
03:19Laga tayo ng itlog, guys.
03:21Para mapatunayan sa inyo na hindi fake.
03:24Tumukulo na.
03:26Mga 3 minutes po kami nagluto ng itlog.
03:28O, diba?
03:29See?
03:31Kwento ng kanilang guide na si Totoy, matagal na raw nilang alam ang tungkol sa nagliliyab na lupa.
03:37Kung nung maliit pa po, andyan na yung bundok na yun ang maapoy.
03:41Tinaktan mo.
03:44Liliyab pa rin siya. O, ayan o.
03:46Iyan po ang naging dahilan kung bakit tinawag na panlabayan.
03:51Labay, ibig sabihin sa Tagalog, apoy.
03:53Noong una, ikinabahala raw nila ito.
03:56Grabe umaapoy talaga.
03:58Kanyang katabi gugba, tapos kung malakas pa po ang amihan, ay posibleng pong magkaroon ng sunog sa gugba.
04:03Kahit lagyan natin ang tablo, tinit.
04:07Tinatabo na po namin ng lupa, pero humahala po po talaga siya ng singawan.
04:12Kalaunan, sa halip ng mangamba, kanila itong pinakinabangan.
04:17Diyan kami nagluluto eh, ng sinaing.
04:19Talagang naluluto po naman.
04:21At sa paglipas ng mga taon, hindi raw talaga naaapula ang apoy sa lupa.
04:27Ayan o, o. Tignan nyo, tignan nyo ah.
04:28Tignan nyo ah.
04:30Ayan. So, mamaya-maya. Tignan nyo.
04:32Ka-apoy ulit yan pag silindihan.
04:34Ayan.
04:36Ayan, umapoy na.
04:37Ay, lakas. Ang lakas lalo.
04:38Kahit nga po ako nagtatakay, hanggang ngayon, bakit may apoy yung bundok niya?
04:41Ano kaya meron?
04:42Lahat ng dumadaan niya, kung minsan kasi ginabawal ko, maaari baka ako kaya nila.
04:47Hindi kaya ito, lumiyab o sumabong.
04:49Sina Nelson at Ker, may kanya-kanyang teorya sa pinagmumulan ng apoy.
04:54Pumasok sa isip ko yung vulkan.
04:56Inagsakan daw talaga ng bulalakaw yan.
05:00Lalot sa kasaysayan, may bumagsak na ring bulalakaw noon sa kalapit na probinsya ng Oriental Mindoro.
05:08Dalawang buwan, makalipas ang una nilang pagpunta sa sityo,
05:12muling binalikan ni na Nelson at Ker ang lugar.
05:16Dahil umuulan nung araw na yon, ang trek mas naging mapanghamon.
05:21Pero pagdating nila roon...
05:24Mismong kami, nabigo dahil pagdating namin doon, walang apoy.
05:30Gayunman...
05:32Ramdam namin at naamoy talaga namin yung sindi ng uso.
05:36So parang sumisipol siya, tapos maamoy mo yung gas.
05:40At nung sinubukan daw nilang sindihan ang bitak ng lupa kung saan lumalabas noon ang apoy.
05:47So ayan na. Grabe! Nagulat kami pag sindi ng lighter talagang doon sumiklab.
05:53Uy, ***! Uy, ***! Ayan na! Uy, ***! Ayan na!
05:58Grabe!
06:01Grabe, tignan nyo naman. Buhay na buhay na buhay na sila ulit.
06:04Pero bakit nga ba nagliliyab ang lupa? Narito nga ba sa Pilipinas ang lagusan patungong impyerno?
06:13Oh my God! Kinalabutan ako, guys.
06:16Guys, tignan nyo. Tumaapo yan na siya. Lumalagas na.
06:19Bubuksan na natin ang pinto ng kasagutan sa aming pagbabalik.
06:25Uy, ***! Ayan na! Uy, ***! Ayan na! Uy, ***! Ayan na!
06:29Sa isang liblib na bahagi ng bubat sa Rizal, Occidental, Mindoro, nagliliyab ang lupa.
06:43Ay, ***! Ayan na! Kaya po! Wala, lumiyab!
06:46Ay, umaapoy na! Oh my God! Kinalabutan ako, guys.
06:50Talagang umaapoy ka agad.
06:53Umaapoy talaga siya.
06:54Hindi na siya talagang sinindihan. Sobrang lakas talaga ng apoy.
07:00At sa tinagal ng panahon, hindi raw ito naaapula.
07:04Ayan, oh. Tignan nyo, tignan nyo, ah.
07:07Aapoy ulit siya pag sinindihan.
07:09Ayan. Ayan. Ayan, umapoy na. O. Ayan, umapoy na.
07:11Diba? Uy, lakas. Ang lakas lalo.
07:13Nung maliit pa ako, andyan na yung bundok na yun ang maapoy.
07:16Tinatambunan po namin ng lupa, pero humahala po po talaga siya ng singawan.
07:19Liliyab pa rin siya. Oh, ayan, oh.
07:21Marami na pong government agency na pumunta dyan para tingnan kung ano ba ang dahilan.
07:27So hanggang sa ngayon, hindi namin alam kung bakit ganyan ang nangyayari.
07:31Para mabigyang linaw ang misteryo ng nagliliyab na lupa sa sityo Panlabayan,
07:37binisita ito ng mga kawani ng Environment and Natural Resources Office.
07:42Parang medyo, ano po siya, ano?
07:44Disel.
07:45Disel.
07:46Dito yan sa mga.
07:47May nire-release po siya galing sa lupa.
07:49Ako kung hindi kumakalad.
07:51Ito wala pong nangyaring sakunan naman.
07:54Walang paligid na ito.
07:55Kung sakaling itry nating sindihan siya ngayon, sisindi kaya?
07:58Ang lupa, sinuri.
08:00Yung kailangan...
08:02Ayan na.
08:03Ayan na.
08:04Ayan na.
08:05Ayan na.
08:06Yung mga singaw o.
08:07Ayan ba o.
08:08Ayan, mas lalakas.
08:11At napatunayan nilang wala raw ditong vulkan.
08:14Hindi rin daw ito binagsakan ng bulalakaw o meteor.
08:18Kundi, may posibilidad na meron ditong deposito ng natural gas.
08:25Parang meeting gas.
08:26Ito na may haka-haka lang na mga fossil natin noon.
08:28Nagre-release kasi yan ng mga maintain gas.
08:31Every hukay na gagawin mo,
08:33the more nalalim siya, the more din yung apoy na lumalaki.
08:36May possibility na meron talagang source nung apoy dito sa area na ito.
08:40Itataas natin ito sa opisina.
08:42Imbestigaan pa.
08:43Verification na ano talaga o mapapakinabangan ba ng gobyerno natin.
08:47Ang tanong, may dapat ba silang ikabahala sa uma-apoy na lupa?
08:53Sa hinaba-haba ng panahon yan ay naandyan na wala pa kami.
08:57Wala pa kaming narinig na naging prone ng wildfire.
09:00Makikipag-coordinate tayo sa barangay,
09:02sa municipality o bisal na nakakasak sa area na ito
09:06para mabigyan natin kung ano yung precautionary measure
09:09para hindi kumalat.
09:10Kung yan ay matutukan ng ating ahensya ng gobyerno
09:14at mayroong posibilidad na yan ay magiging isa sa resources ng teknolohiya,
09:19maganda.
09:20Ang laki talagang tulong yan sa tao kung yan talaga ay magagamit
09:23sa pang-araw-araw na buhay ng mga presidente.
09:26Sa unang tingin, parang impyerno ang lupang ito.
09:30Uma-apoy at ang dalay, takot.
09:33Grabe, uma-apoy talaga.
09:35Pero kung ang init na ito'y mapag-aaralan at mapapakinabangan,
09:45baka sa ilalim ng apoy na kinatatakutan,
09:48may nakatagong biyaya na pwedeng gawing liwanan.
09:53Minsan, ang inaaksalang impyerno pwedeng may dalapalang langit.
Comments