00:00.
00:07Sakay ng mga kalabaw, isa-isang tinatawid ng mga magsasaka ng Bungabo Nueva Ecija ang mga sakos-sakong inaning sibuyas sa isang ilo.
00:17.
00:27Dahil mataas ang tubig matapos ang ilang araw na pagulan, ang mga kalabaw, pahirapan sa pagtawid.
00:38Nalunod na isa!
00:40Titignan ko lang sa isa na ito. Bukan di makakaawag.
00:47Ang tulay na ito, itinatayo taon-taon na lang dito sa amin na dinadaanan namin ting tagulan.
00:53Ang hirap ng mga magsasaka dito, ting tagulan, naglalangwi na lang kami dito. Ilalangwi namin yung ilog.
01:04Naapektuhan din ang ulan ang mga pananim nilang sibuyas.
01:12Wala na ikita. Puhunan na sana ang gusto naming lumabas. Wala na rin.
01:15Kaya sira na. Wala na. Sira na yung tabuhayan. Masakit dahil yung kukunin yung pakakain ko sa pamilya ko eh. Nakakaiyak man eh.
01:25Pero ang isa pang matinding kalaban ng mga onion farmer, ang pagpasok ng mga imported at smuggled na sibuyas sa bansa.
01:37Yun nga ang isang masama eh. Hindi malulugi kami lalo.
01:43At ang mas nakababahala, ang mga sibuyas na ito nagpositibo sa E. coli.
01:48That's dangerous.
01:49Yung E. coli na hemoragic, magkakasakit ka. Some patients really die from that.
01:56Paano mapoprotektahan ang mga lokal na magsasakag? At bakit patuloy na nakakapasok sa bansa ang mga smuggled na sibuyas?
02:08Ang lalim mga kapi. Masanay sibuyas oh.
02:11Maagang naghanda ang onion farmer na si Mang Gerardo.
02:36Magaani sila dapat ng tanim na sibuyas.
02:38Pero ang inaasahan niyang magandang ani, mapupunta lang sa wala.
02:46Dahil ang kanyang mga pananim pinalubog ng baha.
02:51Ang ulan ay masyado. Hindi nga namin nakalaing aahon dito eh.
02:55Dahil ang kabuhayan namin nakakalat na dito eh.
02:59Kung bagas ako nakabigay na yung lahat ng pera namin dito, eh dumaan yung ulan, bumaha.
03:09Pagdating sa sakahan, ito na ang naabutan ni Mang Gerardo.
03:13Mere oh. Sira na yung aming sibuyas oh. Tingnan mo oh. Yung ubod ng sibuyas wala na.
03:19Bulok na oh yung ubod. Maitim na.
03:21Kaya ito, papunta na sa pagkapatay. Hindi na pakikinabangan.
03:26Itong buong bukit namin na ito, wala na. Wala na kaming aanihin.
03:30Hindi na maitatayo yung puhunan. Puhunan man na, hindi maitatayo.
03:32Kaya sira na. Wala na. Sira na yung kabuhayan. Masakit.
03:42Dahil yung kukukunin yung pakakayan ko sa pamilya ko eh. Nakakaiyak man eh.
03:51Masakit sa amin. Yung makikita namin yung pinaghirapan namin na natakayin yung baha.
03:55Kaya lang pinipilit. Kailangan makatapos yung mga anak eh.
03:58Igaagapang namin hanggang sa ikaw nga eh makakaya.
04:02Eh ako, dapat mag-resign na ako sa ano eh.
04:04Sa pagsasaka pero hindi ko magawa.
04:08Ang ilang tanim na sibuyas, pinilit pang isalba ni Mang Gerardo.
04:13Haalagaan na lang yung mga natira.
04:15Kung sakaling kumita, de salamat. Makabawi kami.
04:18Makapagtanim muli kami sa isang taon.
04:21Kaya malaki man ng lugi.
04:22Magbaba kasakali raw siya sa susunod na buwan.
04:36Binalikan namin si Mang Gerardo.
04:38Matapos ang anihan ng sibuyas, mais naman ang tinanim niya.
04:41Pagkayari namin umani ng sibuyas, tatamna namin ang mais na katulad nitong mais nito.
04:49Para yung hindi siya masyadong sukalin.
04:51Tatanim namin ito ng April.
04:53Aanihin namin ito ng August.
04:54Mas maliit man ang kita sa mais, malaking tulong na raw ito para makaraos sila ng kanyang pamilya.
05:05Yung kita namin eh, konti lang, hindi ka mukha nung sa sibuyas.
05:13Parang kumbaga sakuan, pamatid uhaw lang ito eh.
05:16Dahil ito, sa isa itara, kumikita ka lang ng 20,000 dito eh.
05:19Sa sibuyas, pagka medyo maganda-ganda, yung 200,000 sa isa itara nakakuha.
05:25Pag maganda yung hindi ka tinamaan ng panahon ng kalamidad.
05:29Kalamidad. Uod.
05:32Ang sinasabi niyang uod ay ang mga army worm o harabas na kumakain sa kanilang mga tanim na sibuyas.
05:40Bukod sa kalamidad, pagka ikaw ay nahuli ng konti sa pagtatanim, ang tinatamaan ka ng army worm.
05:46Uod.
05:48Ikay mamahal ng ating mga pang-isiktong lason.
05:51Itong ganito, yung ganito, budito.
05:54Sa kadepende sa kwan, ngayon eh mahina na ani ngayon dahil yung tinatamaan na rin ang uod ng mais.
05:59Dati hindi naman namin ini-spray ito eh.
06:01Ngayon, apat na beses kami mag-spray.
06:03Dati pag tinanim namin ito, pababayaan na namin pagka napataba na.
06:07Eh ngayon, apat na spray eh. Gano'ng isang spray sa isang spray namin, umuubos kami ng 2,000 isa.
06:14Kaya malaki ang nawawala.
06:15Itinuturing na Onion Capital of the Philippines ang bayan ng Bungabon.
06:23Ang nasa 3,000 hektaryang lupa sa bayan, ginagamit na taniman ng sibuyas.
06:29Ang problema, ang ibang magsasaka tulad ni Mang Gerardo,
06:33kailangan pang tumawid ng ilog para marating ang mga taniman.
06:40Wala raw kasing maayos na tulay.
06:45Kaya ang tulay na ito eh, itinatayo taon-taon na lang dito sa amin.
06:53Na dinadaanan namin ting Tagulan.
06:56Pag tagaraw, itinatayo ito para daanan ng mga malananim,
07:01nagdadamo, para maaliwalas yung mga tao.
07:06Eh pag dating ng Tagulan, nasisira.
07:09Tinatangin ng tubig.
07:10Kaya sana gusto namin kung meron sanang mag-esponsor na tayuan ng concrete na tulay na overflow.
07:21Kaya kailangan sana kung taon-taon na lang ay binagastusan ng barangay,
07:26eh iting Tagulan, sira.
07:30O pagdating ng Tagaraw, tatayo na naman namin taon-taon na lang yung ganun.
07:35Mausayang.
07:37Ano bang epekto sa inyo tayo tulad ngayon? Sira. Anong epekto sa mga tao?
07:41Malaki ah. Dahil ang hirap ng mga magsasaka dito,
07:45iting Tagulan, naglalanguy na lang kami dito eh.
07:47Ilalanguy namin yung ilog.
07:53Maingat na itinatawid ng mga magsasaka sa Kaynang Kalabaw ang sako-sakong bagong aning sibuyas.
08:00Malalim noon ang tubig dahil sa ilang araw na pagulan.
08:03Ay naku mo! Nalunod na ang mga kakri! Pampira! Natapa na! Nalunod na isa!
08:14Para lang makatawid sa kabilang, yung aming trabaho.
08:19Para mapuntahan namin yung kalabaw namin, pakakainin namin, ting mag at hapon.
08:24Tapos uwi kami ng hapon, naglalanguy na naman kami.
08:27Kaya yun ang hirap naming magsasaka.
08:3025 years na ako dito eh, nagtatanib ng sibuyas.
08:35Iyan ang pahirapan namin. Kumisan, walang tulay.
08:38Lahat nung mga manananim, lahat nung mga magdadamo,
08:42tinatawid pa namin ang kariton dito sa ilog.
08:44Ang ilog ay halos ilubog yung kariton.
08:51Kaya kumisan, di tumatawid yung mga tao.
08:53Papunta ang grupo sa palengke para magbenta ng mga sibuyas.
08:58Titignan ko lang ito sa nato, mukhang di makakaawid.
09:03Oh?
09:07Yan, yan.
09:09Parang di makakaawid.
09:14Kala ko di makakaawid sa'yo, kuya.
09:17Ang bina.
09:19Lubog na eh.
09:21Hindi ka ba? Kala ko, lubog na.
09:23Sabi mo, mababaw na. Kalaling pala.
09:26Masa amin, walang tubig dito. Napakalakas.
09:40Kaya ating sakripisyo namin ang mga magsasaka dito ng sibuyas.
09:44Piligroso?
09:45Oo, piligroso. Kumisan, nagtataog pa nga yung kariton dito.
09:48Naaanod pa yung mga sibuyas.
09:50Hirap kaming magdala ng produkto namin dito sa bayan.
09:52Nilolonahan lang namin yung kariton para lang huwag mabasa yung aming sibuyas.
09:57Eh, delikadong-delikadong mabasa ang sibuyas.
10:00Mabubulok.
10:01Saka hindi kukunin ang bayar.
10:04Bukod sa kalsada at tulay, malaking hamon din ang kawalan ng sapat na storage facility.
10:11Nasasayang at hinahayaan na lang mabulok.
10:14Katunayan, minsan ang napabalita ang pagtatapon ng mga sibuyas na mga magsasaka sa bungabon dahil sa mababang bilis sa kanila.
10:23Nagkaroon kasi ng oversupply at walang pag-iimbakan ng mga ani nila.
10:29Bilang tugon, nagtayo ng mga cold storage facility sa lugar nila.
10:34Sa bungabon, may dalawang storage facility.
10:37Apat hanggang anim na buwang maaaring magtagal ang mga sibuyas sa ganitong pasilidad.
10:44Lahat po nung inaari ng farmers na gustong magpasok ng sibuyas, dito po sila nagpapasok.
10:51Meron po kasing may ari na pag nagpasok at nagustuhan na nila yung presyo, inilalabas na nila kaagad.
10:57Sa labas ng storage facility, sako-sakong mga sibuyas ang inabutan naming pinatutuyo para ibiyahe at ibenta sa ibang lugar.
11:06Itong sibuyas na ito, 500 bags doon ang galing sa lub na storage.
11:12Ngayon, inilabas na nung may ari at ibibenta na nila doon sa merkado.
11:20160 pesos kada sako ang singil nila sa apat na buwang storage ng sibuyas rito.
11:26Mura na raw ito, kumpara sa iba.
11:28Pero para kinamang Gerardo...
11:30Hindi naman kasi basta-basta yung nakapag-aakupahan ka agad yung storage
11:35nung mga may pera, babayaran ka agad nila yung deposit.
11:39Paano kami makapag-i-stack ay wala naman kaming ano.
11:42Saka yung nakapag-i-stack lang kasi dyan, yung talagang may perang maikukundo sa storage.
11:48Pero hindi natatapos ang problema ng mga magsasaka sa kakulangan ng maayos na infrastruktura
12:00dahil isa pa sa pumapatay sa kanilang kabuhayan ang pagpasok ng mga smuggled o iligal na sibuyas sa bansa.
12:07Iyon nga ang isang masama eh.
12:10Dahil tayo, pag nag-import tayo, pag nag-smuggling, hindi natin makukontrol yung paglabas ng sibuyas nila
12:18dahil kahit mura nila ibigay o upra naman.
12:20Kaya namumura yung sibuyas.
12:23Kaya ina-apektuhan niyang nagpapasok sa storage.
12:26Paano? Kailangan nyo rin mo e-benta ng tubla?
12:29May natural, wala namang kukuhang mahal pagka mura sibuyas eh.
12:32Halimbawa, may import.
12:34Pag mababa yung sibuyas, yung aming produkto, maibibigay namin sa bababang halaga.
12:40Dahil hindi namin pwedeng i-stack sa amin yun dahil wala namang kaming istakan.
12:45Ang sibuyas ay mapakahina mga ilang linggo lang bulok.
12:49Kaya hindi malulugi kami lalo.
12:51Kaya yun ang nagigiging kuhan sa import.
12:54Ang ikinatatakot ni Mang Gerardo na pagpasok ng mga smuggled na sibuyas, muli na namang nangyari.
13:06Itong mga nakalipas na linggo, ilang mga container ang naharang sa iba't ibang lugar sa bansa na naglalaman ng smuggled goods, kabilang dito ang sibuyas.
13:16Dito lang mga nakaraang buwan, lumapag sa Port of Manila ang anim na container vans.
13:23Assorted food items ang nakadeklarang laman ng shipment na nagmula sa China.
13:28Pero nang buksan na ito na mautoridad, tumambad sa kanila ang toneto nila ng mga puti at pulang sibuyas at frozen mackerel.
13:43Tinatayang nasa 14 million pesos ang halaga ng mga smuggled na sibuyas.
13:47Nakarang naman ang 31 shipment sa Subic Port sa Zambales.
13:56Mga karne ng manok ang nakadeklarang laman ng mga container.
14:00Pero nang inspeksyonin, frozen mackerel, carrots at mga sibuyas pala ang laman.
14:06Tinatayang nasa 100 million piso ang halaga ng smuggled agricultural products.
14:11Wala rin importation permit ang nasabing shipment.
14:14Yan nga ang isang nakakaano sa amin, nakasisira sa preso ng sibuyas.
14:20Wala silang buwi sa gobyerno.
14:22Kaya mainam din yung paghuli-huli nila na yun.
14:25Pag nagiging talama kasi yung agricultural smuggling,
14:28syempre hindi sila nagbabayad ng tamang tax.
14:31Na ibebenta nila na mas mura yung produkto nila.
14:34Compared halimbawa kung ako ay farmer at magbebenta ako,
14:38syempre mas mahal kasi dahil meron akong production.
14:41Farmers natin ngayon hindi nila kaya mag-compete dun sa presyo ng mga smuggled goods.
14:47So ayun yung isa sa direktang problema ng smuggling.
14:51Napapababa niya artificially yung presyo na yung mismong farmers natin,
14:56hindi sila nagiging competitive.
14:58Pero ang mas nakababahala, ang ilang smuggled onion,
15:03nakarating na sa ilang pamilihan.
15:06At ang problema, natuklas ang may peligrong dala ito sa mga mamimili.
15:10Ang mga nasabat na sibuya sa isang palengke sa Maynila,
15:16nagpositibo sa E. coli o isang uri ng bakterya
15:20na karaniwang natatagpuan sa dumi ng tao at hayop.
15:23Ang mga sibuyas naman na nasabat sa Manila Port,
15:27nagpositibo rin sa E. coli at salmonela
15:30na maaaring magdulot ng pananakit ng tiyan at pagsusuka
15:33sa sino mang makakain ng pagkain kontaminado nito.
15:37Inalam namin sa Bureau of Plant Industry kung paano sinuri ang mga sibuyas.
15:43Nandito tayo ngayon sa Microbiological Contaminants Laboratory.
15:48Bilang protocol, kailangan daw magsuot tayo nitong shoe cover
15:52para matakpan yung ating mga sapatos
15:55dahil para hindi na rin daw tayo makadagdag ng mikrobyo
15:59sa loob ng laboratorio.
16:01Sa laboratorio ito, dito una sa salang yung mga produkto.
16:10Dito yung sample preparation room.
16:13Sa nakikita natin ngayon, ang tinitesting o yung hinahanda
16:16para matesting ay yung mga sibuyas at mga carrots
16:21na nakumpis ka mula sa South Harbor.
16:24So, pagka nahanda na yung mga samples mula rito,
16:27ay ililipat naman sa table na yan
16:30para sa microbiological analysis
16:33para malaman kung may E. coli o salmonella.
16:37Ang E. coli kasi, parang common syon na contaminant
16:41na hindi natin naiwasan.
16:42But, it should not be there.
16:44Delikado talaga yan.
16:45Because, like for example, sa salmonella,
16:47a lot of cases doon,
16:49magkakaroon talaga, magkakasakit ka.
16:51Patients really die from that.
16:55Sa dami ng mga produkto na inaangkat ng Pilipinas,
16:59sapat ba yung mga laboratorio natin
17:02para bantayan yung mga pagkain?
17:04Although, limited lang yung resources namin,
17:06we try to maximize it.
17:08We use risk-based determination
17:10kung ano ba yung i-priority natin
17:12ng mga commodities and from what countries.
17:15But, we really need additional budget talaga.
17:18Yung talaga, to maintain a laboratorio na ganito,
17:22it's very costly.
17:24Very costly.
17:25Nitong Hunyo, sinabi ni Agriculture Secretary Francisco Chulaurel Jr.
17:30na lahat ng mga imported na sibuyas
17:32sa lahat ng palengke ay smuggled.
17:34Mataas yung production data natin.
17:36Simula noong lumabas itong data na to,
17:39wala pang nilalabas na sanitary import clearances ulit
17:42kasi because of the huge volume of production.
17:46To further strengthen,
17:47nagtayo si Sekretary
17:49ng tinatawag na Inspectorate and Enforcement Office
17:52to help and coordinate with Bureau of Customs, PNP, NBI
17:57sa mga ganitong usapin.
18:03Ang tanong, bakit patuloy na nakapapasok sa bansa
18:06ang mga subagod na sibuyas at ibang agriculture products?
18:10Sabi ng BOC,
18:11karaniwang nanggagaling ang shipment mula sa China
18:14at iba pang mga bansa.
18:15Dahil bawal mag-import na magpasok sa bansa ng mga sibuyas,
18:19e dinideklara ang mga shipment bilang ibang produkto.
18:21Tulad ng Assorted Frozen Goods.
18:24Hindi rin tama ang binabayarang buwis ng mga smuggler
18:27at may mga pagkakataon din daw
18:29na nagkakaroon ng sabwatan sa loob ng kanilang ahensya.
18:32Ang sistema kasi para makapag-smuggle ka,
18:36hindi lang na agricultural products,
18:38lahat ng klaseng kargamento.
18:40Papalitan mo yung klasifikasyon
18:42kung ano yung talagang laman ng kargamento mo.
18:44Again, it takes two to tango.
18:46Yung nag-import, makakatipid kasi siya.
18:48Meron siya nakausap na taga-amin dito sa BOC
18:52na merong kakayanan na palitan yung klasifikasyon.
18:55Ganon lang yung kasimple.
18:59Pero para sa isang agriculturist,
19:01malalim ang ugat ng smuggling sa bansa.
19:04Nandito pa rin tayo sa sistema ng corruption,
19:07especially sa gobyerno.
19:09Meron magagawin, maglalagay,
19:11tikit mata lang nilang hahayaan na pumasok yung itong mga goods na to.
19:16Digitalization is the backbone of any major transformation,
19:21especially ng BOC.
19:23Dahil thousands of transactions ito everyday,
19:25hindi pwedeng mano-mano yan,
19:27na kailangan natin talaga ng technology-based solutions.
19:32Noong 2023,
19:34umabot sa 3 bilyong piso.
19:37Ang halaga ng buwis,
19:38ang nawala sa gobyerno dahil sa smuggling.
19:41Matindi rin ang pinsalang dulot ito sa mga bagsasaka.
19:44Pag nagpasok tayo ng import,
19:46sasabayan na smuggling yun,
19:47hindi nila makukontrol yun,
19:49yung paglabas nung kakayababa-baba ang presyo.
19:51Hindi malulugi kami lalo.
19:54Kinatandaan na ni Mang Gerardo
19:55ang mga problemang hinaharap ng mga magsasaka.
19:58Mula binhi hanggang sa pag-ani,
20:04iba't ibang hamon ang dumarating sa kanila.
20:08Problema na nga nila ang pagbaha dahil sa ulan.
20:12Dumagdag pa ang pagbaha ng mga subagad na sibuyas sa mga pambilihan.
20:16Tanong nila kailan kaya sila mga kabawi?
20:20Pag tumingil tayo kung sasaka,
20:23hala na, hindi kakaay.
20:25Paano yung mga alang mga sinasa,
20:27yung mga nangungupahan,
20:28ala silang lulusungan pag kami huminto.
20:34Hanggang sa susunod na sabado,
20:36ako si Maki Pulido.
20:37Ako si Jun Veneracion
20:39at ito ang Reporters Notebook.
Comments